Tiêm phòng lao bị nổi hạch có nguy hiểm không và cách xử trí

Tiêm phòng lao bị nổi hạch là gì?

Vắc xin BCG là vắc xin sống giảm độc lực được tiêm cho trẻ sơ sinh nhằm phòng ngừa các thể lao nguy hiểm như lao màng não và lao kê. Do chứa vi khuẩn sống đã làm suy yếu, vắc xin sẽ kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra đáp ứng bảo vệ tại chỗ và trong các hạch bạch huyết khu vực lân cận. Sau khi tiêm khoảng vài tuần đến vài tháng, một số trẻ có thể xuất hiện hạch to ở vùng nách cùng bên tiêm, đôi khi ở vùng cổ hoặc hố thượng đòn. Hiện tượng này trong y khoa được gọi là viêm hạch sau tiêm vắc xin lao BCG. Phần lớn các khối hạch này có kích thước nhỏ, di động tốt, không gây đau đớn nhiều và không kèm theo sốt cao. Đây thường chỉ là một đáp ứng khu trú của cơ thể trước kháng nguyên vi khuẩn lao, đa số tự thoái triển dần theo thời gian mà không để lại di chứng.

Mức độ nguy hiểm của tình trạng nổi hạch sau tiêm phòng lao

Phần lớn các trường hợp nổi hạch sau khi tiêm phòng lao BCG không nguy hiểm và thuộc nhóm phản ứng sau tiêm chủng lành tính. Hạch thường xuất hiện từ hai tuần đến sáu tháng sau tiêm, phổ biến nhất là tại hõm nách bên tay trái nơi nhận mũi tiêm. Khi hạch ở thể không hóa mủ, trẻ vẫn ăn ngủ, vui chơi và tăng cân bình thường mà không có biểu hiện nhiễm trùng toàn thân. Khối hạch này có xu hướng xơ hóa và teo nhỏ dần trong vòng vài tháng đến một năm mà không cần can thiệp y tế đặc biệt.

Mặc dù vậy, mức độ nguy hiểm có thể gia tăng nếu hạch tiến triển thành thể mưng mủ, sưng đỏ tấy, vỡ mủ hoặc kèm theo bội nhiễm vi khuẩn khác. Những biến chứng này tuy ít gặp nhưng đòi hỏi phải được đánh giá cẩn thận bởi bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên khoa truyền nhiễm. Nếu hạch xuất hiện nhiều nơi hoặc trẻ có kèm theo sốt kéo dài, sụt cân, đó có thể là dấu hiệu suy giảm miễn dịch tiềm ẩn cần được thăm khám chuyên sâu.

Phân loại các dạng hạch sau tiêm vắc xin lao BCG

Tình trạng nổi hạch sau tiêm vắc xin lao BCG thường được chia thành hai thể lâm sàng chính là viêm hạch không hóa mủ và viêm hạch hóa mủ. Ở thể không hóa mủ, hạch thường có kích thước từ một đến hai centimet, sờ vào thấy chắc, ranh giới rõ ràng, di động và vùng da bên ngoài hoàn toàn bình thường. Dạng này chiếm tỷ lệ đa số, không gây đau nhiều khi chạm vào và có thể tự khỏi một cách tự nhiên mà không để lại sẹo.

Ngược lại, ở thể hóa mủ, khối hạch có xu hướng tăng dần kích thước, mềm dần ở trung tâm và vùng da bao phủ bên trên trở nên đỏ hoặc tím thẫm. Khi mủ tích tụ nhiều, hạch có thể tự vỡ ra, tạo thành vết loét chảy dịch kéo dài và lâu liền miệng nếu không được vệ sinh đúng cách. Việc phân biệt rõ hai thể này giúp cha mẹ phối hợp với nhân viên y tế để có hướng theo dõi và xử trí thích hợp nhất cho từng giai đoạn của trẻ.

Hướng dẫn chăm sóc và theo dõi trẻ bị nổi hạch tại nhà

Khi phát hiện trẻ có hạch sau tiêm phòng lao, cha mẹ cần giữ tâm lý bình tĩnh và thực hiện các biện pháp chăm sóc an toàn tại nhà. Vùng da quanh hạch cần được giữ sạch sẽ, khô thoáng bằng cách tắm rửa hàng ngày với nước ấm nhẹ nhàng và thấm khô bằng khăn mềm. Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, chất liệu vải cotton thấm hút mồ hôi tốt để tránh cọ xát trực tiếp làm tổn thương hoặc trầy xước bề mặt hạch.

Đặc biệt, phụ huynh tuyệt đối không được tự ý chườm nóng, chườm lạnh, nặn mủ hoặc đắp bất kỳ loại lá cây hay thuốc dân gian nào lên khối hạch. Những hành động này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và khiến tổn thương lan rộng hơn. Đồng thời, không tự ý cho trẻ uống thuốc kháng sinh hoặc thuốc chống lao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Hàng ngày, cha mẹ nên quan sát kích thước, độ mềm và màu sắc da vùng hạch để phát hiện sớm các thay đổi bất thường.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám ngay

Mặc dù đa số hạch sau tiêm lao tự lành, cha mẹ vẫn cần đưa trẻ đi khám tại bệnh viện hoặc cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo. Trước hết, cần đưa trẻ đi khám ngay nếu hạch sưng to nhanh chóng, đường kính vượt quá hai centimet hoặc gây hạn chế vận động cánh tay của trẻ. Khi vùng da quanh hạch sưng nề đỏ rực, sờ vào thấy nóng và trẻ quấy khóc nhiều do đau đớn, đây có thể là dấu hiệu viêm mủ cấp tính cần hỗ trợ y khoa.

Bên cạnh đó, nếu hạch tự vỡ chảy mủ liên tục hoặc hình thành vết loét sâu không có dấu hiệu liền sau vài tuần, trẻ cần được nhân viên y tế làm sạch và băng vô khuẩn đúng kỹ thuật. Các biểu hiện toàn thân như sốt cao liên tục, bỏ bú, sụt cân, mệt mỏi li bì hoặc nổi hạch ở nhiều vị trí khác trên cơ thể cũng là những tình huống nguy cấp cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện để loại trừ các bệnh lý phức tạp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Mọi quyết định can thiệp như chích rạch, hút mủ hay sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng lao cho trẻ đều phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên thăm khám trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng dao lam chích rạch, bóp nặn hay đắp thuốc lá dân gian lên vết hạch vì có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết nguy hiểm tính mạng.

Tóm tắt

Nổi hạch sau tiêm vắc xin lao BCG phần lớn là phản ứng miễn dịch lành tính và có thể tự thoái triển theo thời gian. Sự bình tĩnh theo dõi, giữ vệ sinh vùng tổn thương sạch sẽ và nhận biết kịp thời các biểu hiện mưng mủ hoặc nhiễm trùng sẽ giúp cha mẹ chăm sóc trẻ an toàn, giúp bé hồi phục thuận lợi mà không gặp phải biến chứng đáng tiếc.