Thuốc gây buồn ngủ gồm những loại nào và uống có nguy hiểm không

Thuốc gây buồn ngủ là gì?

Thuốc gây buồn ngủ là các chế phẩm dược học có tác động ức chế hoặc làm chậm hoạt động của hệ thần kinh trung ương, từ đó tạo ra cảm giác lơ mơ, ngủ gà, mệt mỏi hoặc giảm khả năng chú ý. Đây có thể là mục đích điều trị chính, như trong các loại thuốc an thần, thuốc bình thần gây ngủ dùng cho người rối loạn giấc ngủ, hoặc là tác dụng phụ không mong muốn của các dòng thuốc chữa bệnh khác như thuốc dị ứng, thuốc cảm cúm hay thuốc giảm đau.

Tác dụng này xuất hiện khi hoạt chất của thuốc vượt qua hàng rào máu não và gắn kết với các thụ thể thần kinh điều hòa chu kỳ thức ngủ của cơ thể, điển hình là thụ thể histamine H1 hoặc thụ thể GABA. Mức độ buồn ngủ thay đổi tùy theo cơ địa, liều lượng, dạng bào chế và chức năng chuyển hóa gan thận của từng người.

Các nhóm thuốc gây buồn ngủ thường gặp trong thực tế

Nhiều loại thuốc thông dụng có thể gây ra trạng thái ngủ gà, lơ mơ hoặc giảm phản xạ nhanh nhạy. Nhóm thuốc kháng histamin thế hệ một thường dùng điều trị dị ứng và cảm cúm như chlorpheniramine, diphenhydramine rất dễ đi qua hàng rào máu não gây ngủ sâu. Bên cạnh đó, các thuốc chống say tàu xe như dimenhydrinate cũng tạo ra tác động tương tự.

Trong nhóm thuốc điều trị chuyên khoa, thuốc an thần giải lo âu nhóm benzodiazepine, thuốc ngủ non-benzodiazepine, thuốc chống trầm cảm ba vòng và một số thuốc chống co giật đều làm chậm dẫn truyền thần kinh. Ngoài ra, thuốc giảm đau opioid, thuốc giãn cơ và một số dòng thuốc hạ huyết áp tác động lên hệ thần kinh trung ương cũng thường xuyên đi kèm tác dụng phụ gây uể oải, mất tập trung.

Uống thuốc gây buồn ngủ có nguy hiểm đến tính mạng không

Uống thuốc gây buồn ngủ có thể trở nên rất nguy hiểm nếu người sử dụng không lường trước mức độ suy giảm phản xạ của cơ thể. Tình trạng ngủ gà làm chậm khả năng xử lý tình huống bất ngờ, đặc biệt khi đang điều khiển phương tiện giao thông, vận hành máy móc công nghiệp hoặc làm việc trên cao, dễ dẫn đến tai nạn nghiêm trọng.

Sự nguy hiểm tăng lên gấp bội nếu người bệnh tự ý kết hợp nhiều loại thuốc có cùng tác dụng an thần hoặc uống chung với rượu bia và đồ uống có cồn. Tương tác này làm ức chế hô hấp sâu, gây hôn mê, tụt huyết áp và đe dọa tính mạng. Đối với người cao tuổi, tác dụng an thần dễ gây mất thăng bằng, lú lẫn tạm thời và trượt ngã dẫn tới gãy xương.

Biện pháp sử dụng an toàn khi phải dùng thuốc gây lơ mơ

Để hạn chế tối đa rủi ro khi phải sử dụng các loại dược phẩm có tác dụng an thần, người bệnh cần đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng và chú ý các biểu tượng cảnh báo lái xe trên bao bì. Khi được kê đơn, hãy thông báo rõ tính chất công việc hàng ngày với bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn để tìm phương án dùng thuốc phù hợp nhất.

Trong suốt thời gian thuốc phát huy tác dụng, tuyệt đối không lái xe, không làm việc nặng đòi hỏi sự tập trung cao độ và không uống rượu bia. Nếu triệu chứng ngủ gà ảnh hưởng quá mức đến sinh hoạt thường nhật, người bệnh nên trao đổi với nhân viên y tế để được xem xét đổi sang hoạt chất ít gây buồn ngủ hơn, chẳng hạn như thuốc kháng histamin thế hệ hai, thay vì tự ý bỏ thuốc.

Lưu ý an toàn

Không bao giờ được tự ý tăng giảm liều lượng hoặc ngừng thuốc đột ngột khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Tránh xa các chất kích thích và đồ uống có cồn trong thời gian dùng thuốc. Nếu xuất hiện dấu hiệu lơ mơ kéo dài, khó thở, thở chậm hoặc ngất xỉu, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Hiểu rõ tác dụng an thần của từng loại dược phẩm giúp người bệnh chủ động phòng ngừa rủi ro té ngã hoặc tai nạn giao thông. Việc dùng thuốc cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định y khoa, đọc kỹ cảnh báo trên nhãn và tham khảo ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe.