Những thói quen làm răng hô ở trẻ em khiến cha mẹ bất ngờ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều bậc phụ huynh thường nghĩ rằng tình trạng răng hô vẩu ở trẻ nhỏ chủ yếu xuất phát từ yếu tố di truyền từ cha mẹ. Tuy nhiên, trên thực tế có rất nhiều trường hợp lệch lạc khớp cắn lại bắt nguồn từ chính những hành động vô thức hằng ngày mà gia đình thường xem nhẹ.
Trong giai đoạn phát triển, xương hàm và răng của trẻ em còn rất mềm dẻo nên rất dễ bị biến dạng dưới tác động của các lực cơ học lặp đi lặp lại. Những thói quen quen thuộc như mút ngón tay, đẩy lưỡi hay thở miệng kéo dài đều có thể làm thay đổi hướng mọc tự nhiên của răng.
Hiểu rõ nguyên nhân và cách nhận diện sớm những thói quen làm răng hô ở trẻ em sẽ giúp cha mẹ có hướng can thiệp kịp thời, tránh để tình trạng sai lệch khớp cắn tiến triển nặng gây tốn kém thời gian và chi phí chỉnh nha về sau.
Thói quen làm răng hô ở trẻ em là gì?
Hô răng ở trẻ em là tình trạng sai lệch khớp cắn phổ biến, trong đó nhóm răng cửa hàm trên chìa ra phía trước quá mức so với hàm dưới hoặc cả xương hàm trên phát triển nhô ra ngoài. Khác với người trưởng thành, hệ xương sọ mặt và cung hàm của trẻ trong những năm đầu đời đang phát triển liên tục với mật độ xương xốp và tính tạo hình rất cao. Bất kỳ một lực tì đè nhẹ nhưng diễn ra liên tục, kéo dài từ môi, má, lưỡi hay đồ vật lạ đều có khả năng định hình lại hướng phát triển của xương ổ răng và mầm răng vĩnh viễn. Việc hình thành các tật xấu cơ chức năng không chỉ phá vỡ sự cân bằng lực xung quanh cung răng mà còn làm sai lệch quá trình mọc răng tự nhiên. Do đó, kiểm soát tốt các tác nhân môi trường và thói quen vận động vùng miệng chính là chìa khóa để duy trì sự phát triển cân đối của hàm mặt.
Thói quen mút ngón tay và ngậm vú giả kéo dài
Mút ngón tay hoặc ngậm núm vú giả kéo dài là phản xạ trấn an rất phổ biến ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, khi hành vi này duy trì sau ba đến bốn tuổi, áp lực liên tục từ ngón tay đặt lên vòm miệng và mặt sau của nhóm răng cửa hàm trên sẽ tạo ra lực đẩy cơ học mạnh mẽ. Lực ép này khiến các răng cửa trên dần nghiêng ra ngoài, trong khi răng cửa hàm dưới bị ép ngả vào trong. Ngoài ra, việc ngậm mút thường xuyên còn khiến vòm khẩu cái bị đẩy cao lên, thu hẹp bề ngang cung hàm và tạo ra khoảng hở khớp cắn vùng răng trước, khiến trẻ không thể cắn khít hai hàm lại với nhau.
Tật đẩy lưỡi khi nuốt hoặc lúc nghỉ
Thói quen đẩy lưỡi thường xuất hiện khi trẻ nuốt thức ăn sai tư thế hoặc do sự tồn tại kéo dài của phản xạ nuốt nhũ nhi. Thay vì đưa đầu lưỡi lên vòm miệng khi nuốt, trẻ lại đẩy lưỡi ra phía trước chen vào giữa hai hàng răng cửa. Mỗi ngày con người nuốt từ hàng trăm đến hàng nghìn lần, do đó lực đẩy lặp đi lặp lại của khối cơ lưỡi tác động trực tiếp lên nhóm răng trước. Lâu dần, lực này làm xương ổ răng phát triển bất thường, đẩy các răng cửa chìa hẳn ra ngoài, dẫn tới tình trạng khớp cắn hở và hô răng nghiêm trọng.
Thói quen thở bằng miệng thay vì thở mũi
Thở bằng miệng thường khởi phát từ các bệnh lý đường hô hấp trên như viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc phì đại amidan và VA khiến đường thở qua mũi bị bít tắc. Để duy trì luồng khí thở, trẻ buộc phải há miệng liên tục, làm cho cơ môi mất dần trương lực căng khỏe tự nhiên và lưỡi bị hạ thấp xuống sàn miệng thay vì tựa lên vòm họng. Sự mất cân bằng lực giữa cơ môi bên ngoài và lưỡi bên trong làm cho xương hàm trên phát triển hẹp lại, vòm miệng nhô cao và cung răng cửa chìa vươn ra trước. Trẻ thở miệng kéo dài còn có nguy cơ thay đổi cả cấu trúc khuôn mặt.
