Những thực phẩm và đồ uống người bị viêm khớp nên tránh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chế độ ăn uống hàng ngày đóng vai trò trực tiếp trong việc kiểm soát các triệu chứng sưng đau và cứng khớp ở người mắc bệnh viêm khớp. Nhiều nghiên cứu dinh dưỡng cho thấy một số nhóm thực phẩm có khả năng thúc đẩy các cytokine gây viêm, làm gia tăng mức độ tổn thương mô sụn và kích hoạt các đợt đau cấp tính.
Việc nhận biết và chủ động hạn chế các loại thực phẩm, đồ uống có hại sẽ giúp giảm bớt phản ứng viêm toàn thân, bảo vệ chức năng vận động của khớp và hỗ trợ quá trình điều trị y khoa đạt hiệu quả tốt hơn.
Thực phẩm người viêm khớp nên tránh là gì?
Viêm khớp là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng viêm nhiễm hoặc thoái hóa xảy ra tại một hoặc nhiều ổ khớp trong cơ thể, với hai dạng thường gặp nhất là thoái hóa khớp và viêm khớp dạng thấp. Khi khớp bị viêm, người bệnh thường xuyên phải đối mặt với cảm giác đau nhức âm ỉ hoặc dữ dội, sưng đỏ, nóng rát và cứng khớp vào buổi sáng, làm suy giảm đáng kể khả năng vận động hàng ngày. Mặc dù dinh dưỡng không thể chữa khỏi hoàn toàn nguyên nhân bệnh sinh của viêm khớp, nhưng những gì dung nạp vào cơ thể lại tác động trực tiếp đến cường độ của các chất trung gian hóa học gây viêm. Việc tiêu thụ các loại thực phẩm kích thích viêm có thể khiến màng hoạt dịch sưng nề hơn, thúc đẩy quá trình bào mòn sụn khớp và làm giảm tác dụng của các liệu pháp hỗ trợ điều trị. Do đó, việc xây dựng một chế độ ăn kiêng hợp lý là một phần không thể thiếu trong kế hoạch chăm sóc khớp toàn diện.
Đồ uống có cồn và các loại nước ngọt nhiều đường
Đồ uống có đường như nước ngọt có gas, trà sữa, nước tăng lực và các loại nước ép đóng hộp chứa hàm lượng fructose và đường tinh luyện rất cao. Khi dung nạp quá nhiều đường đơn, cơ thể sẽ tăng sản sinh các cytokine gây viêm, làm bùng phát cơn đau tại các khớp bị tổn thương. Bên cạnh đó, rượu, bia và các thức uống có cồn gây rối loạn quá trình chuyển hóa, làm tăng tích tụ acid uric trong máu dẫn đến các đợt viêm khớp cấp tính, điển hình là bệnh gút. Việc lạm dụng đồ uống có cồn còn làm suy giảm chức năng gan thận và tương tác bất lợi với các thuốc giảm đau kháng viêm mà người bệnh đang sử dụng. Vì vậy, người mắc bệnh lý khớp nên thay thế các loại nước ngọt bằng nước lọc, nước khoáng hoặc trà thảo mộc dịu nhẹ.
Thịt đỏ và các sản phẩm thịt chế biến sẵn
Thịt đỏ như thịt bò, thịt cừu, thịt bê và các sản phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, lạp xưởng chứa nhiều chất béo bão hòa và các hợp chất thúc đẩy phản ứng viêm toàn thân. Quá trình tiêu hóa các loại thịt này có thể kích thích sản sinh nhiều gốc tự do và tăng mức độ protein phản ứng C trong huyết thanh. Ngoài ra, thịt đỏ còn chứa hàm lượng purin đáng kể, khi chuyển hóa sẽ tạo ra acid uric gây lắng đọng tinh thể urat tại màng hoạt dịch khớp. Các loại thịt chế biến sẵn còn chứa nhiều muối natri và chất bảo quản nitrit, làm tăng gánh nặng đào thải cho thận và khiến tình trạng sưng phù khớp trở nên trầm trọng hơn. Người bệnh nên cân nhắc thay thế nguồn đạm này bằng cá béo hoặc các loại đậu.
Thực phẩm chiên rán và chất béo chuyển hóa
Chất béo chuyển hóa thường có nhiều trong đồ chiên rán ngập dầu, gà rán, khoai tây chiên, bánh ngọt công nghiệp và mì ăn liền. Dạng chất béo nhân tạo này kích hoạt phản ứng viêm thông qua việc gia tăng các chỉ số viêm hệ thống và làm tăng cholesterol xấu. Cùng với đó, chất béo bão hòa có trong mỡ động vật, bơ động vật và các món ăn nhiều dầu mỡ cũng làm trầm trọng thêm tình trạng thoái hóa khớp và xơ cứng mô sụn. Hơn nữa, việc dung nạp quá nhiều calo từ chất béo có hại còn dẫn tới tăng cân, béo phì, tạo thêm áp lực cơ học đè nặng lên các khớp chịu lực như khớp gối, khớp háng và cột sống thắt lưng. Do đó, giảm tải đồ chiên rán là bước thiết yếu để bảo vệ sụn khớp.
