Thực phẩm cần có trong thực đơn cho người ung thư phổi

Thực phẩm cho người ung thư phổi là gì?

Ung thư phổi là bệnh lý ác tính xảy ra tại đường hô hấp, ảnh hưởng trực tiếp tới chức năng trao đổi khí và chuyển hóa năng lượng của toàn bộ cơ thể. Khối u tiêu thụ lượng lớn chất dinh dưỡng, kết hợp với phản ứng viêm mạn tính khiến người bệnh đối mặt với hội chứng suy mòn, biểu hiện qua việc giảm khối nạc và sụt cân nhanh chóng. Thêm vào đó, các phương pháp điều trị ung bướu như hóa trị, xạ trị vùng ngực có thể gây khó nuốt, viêm niêm mạc miệng và rối loạn tiêu hóa.

Vì vậy, mục tiêu chính của chế độ ăn uống là cung cấp đầy đủ calo và protein, ngăn chặn tình trạng mất cơ và hạn chế nguy cơ nhiễm trùng. Dinh dưỡng hợp lý không phải là phương pháp thay thế thuốc hay loại bỏ khối u, nhưng là nền tảng để cơ thể phục hồi tổn thương mô và tăng khả năng dung nạp các đợt điều trị tiếp theo.

Nhóm thực phẩm giàu protein giúp tái tạo tế bào và giữ khối cơ

Chất đạm là thành phần cốt lõi giúp tái tạo các mô bị tổn thương, củng cố hàng rào miễn dịch và ngăn ngừa teo cơ ở người bệnh ung thư phổi. Khi cơ thể phải chịu đựng các đợt điều trị nặng nề, nhu cầu đạm thường tăng cao hơn so với người bình thường. Nếu không được nạp đủ protein qua khẩu phần, cơ thể sẽ tự phân giải protein dự trữ từ các bó cơ, gây suy kiệt nhanh chóng.

Các nguồn đạm chất lượng cao nên đưa vào thực đơn bao gồm thịt gia cầm bỏ da, cá nạc, cá béo như cá thu và cá hồi, trứng gà, sữa, sữa chua và các chế phẩm từ đậu nành như đậu phụ. Đối với những ngày người bệnh mệt mỏi hoặc khó nhai, các món trứng hấp, súp thịt băm, cháo cá hoặc sữa dinh dưỡng y học chuyên biệt là lựa chọn tiện lợi, vừa cung cấp nguồn đạm dồi dào vừa giúp hệ tiêu hóa dễ dàng hấp thu.

Nhóm chất béo lành mạnh bổ sung nguồn năng lượng đậm đặc

Tình trạng biếng ăn và nhanh no khiến người bệnh ung thư phổi khó dung nạp một lượng lớn thức ăn trong mỗi bữa. Bổ sung chất béo tốt là giải pháp hiệu quả để gia tăng mật độ năng lượng mà không làm tăng thể tích khẩu phần quá mức. Nguồn năng lượng đậm đặc này giúp bù đắp lượng calo thiếu hụt và hỗ trợ quá trình hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A, vitamin D và vitamin E.

Nên ưu tiên các loại chất béo chưa bão hòa có nguồn gốc thực vật và hải sản, chẳng hạn dầu ô liu, dầu hạt cải, quả bơ và các loại hạt như hạt óc chó, hạt hạnh nhân. Axit béo omega-3 dồi dào trong cá hồi, cá trích hoặc dầu hạt lanh còn mang lại lợi ích hỗ trợ kiểm soát phản ứng viêm toàn thân, qua đó góp phần giảm bớt tình trạng suy mòn. Cần hạn chế tối đa các loại chất béo chuyển hóa và đồ chiên rán ngập dầu vì chúng dễ gây đầy bụng, ợ hơi.

Rau xanh và hoa quả giàu chất chống oxy hóa cùng chất xơ hòa tan

Rau củ và trái cây tươi cung cấp nhiều vitamin thiết yếu, khoáng chất và các hợp chất thực vật có khả năng trung hòa gốc tự do, bảo vệ tế bào khỏe mạnh. Các loại rau họ cải như súp lơ xanh, bắp cải, cùng với rau có màu xanh thẫm như cải bó xôi rất giàu folate và carotenoid, hỗ trợ tích cực cho sức đề kháng. Hoa quả tươi như cam, bưởi, kiwi, việt quất và dâu tây dồi dào vitamin C giúp tăng cường hấp thu sắt và làm lành niêm mạc.