Tật cắn môi dưới và ngậm dị vật cứng
Nhiều trẻ có xu hướng mím môi dưới hoặc cắn môi dưới khi căng thẳng, tập trung học bài hoặc do thói quen vô thức. Khi môi dưới bị kẹt lại phía sau mặt trong của răng cửa trên, áp lực cơ học sẽ đẩy các răng cửa hàm trên chìa ra phía trước, đồng thời ép nhóm răng cửa hàm dưới lùi sâu vào trong. Tình trạng này làm gia tăng độ cắn chìa giữa hai hàm, khiến tình trạng hô răng ngày càng rõ rệt. Bên cạnh đó, thói quen cắn móng tay, cắn ngòi bút hoặc các đồ chơi cứng cũng gây mòn men răng, làm lệch trục răng và tạo khe thưa mất thẩm mỹ.
Biện pháp hỗ trợ trẻ từ bỏ thói quen xấu đúng cách
Để giúp trẻ từ bỏ các tật xấu răng miệng, phụ huynh cần áp dụng biện pháp kiên trì và tích cực thay vì trách phạt gây ức chế tâm lý. Cha mẹ có thể trò chuyện để trẻ hiểu tác hại của thói quen đối với hàm răng, dán băng bảo vệ đầu ngón tay vào ban đêm hoặc sử dụng bảng khen thưởng để động viên con. Đối với trẻ thở miệng, cần ưu tiên điều trị dứt điểm các bệnh lý viêm đường hô hấp tai mũi họng. Đồng thời, việc đưa trẻ đến phòng khám nha khoa để được bác sĩ hướng dẫn các bài tập cơ chức năng hoặc chỉ định đeo khí cụ chặn lưỡi, tấm chặn môi là giải pháp can thiệp rất hữu hiệu.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay kế hoạch điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các dụng cụ nắn chỉnh răng không rõ nguồn gốc trên mạng để áp dụng cho trẻ tại nhà. Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu hô răng hoặc khó bỏ tật xấu vùng miệng, cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa răng hàm mặt để được thăm khám toàn diện.
Tóm tắt
Tình trạng răng hô ở trẻ em hoàn toàn có thể được giảm thiểu nếu cha mẹ nhận biết và hỗ trợ con từ bỏ các thói quen xấu từ sớm. Việc kiên trì đồng hành cùng trẻ kết hợp thăm khám định kỳ tại chuyên khoa răng hàm mặt sẽ giúp bảo vệ khớp cắn chuẩn xác và nụ cười khỏe đẹp cho con trong tương lai.
Nguồn tham khảo
- Journal of Dentistry and Oral Sciences: Advantages of Interceptive Orthodontic Treatment; Rapid Maxillary Expansion in Children with Malocclusion Resulting from Mouth Breathing Habits
- International Journal of Clinical Oral and Maxillofacial Surgery: Prevalence of Malocclusion Patterns in Mouth Breathing Children Compared to Nasal Breathing Children – A Systematic Review
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ mút ngón tay đến độ tuổi nào thì dễ gây hô răng?
Mút ngón tay dưới ba tuổi thường là phản xạ tự nhiên. Tuy nhiên, nếu thói quen này kéo dài sau bốn tuổi khi răng vĩnh viễn chuẩn bị mọc, lực ép liên tục sẽ làm biến dạng cung hàm và đẩy răng cửa chìa ra trước.
Làm thế nào để nhận biết trẻ đang có thói quen thở bằng miệng?
Dấu hiệu điển hình gồm trẻ thường xuyên mở miệng khi ngủ, ngáy, thức dậy với cổ họng khô hoặc có xu hướng đưa đầu ra trước. Khi nghi ngờ, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tai mũi họng và răng hàm mặt.
Có nên phạt khi trẻ liên tục mút tay hoặc cắn môi không?
Cha mẹ không nên la mắng hay trừng phạt vì dễ gây căng thẳng tâm lý khiến trẻ làm nhiều hơn. Thay vào đó, hãy nhẹ nhàng nhắc nhở, khen ngợi khi trẻ tiến bộ hoặc tìm đồ vật thay thế an toàn để phân tán chú ý.
Trẻ mấy tuổi thì nên đi khám chỉnh nha lần đầu?
Thời điểm lý tưởng để khám tầm soát chỉnh nha là khoảng sáu đến bảy tuổi. Bác sĩ răng hàm mặt có thể phát hiện sớm các lệch lạc xương hàm và can thiệp tiền chỉnh nha nếu cần thiết.
Bỏ thói quen xấu thì răng trẻ có tự đều lại được không?
Nếu phát hiện và can thiệp sớm ở giai đoạn răng sữa, xương hàm có thể tự điều chỉnh một phần. Tuy nhiên, nếu thói quen kéo dài làm thay đổi cấu trúc xương, trẻ có thể cần khí cụ chỉnh nha hỗ trợ.