Carbohydrate tinh chế và món ăn nhiều muối
Bánh mì trắng, gạo xát kỹ, bánh quy, mì ống tinh chế là những nguồn carbohydrate hấp thu nhanh làm đường huyết tăng vọt sau ăn. Sự biến động này kích thích quá trình glycat hóa tạo ra các sản phẩm glycat hóa bền vững, thúc đẩy sự phá hủy cấu trúc collagen và mô liên kết quanh ổ khớp. Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều muối natri từ đồ đóng hộp, dưa cà muối, mắm tôm và thức ăn nhanh gây tích tụ nước trong cơ thể, gia tăng áp lực dịch khớp và dẫn đến phù nề sưng đau. Ăn mặn kéo dài còn làm tăng đào thải canxi qua đường nước tiểu, gây suy giảm mật độ xương và khiến cấu trúc nâng đỡ khớp bị suy yếu dần theo thời gian. Người bệnh nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt và gia giảm gia vị khi nấu nướng.
Nội tạng động vật và dầu ăn giàu acid béo omega 6
Các loại nội tạng động vật như gan, thận, tim, lòng chứa hàm lượng purin rất cao, là tác nhân trực tiếp làm tăng vọt nồng độ acid uric huyết thanh, kích hoạt các cơn viêm khớp gút cấp tính với biểu hiện sưng nóng đỏ đau dữ dội. Trong khi đó, việc sử dụng quá mức các loại dầu thực vật giàu acid béo omega 6 như dầu ngô, dầu đậu nành, dầu hướng dương trong chế biến món ăn hàng ngày có thể làm mất cân bằng tỷ lệ giữa omega 6 và omega 3 trong cơ thể. Khi tỷ lệ omega 6 vượt trội, cơ thể sẽ tổng hợp nhiều prostaglandin gây viêm, làm tăng mức độ nhạy cảm đau tại các vùng khớp thoái hóa. Người bệnh nên điều chỉnh bằng cách bổ sung thêm dầu ô liu hoặc hạt lanh trong khẩu phần ăn.
Lưu ý an toàn
Thông tin về chế độ ăn uống chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh không nên tự ý kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu hụt dưỡng chất thiết yếu hoặc tự ý ngừng các thuốc điều trị được chỉ định. Mỗi người có thể có độ nhạy cảm khác nhau với từng loại thức ăn.
Tóm tắt
Chế độ dinh dưỡng lành mạnh đóng vai trò hỗ trợ quan trọng trong việc kiểm soát các đợt bùng phát viêm khớp, nhưng không thay thế cho các can thiệp y khoa. Khi nhận thấy các khớp đau nhức kéo dài, sưng đỏ hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp thăm khám và tư vấn chế độ điều trị phù hợp nhất.
Nguồn tham khảo
- Orthopedics and Rheumatology Open Access Journal: The Ultimate Solution of any Joint – Pain (Conservative) with Joint-Cure Herbal for Osteoarthritis, Rheumatoid Arthritis, Backache due to Facet Arthritis, Spondylitis and Other Joint Pain
- Journal of Arthritis: Efficacy of Oral Collagen in Joint Pain – Osteoarthritis and Rheumatoid Arthritis
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị viêm khớp nên ưu tiên ăn những nhóm thực phẩm nào?
Người bị viêm khớp nên duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây mọng, cá béo giàu acid béo omega 3, dầu ô liu và các loại hạt nguyên cám để hỗ trợ chống viêm tự nhiên.
Uống sữa tươi có làm tình trạng viêm khớp trở nên trầm trọng hơn không?
Sữa ít béo hoặc sữa hạt thường an toàn, nhưng sữa nguyên kem giàu chất béo bão hòa có thể làm gia tăng phản ứng viêm ở một số người bệnh nhạy cảm.
Người bị viêm khớp có cần kiêng cà phê hoàn toàn không?
Cà phê nguyên chất không gây viêm nếu dùng lượng vừa phải, nhưng các loại cà phê pha nhiều đường, sữa đặc và kem béo có thể kích hoạt các phản ứng viêm toàn thân.
Cà chua và cà tím có thực sự làm tăng cơn đau khớp không?
Một số người cảm thấy khó chịu khi ăn cà chua hay cà tím, nhưng chưa có bằng chứng khoa học bắt buộc mọi người bệnh viêm khớp phải loại bỏ hoàn toàn nhóm rau này.
Làm thế nào để biết một món ăn có kích hoạt cơn đau khớp của bản thân?
Người bệnh nên ghi chép nhật ký ăn uống để nhận biết thực phẩm gây kích ứng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng trước khi cắt giảm bất kỳ nhóm chất nào.
