Thực phẩm hết hạn sử dụng có ăn được không và nguy cơ đối với sức khỏe

Thực phẩm hết hạn sử dụng là gì?

Hạn sử dụng là khoảng thời gian được nhà sản xuất tính toán dựa trên các thử nghiệm độ ổn định vật lý, hóa học và vi sinh vật trong điều kiện lưu trữ tiêu chuẩn. Mục đích chính của việc công bố ngày này nhằm bảo vệ người tiêu dùng khỏi nguy cơ nhiễm khuẩn gây bệnh và đảm bảo sản phẩm đạt chất lượng dinh dưỡng tối ưu khi đến tay khách hàng.

Khi thực phẩm vượt qua mốc thời gian quy định, các chuỗi phản ứng sinh hóa tự nhiên như oxy hóa chất béo, phân hủy protein và sự xâm nhập của nấm mốc hoặc vi khuẩn sẽ bắt đầu diễn ra nhanh chóng. Tùy thuộc vào việc nhà sản xuất công bố hạn dùng mang tính chất bảo vệ an toàn hay chỉ đơn thuần là duy trì hương vị tươi ngon nhất, người dùng có thể quyết định nên tiêu hủy hay tiếp tục sử dụng một cách khoa học.

Phân biệt hạn sử dụng an toàn và hạn sử dụng chất lượng tốt nhất

Trên nhãn mác hàng hóa, nhà sản xuất thường sử dụng hai khái niệm có ý nghĩa rất khác nhau. Khái niệm hạn sử dụng an toàn tương ứng với cụm từ Use by hoặc Expiry date. Đây là mốc thời gian liên quan trực tiếp đến tính an toàn vi sinh của sản phẩm. Sau ngày này, thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn cao và không nên tiêu thụ dù hình thức bên ngoài chưa có biến đổi rõ rệt.

Ngược lại, hạn sử dụng tốt nhất tương ứng với cụm từ Best before phản ánh chất lượng tối ưu về hương vị, màu sắc và kết cấu. Khi đã qua mốc này, thực phẩm khô hoặc đồ đóng gói vẫn có thể sử dụng được nếu còn nguyên bao bì và bảo quản đúng chuẩn, dù giá trị cảm quan có thể giảm nhẹ. Người tiêu dùng cần đọc kỹ quy định ghi nhãn để đưa ra quyết định phù hợp.

Các nhóm thực phẩm tuyệt đối không nên dùng khi đã quá hạn

Các mặt hàng tươi sống, giàu đạm và độ ẩm cao luôn nằm trong nhóm có rủi ro nhiễm khuẩn nghiêm trọng khi quá hạn. Thịt tươi, gia cầm, thủy hải sản, pate nguội, xúc xích và sữa tươi tiệt trùng hay thanh trùng đều là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển mạnh.

Đặc biệt, vi khuẩn Listeria monocytogenes có thể tiếp tục nhân lên ngay cả trong điều kiện nhiệt độ tủ lạnh từ hai đến bốn độ C. Nhóm vi khuẩn đường ruột khác như Salmonella hay Campylobacter cũng phát triển nhanh chóng khi thực phẩm protein vượt quá thời hạn kiểm soát an toàn. Tiêu thụ các loại thực phẩm này sau ngày hết hạn có thể dẫn đến viêm dạ dày ruột cấp tính, mất nước nghiêm trọng và nhiễm khuẩn huyết ở những người có miễn dịch suy giảm.

Khả năng sử dụng của nhóm thực phẩm khô và đồ hộp quá hạn

Nhiều loại thực phẩm khô có độ ẩm thấp như mì sợi, gạo, yến mạch, các loại đậu hạt khô và đồ hộp có khả năng lưu trữ vượt xa thời hạn in trên bao bì. Những sản phẩm này thường được ấn định hạn dùng theo tiêu chí chất lượng tốt nhất nhằm cam kết độ giòn, màu sắc và hàm lượng vitamin.

Nếu bao bì còn kín khít, không bị rách thủng và được để ở nơi khô ráo, thoáng mát, các sản phẩm này vẫn an toàn sau hạn ghi nhãn một khoảng thời gian. Tuy nhiên, người dùng cần quan sát kỹ tình trạng mối mọt, vón cục ẩm ướt hoặc hiện tượng biến màu trước khi chế biến để đảm bảo an toàn cho đường tiêu hóa.

Nguy cơ ngộ độc và tác động bất lợi đối với sức khỏe tiêu hóa

Tác hại phổ biến nhất khi ăn phải thực phẩm quá hạn bị ôi thiu là hội chứng ngộ độc thực phẩm. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng khởi phát sau vài giờ đến vài ngày bao gồm buồn nôn, nôn mửa liên tục, đau quặn bụng từng cơn và tiêu chảy cấp.

Trong trường hợp nhiễm phải vi khuẩn sinh độc tố như tụ cầu vàng hoặc vi nấm mốc sinh độc tố aflatoxin, tổn thương có thể lan rộng sang gan và thận. Tình trạng mất nước và rối loạn điện giải do nôn ói và tiêu chảy kéo dài là mối nguy hiểm lớn, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai. Khi có các dấu hiệu mất nước như môi khô, tiểu ít hoặc sốt cao, người bệnh cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Nhận biết thực phẩm ôi thiu qua màu sắc và mùi vị cảm quan

Bên cạnh thông tin ngày tháng trên bao bì, các giác quan đóng vai trò kiểm tra thực tế rất quan trọng trước khi sử dụng bất kỳ thực phẩm nào. Dấu hiệu đầu tiên cảnh báo hư hỏng là mùi lạ, chẳng hạn mùi chua nồng, mùi hôi thối do phân hủy đạm hoặc mùi dầu mỡ bị oxy hóa ôi khét.

Về mặt thị giác, sự xuất hiện của các đốm mốc màu xanh lá, đen hoặc màng tơ trắng trên bề mặt là bằng chứng rõ ràng của vi nấm. Về xúc giác, các thực phẩm thịt hoặc đồ nấu chín khi chạm vào thấy nhớt dính, mềm nhũn hoặc đổi màu tái nhợt đều phải loại bỏ ngay lập tức mà không nên nếm thử để tránh nguy cơ nhiễm độc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức an toàn thực phẩm tổng quát và không thay thế cho các đánh giá kiểm nghiệm an toàn vi sinh chuyên sâu. Tuyệt đối không nếm thử những thực phẩm đã có dấu hiệu bốc mùi chua, nổi nấm mốc hoặc nhớt nhầy để phòng ngừa nguy cơ nhiễm độc tố vi khuẩn cấp tính. Nếu xuất hiện các dấu hiệu ngộ độc thực phẩm như nôn mửa liên tục, tiêu chảy phân lỏng nhiều lần, sốt cao hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và bù dịch kịp thời.

Tóm tắt

Hạn sử dụng là chỉ dẫn quan trọng giúp kiểm soát an toàn và chất lượng thực phẩm. Phân biệt rõ giữa hạn sử dụng an toàn và hạn chất lượng tốt nhất giúp bạn bảo vệ sức khỏe gia đình và tránh lãng phí thức ăn không đáng có. Khi có nghi ngờ về dấu hiệu hư hỏng, lựa chọn an toàn nhất luôn là không sử dụng.