Thuốc cảm gồm những loại nào và khi bị cảm lạnh có nên dùng kháng sinh không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi xuất hiện các triệu chứng nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi và đau họng do cảm lạnh, nhiều người thường băn khoăn thuốc cảm gồm những loại nào và liệu có cần dùng kháng sinh để nhanh khỏi bệnh hay không. Thực tế, các loại thuốc trị cảm phổ biến trên thị trường chỉ có tác dụng hỗ trợ kiểm soát triệu chứng chứ không tiêu diệt được tác nhân gây bệnh. Việc hiểu đúng bản chất từng nhóm thuốc và cơ chế bệnh sinh sẽ giúp bạn sử dụng thuốc an toàn, tránh những sai lầm gây hại cho sức khỏe.
Thuốc cảm là gì?
Cảm lạnh là tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở đường hô hấp trên do các loại virus gây ra, biểu hiện đặc trưng bởi sốt nhẹ, mệt mỏi, đau rát cổ họng, nghẹt mũi và ho. Khái niệm thuốc cảm thực chất không chỉ một loại thuốc đặc hiệu duy nhất, mà là tên gọi chung cho nhiều nhóm dược chất được sử dụng nhằm mục đích làm dịu bớt những phản ứng khó chịu của cơ thể trong giai đoạn cấp tính. Do nguyên nhân bắt nguồn từ virus, bệnh thường mang tính chất tự giới hạn và thuyên giảm dần sau khoảng một tuần khi hệ thống miễn dịch tạo đủ kháng thể chống lại mầm bệnh. Các thuốc hỗ trợ chỉ đóng vai trò đồng hành giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn để duy trì sinh hoạt và ăn uống hàng ngày.
Các nhóm thuốc cảm thường dùng để giảm nhẹ triệu chứng
Hiện nay không có một loại thuốc đơn lẻ nào có thể trị dứt điểm cảm lạnh mà thị trường chủ yếu cung cấp các nhóm thuốc nhằm giảm từng triệu chứng cụ thể. Nhóm hạ sốt và giảm đau phổ biến nhất là paracetamol, giúp xoa dịu cảm giác đau đầu, đau mình mẩy và hạ thân nhiệt khi sốt. Ngoài ra, các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen cũng có thể được cân nhắc theo hướng dẫn y tế. Nhóm thứ hai là thuốc co mạch giảm sung huyết mũi như pseudoephedrine hoặc phenylephrine, hỗ trợ làm thông thoáng đường thở khi mũi bị tắc nghẹt. Nhóm thứ ba là thuốc kháng histamin như loratadine, cetirizine hoặc chlorpheniramine, có công dụng cải thiện tình trạng hắt hơi liên tục, chảy nước mũi và ngứa mắt. Cuối cùng là nhóm thuốc hỗ trợ đường hô hấp dưới gồm các chất làm loãng đờm hoặc giảm ho, được lựa chọn tùy theo tính chất ho khan hay ho có đờm của người bệnh.
Lý do không nên sử dụng thuốc kháng sinh khi bị cảm lạnh
Cảm lạnh thông thường xuất phát từ sự tấn công của các chủng virus đường hô hấp, trong đó phổ biến nhất là rhinovirus, coronavirus hoặc adenovirus. Trong khi đó, thuốc kháng sinh chỉ có cơ chế tác động nhằm tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn, hoàn toàn không có bất kỳ hiệu lực nào đối với các hạt virus. Do đó, việc tự ý mua kháng sinh uống khi bị cảm lạnh không mang lại hiệu quả giảm sốt, không làm nhẹ cơn đau họng hay rút ngắn thời gian mắc bệnh. Lạm dụng kháng sinh sai mục đích còn dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng như rối loạn hệ vi sinh đường ruột gây tiêu chảy, tăng nguy cơ dị ứng thuốc và đặc biệt là thúc đẩy tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh trong cộng đồng. Kháng sinh chỉ được chỉ định khi người bệnh có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn do bác sĩ thăm khám và kết luận.
Nguy cơ tiềm ẩn khi tự ý phối hợp nhiều loại thuốc cảm
Trên thị trường có rất nhiều chế phẩm thuốc cảm dạng phối hợp đa thành phần, thường tích hợp cùng lúc hoạt chất hạ sốt, kháng histamin và giảm nghẹt mũi trong một viên nén hoặc gói bột hòa tan. Người bệnh nếu không chú ý đọc kỹ bảng thành phần rất dễ mua thêm thuốc hạ sốt đơn thuần để uống kèm, dẫn đến nguy cơ quá liều paracetamol gây độc tính cấp tính cho gan. Bên cạnh đó, việc kết hợp tùy tiện các loại thuốc có thể gây tương tác bất lợi, chẳng hạn như tăng tác dụng an thần gây buồn ngủ mất tập trung từ thuốc kháng histamin thế hệ cũ, hoặc làm tăng áp lực động mạch ở người đang điều trị tăng huyết áp do tác động của hoạt chất co mạch. Việc tham khảo ý kiến chuyên môn của dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi kết hợp bất kỳ loại thuốc nào là bước bảo vệ sức khỏe vô cùng cần thiết.
Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ cơ thể nhanh hồi phục
Đối với cảm lạnh thông thường, hệ miễn dịch khỏe mạnh chính là yếu tố quyết định giúp cơ thể tự đào thải virus và hồi phục sau một vài ngày. Thay vì lạm dụng thuốc, người bệnh nên dành thời gian nghỉ ngơi tại không gian thoáng khí, ngủ đủ giấc để cơ thể tái tạo năng lượng. Bổ sung đầy đủ nước mỗi ngày thông qua nước lọc ấm, nước canh hoặc nước ép hoa quả giúp giữ ẩm niêm mạc họng và làm loãng dịch nhầy đường thở hiệu quả. Thói quen súc miệng, súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý và nhỏ rửa mũi hằng ngày giúp loại bỏ bớt dịch tiết và giảm cảm giác ngứa rát họng. Ngoài ra, việc duy trì chế độ dinh dưỡng dễ tiêu, giàu vitamin từ rau xanh và trái cây tươi sẽ cung cấp các vi chất thiết yếu hỗ trợ hàng rào phòng ngự tự nhiên của cơ thể.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có đơn thuốc. Cần đọc kỹ thành phần thuốc cảm để tránh uống trùng lặp hoạt chất. Phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, trẻ nhỏ và người có bệnh nền mạn tính như suy gan, suy thận, bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp phải hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt cao liên tục không hạ, khó thở, tức ngực hoặc triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không đỡ, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.
Tóm tắt
Thuốc trị cảm lạnh chủ yếu mang tính hỗ trợ xoa dịu biểu hiện khó chịu tạm thời chứ không tiêu diệt virus gây bệnh. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng với virus cảm và không nên tự ý sử dụng. Việc nghỉ ngơi, uống đủ nước và chỉ dùng thuốc đúng mục đích dưới sự tư vấn của dược sĩ hoặc bác sĩ sẽ giúp cơ thể hồi phục tự nhiên an toàn.
Nguồn tham khảo
- The APRN and PA’s Complete Guide to Prescribing Drug Therapy: Common Cold (Viral Upper Respiratory Infection, URI)
- http://isrctn.com/: Clinical study to assess the tolerance and efficacy of a nasal spray: Stérimar Stop & Protect Rhume/Cold for relief of symptoms in patients with an upper respiratory tract infection (common cold)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Uống thuốc cảm có giúp bệnh khỏi nhanh hơn không?
Thuốc cảm thông thường chỉ giúp giảm bớt các cảm giác khó chịu như sốt, nghẹt mũi, đau họng hoặc nhức đầu, chứ không làm bệnh biến mất ngay lập tức do hệ miễn dịch cần thời gian vài ngày để loại bỏ virus.
Có thể uống cùng lúc hai loại thuốc cảm khác nhau không?
Không nên dùng chung vì nhiều sản phẩm dạng viên sủi, gói bột hoặc siro đều chứa sẵn paracetamol. Việc kết hợp nhiều nhãn hiệu cùng lúc rất dễ dẫn đến quá liều paracetamol gây hại cho tế bào gan.
Nước mũi đổi màu vàng xanh có phải dấu hiệu cần uống kháng sinh?
Nước mũi chuyển sang màu vàng hoặc xanh thường do xác bạch cầu và phản ứng viêm tự nhiên trong quá trình cơ thể chống lại virus, không đồng nghĩa với nhiễm trùng vi khuẩn nên chưa cần dùng kháng sinh.
Người mắc bệnh tim mạch hoặc huyết áp cao có uống được thuốc cảm không?
Một số thuốc trị cảm chứa hoạt chất co mạch giảm phù nề mũi hoặc thuốc kháng histamin có thể gây tim đập nhanh, tăng huyết áp, hồi hộp hoặc kích thích thần kinh, do đó nhóm đối tượng này cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Bệnh cảm lạnh thông thường thường kéo dài trong bao lâu?
Phần lớn các trường hợp cảm lạnh sẽ tự thuyên giảm rõ rệt sau khoảng 7 đến 10 ngày nếu người bệnh được nghỉ ngơi đầy đủ, giữ ấm cơ thể và bổ sung nước hợp lý.
