Tiêm phòng sởi quai bị rubella có bị sốt không và cách chăm sóc

Tiêm phòng sởi quai bị rubella có bị sốt không là gì?

Vắc xin phối hợp ba trong một phòng bệnh sởi, quai bị và rubella là loại vắc xin sống giảm độc lực. Kháng nguyên vi rút trong vắc xin đã được làm suy yếu có chủ đích để không gây ra bệnh cảnh nặng nề nhưng vẫn đủ sức kích thích phản ứng miễn dịch chủ động bền vững. Do bản chất là vắc xin sống, cơ thể người được tiêm sẽ trải qua một quá trình nhân lên giới hạn của vi rút vắc xin, tương tự như một đợt nhiễm trùng tự nhiên ở thể rất nhẹ.

Chính vì cơ chế này, phản ứng sốt sau tiêm sởi quai bị rubella không chỉ xảy ra mà còn là phản ứng đã được ghi nhận phổ biến trong y văn thực hành tiêm chủng. Phần lớn các trường hợp sốt sau tiêm chỉ ở mức độ nhẹ hoặc vừa, kéo dài từ một đến hai ngày rồi tự biến mất mà không để lại bất kỳ di chứng nào cho sức khỏe. Người chăm sóc không nên quá lo lắng khi thấy người tiêm ấm mình hoặc sốt nhẹ trong khung thời gian dự kiến sau mũi tiêm.

Thời điểm xuất hiện cơn sốt sau khi tiêm vắc xin sởi quai bị rubella

Khác với các loại vắc xin giải độc tố hay bất hoạt thường gây phản ứng ngay trong 24 đến 48 giờ đầu tiên, vắc xin sởi quai bị rubella thường biểu hiện sốt muộn hơn đáng kể. Thời điểm xuất hiện sốt phổ biến nhất thường rơi vào khoảng ngày thứ 7 đến ngày thứ 12 sau mũi tiêm, đôi khi có thể khởi phát từ ngày thứ 5 hoặc muộn đến ngày thứ 14.

Sự chậm trễ này là hoàn toàn tự nhiên vì các chủng vi rút sống giảm độc lực cần thời gian nhân lên trong các mô lympho để kích thích cơ thể sản xuất kháng thể bảo vệ. Cơn sốt có thể đi kèm cảm giác mệt mỏi nhẹ, ăn uống kém hoặc quấy khóc ở trẻ nhỏ. Nếu người được tiêm bị sốt ngay trong ngày đầu tiên sau tiêm, nguyên nhân nhiều khả năng bắt nguồn từ một tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp hoặc bệnh lý khác đang ủ bệnh từ trước, không nhất thiết là do vắc xin phối hợp này gây ra.

Những triệu chứng thường đi kèm với phản ứng sốt sau tiêm

Bên cạnh phản ứng sốt, người được tiêm phòng sởi quai bị rubella có thể gặp một số triệu chứng toàn thân và tại chỗ khác ở mức độ nhẹ. Tại vị trí vết tiêm trên bắp tay hoặc đùi, da có thể hơi ửng đỏ, sưng nhẹ hoặc có cảm giác đau ê ẩm khi chạm vào trong vòng 24 đến 48 giờ đầu. Những dấu hiệu tại chỗ này thường rất nhẹ và tự thuyên giảm nhanh chóng sau một vài ngày mà không cần can thiệp y tế phức tạp.

Một tỷ lệ nhỏ người tiêm có thể xuất hiện ban đỏ dạng sởi nhẹ trên da, thường mọc rải rác cùng thời điểm với cơn sốt, tức là khoảng 1 đến 2 tuần sau ngày tiêm chủng. Một số ít trường hợp có thể thấy hạch lympho ở vùng cổ hoặc sau tai sưng nhẹ thoáng qua, hoặc hơi sưng vùng tuyến mang tai. Các biểu hiện này thường lành tính, không có nguy cơ lây nhiễm vi rút cho những người xung quanh và sẽ tự hết khi hệ miễn dịch hoàn tất giai đoạn đáp ứng ban đầu.

Hướng dẫn chăm sóc và hạ sốt an toàn tại nhà

Khi người tiêm xuất hiện cơn sốt sau mũi vắc xin sởi quai bị rubella, việc theo dõi thân nhiệt định kỳ bằng nhiệt kế kẹp nách hoặc nhiệt kế điện tử là bước đầu tiên cần thực hiện. Người chăm sóc nên cho người sốt mặc quần áo thoáng mát, thấm hút mồ hôi tốt và nghỉ ngơi trong phòng có không khí lưu thông thoải mái, tránh ủ ấm quá kín hay mặc quá nhiều lớp áo dày khiến nhiệt độ khó thoát ra ngoài.

Bên cạnh đó, cần chú ý bổ sung đủ nước và điện giải bằng cách tăng cường cho trẻ bú mẹ, uống nước lọc, nước trái cây hoặc dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu thân nhiệt tăng cao gây bứt rứt, quấy khóc nhiều hoặc cản trở giấc ngủ, phụ huynh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn để sử dụng thuốc hạ sốt chứa hoạt chất paracetamol theo đúng liều lượng chuẩn tính theo cân nặng. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ nhỏ dùng aspirin hoặc phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt khác nhau khi chưa có chỉ định y khoa.

Dấu hiệu cần đưa người tiêm đến cơ sở y tế thăm khám ngay

Mặc dù sốt sau tiêm sởi quai bị rubella đa phần là phản ứng phụ thông thường và lành tính, người chăm sóc vẫn cần chú ý phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo bất thường để xử trí kịp thời. Nếu cơn sốt kéo dài liên tục trên 3 ngày, nhiệt độ cơ thể đo được vượt quá mức kiểm soát thông thường hoặc không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã dùng biện pháp hạ sốt, cần đưa người bệnh đến gặp bác sĩ để được kiểm tra trực tiếp.

Ngoài ra, cần nhanh chóng đưa người tiêm đến bệnh viện hoặc trung tâm y tế gần nhất nếu phát hiện các biểu hiện nghiêm trọng như co giật do sốt cao, li bì, ngủ gà khó đánh thức, thở khò khè, khó thở, nôn ói liên tục không uống được nước, hoặc nổi ban dạng chấm xuất huyết bầm tím dưới da. Việc thăm khám kịp thời giúp nhân viên y tế phân biệt phản ứng sau tiêm chủng với các bệnh lý nhiễm trùng cấp tính khác và có biện pháp xử lý an toàn nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý mua hoặc cho người bệnh dùng thuốc hạ sốt vượt quá liều lượng khuyến cáo theo cân nặng. Tuyệt đối không chườm đá lạnh, cồn hay đắp các loại lá thuốc dân gian lên vị trí vết tiêm. Khi có biểu hiện nghi ngờ hoặc người được tiêm có tiền sử co giật khi sốt, gia đình cần chủ động trao đổi với bác sĩ tiêm chủng để được hướng dẫn phương án theo dõi an toàn nhất.

Tóm tắt

Sốt sau tiêm phòng sởi quai bị rubella là phản ứng miễn dịch phổ biến, thường xuất hiện muộn từ ngày thứ 7 đến 12 sau tiêm và tự thuyên giảm sau một vài ngày. Nắm rõ cách theo dõi thân nhiệt, bù nước hợp lý và nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo bất thường sẽ giúp gia đình yên tâm chăm sóc, đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe người được tiêm chủng.