Ngoài ra, nguồn chất xơ hòa tan dồi dào từ cà rốt, bí đỏ, chuối chín và táo hấp chín giúp nhu động ruột hoạt động trơn tru, cải thiện tình trạng táo bón thường gặp do tác dụng phụ của thuốc giảm đau hoặc thuốc hóa trị. Khi chế biến, nên nấu chín mềm rau củ hoặc xay sinh tố để người bệnh dễ nuốt, tránh gây cọ xát nếu đang có triệu chứng viêm đau họng.

Tinh bột phức hợp cung cấp năng lượng ổn định và dễ tiêu hóa

Tinh bột là nguồn cung cấp glucose chủ yếu để các cơ quan duy trì hoạt động hàng ngày, đặc biệt là não bộ và hệ cơ. Tuy nhiên, người bệnh ung thư phổi thường có thể trạng mệt mỏi, hệ tiêu hóa nhạy cảm nên cần chọn nguồn tinh bột lành mạnh, chuyển hóa từ từ và dễ tiêu hóa để tránh cảm giác đầy trướng hoặc tụt đường huyết đột ngột.

Các thực phẩm như gạo lứt, yến mạch, khoai lang, khoai tây và ngũ cốc nguyên hạt là những gợi ý phù hợp. Chúng vừa cung cấp carbohydrate phức hợp, vừa mang lại lượng vitamin nhóm B dồi dào giúp kích thích cảm giác ngon miệng và hỗ trợ hoạt động dẫn truyền thần kinh. Người nhà có thể chế biến tinh bột dưới dạng cháo loãng, súp ngũ cốc hoặc bánh mì mềm, chia thành các bữa phụ trong ngày để người bệnh dễ ăn hơn vào những thời điểm cảm thấy nhạt miệng hoặc mệt lả.

Bổ sung đủ nước và các thức uống dinh dưỡng hỗ trợ chuyển hóa

Nhu cầu nước của người bệnh ung thư phổi rất quan trọng để đào thải các chất chuyển hóa sau hóa xạ trị, làm loãng đờm nhớt trong phế quản và ngăn ngừa mất nước do sốt hoặc tiêu chảy. Uống không đủ nước có thể khiến đờm cô đặc lại, làm tăng phản ứng ho và gây khó thở hơn cho người bệnh.

Bên cạnh nước lọc ấm, người bệnh có thể bổ sung nước luộc thịt gà, nước hầm xương củ quả thanh đạm, sinh tố trái cây hoặc nước ép rau củ. Các loại sữa hạt như sữa đậu nành, sữa óc chó cũng là lựa chọn bổ sung nước kèm dưỡng chất tốt. Nên khuyến khích người bệnh uống từng ngụm nhỏ rải rác trong ngày, uống xa bữa ăn chính khoảng 30 phút để tránh làm đầy dạ dày gây cảm giác no giả tạo trước bữa ăn.

Lưu ý an toàn

Người bệnh ung thư phổi tuyệt đối không áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan như nhịn ăn gián đoạn kéo dài, ăn chay kiêng khem quá mức hay cắt bỏ hoàn toàn chất đạm với hy vọng làm teo khối u. Những phương pháp này không có cơ sở khoa học và dễ dẫn đến suy kiệt trước khi hoàn thành phác đồ điều trị. Mọi thực phẩm cần được nấu chín kỹ, bảo đảm an toàn vệ sinh để tránh nhiễm trùng đường ruột khi lượng bạch cầu giảm. Trước khi sử dụng bất kỳ thực phẩm bổ sung, đông dược hay thảo dược nào, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng.

Tóm tắt

Thực đơn khoa học, đa dạng và cân đối giữa các nhóm chất là điểm tựa vững chắc giúp người bệnh ung thư phổi giữ vững cân nặng, tái tạo mô và nâng cao chất lượng cuộc sống. Thay vì lo lắng thái quá hay kiêng khem khắt khe, việc duy trì bữa ăn ngon miệng, hợp khẩu vị kết hợp cùng sự đồng hành của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp người bệnh có đủ thể lực vượt qua các giai đoạn điều trị.