Thoát vị bẹn có di truyền không và các yếu tố nguy cơ

Thoát vị bẹn có di truyền không?

Thoát vị bẹn xảy ra ở cả trẻ em và người lớn, được chia làm hai dạng chính là thoát vị bẹn bẩm sinh và thoát vị bẹn mắc phải. Ống bẹn là đường hầm tự nhiên ở vùng bẹn bụng, nơi tinh hoàn di chuyển xuống bìu ở nam giới hoặc có dây chằng tròn ở nữ giới. Khi cấu trúc này không được đóng kín hoàn toàn sau sinh hoặc thành bụng bị suy yếu theo thời gian, các cơ quan bên trong ổ bụng có thể nhô ra tạo thành khối thoát vị.

Nhiều nghiên cứu y học ghi nhận những người có tiền sử gia đình trực hệ mắc thoát vị bẹn sẽ có nguy cơ bị bệnh cao hơn so với người bình thường. Yếu tố di truyền thường liên quan đến sự gián đoạn quá trình đóng ống phúc tinh mạc ở thai nhi hoặc do sự suy giảm cấu trúc sợi collagen trong các mô liên kết của cơ thể.

Mối liên hệ giữa yếu tố di truyền và nguy cơ thoát vị bẹn

Yếu tố di truyền ảnh hưởng đến nguy cơ phát triển thoát vị bẹn thông qua hai cơ chế chính. Đầu tiên là sự kém phát triển cấu trúc giải phẫu trong giai đoạn phôi thai, khiến ống phúc tinh mạc không đóng lại như bình thường. Thứ hai là sự biến đổi gen ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp và chuyển hóa mô liên kết trong cơ thể.

Nhiều trường hợp người bệnh có sự thay đổi tỷ lệ giữa sợi collagen loại một và collagen loại ba, làm cho thành bụng dễ bị giãn và yếu hơn. Nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em ruột từng bị thoát vị bẹn, nguy cơ mắc bệnh của các thành viên khác sẽ tăng lên rõ rệt. Tuy nhiên, yếu tố di truyền chỉ tạo ra nền tảng dễ bị tổn thương, kết hợp với các tác động sinh hoạt hằng ngày mới dẫn đến hiện tượng bộc phát khối thoát vị.

Nguyên nhân gây thoát vị bẹn bẩm sinh ở trẻ em

Thoát vị bẹn ở trẻ em đa phần là thoát vị bẹn gián tiếp bẩm sinh, thường gặp nhiều hơn ở bé trai. Trong quá trình phát triển của thai nhi, tinh hoàn di chuyển từ ổ bụng xuống bìu kéo theo nếp phúc mạc tạo thành ống phúc tinh mạc. Ở trẻ phát triển bình thường, ống này sẽ tự đóng lại trước hoặc ngay sau khi sinh.

Nếu ống phúc tinh mạc vẫn mở, các tạng trong ổ bụng như ruột hay buồng trứng ở bé gái có thể chui xuống ống bẹn. Yếu tố gia đình đóng vai trò quan trọng làm tăng tỷ lệ trẻ sinh ra bị còn ống phúc tinh mạc. Trẻ sinh thiếu tháng, trẻ thấp cân hoặc trẻ mắc các hội chứng rối loạn di truyền mô liên kết có nguy cơ bị thoát vị bẹn cao hơn đáng kể.

Các yếu tố nguy cơ gây thoát vị bẹn mắc phải ở người lớn

Khác với trẻ em, thoát vị bẹn ở người lớn thường là thoát vị bẹn trực tiếp do sự suy yếu dần của các cơ và mô liên kết ở thành bụng theo tuổi tác. Mặc dù yếu tố gen có thể làm cho cấu trúc mô liên kết kém bền vững hơn, bệnh ở người lớn thường bộc phát khi có các tác nhân làm tăng áp lực ổ bụng kéo dài.

Những người bị táo bón mãn tính phải rặn nhiều, người ho kéo dài do bệnh lý hô hấp hoặc người thường xuyên mang vác vật nặng dễ bị thoát vị bẹn. Bên cạnh đó, tình trạng béo phì, phì đại tuyến tiền liệt gây khó tiểu, mang thai nhiều lần hoặc thói quen hút thuốc lá làm suy giảm collagen cũng là các yếu tố thúc đẩy bệnh xuất hiện sớm hơn.

Dấu hiệu nhận biết và cách chẩn đoán y khoa thoát vị bẹn

Dấu hiệu điển hình của thoát vị bẹn là sự xuất hiện một khối phồng ở vùng bẹn hoặc bẹn bìu. Khối phồng này thường rõ hơn khi người bệnh đứng lên, ho, rặn hoặc vận động mạnh và có thể tự biến mất khi nằm nghỉ. Người bệnh có thể cảm thấy đau tức, nặng nặng hoặc khó chịu nhẹ ở vùng bẹn.

Bác sĩ chuyên khoa Ngoại tiêu hóa hoặc Ngoại tổng quát sẽ tiến hành khám lâm sàng bằng cách sờ nắn vùng bẹn khi bệnh nhân thực hiện động tác rặn. Trong một số trường hợp khối thoát vị nhỏ hoặc mờ nhạt, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm vùng bẹn để đánh giá chính xác kích thước túi thoát vị, thành phần tạng bên trong và tình trạng tưới máu để loại trừ nguy cơ thoát vị nghẹt.

Biện pháp chăm sóc và giảm thiểu nguy cơ tiến triển nặng

Đối với những người có tiền sử gia đình bị thoát vị bẹn hoặc có nguy cơ cao, việc chủ động điều chỉnh lối sống giúp bảo vệ sức khỏe thành bụng rất quan trọng. Mặc dù không thể thay đổi gen di truyền, bạn có thể kiểm soát các yếu tố làm gia tăng áp lực ổ bụng bằng cách xây dựng chế độ ăn nhiều xơ, uống đủ nước để ngăn ngừa táo bón.

Hãy hạn chế mang vác vật nặng quá sức và luôn chú ý tư thế nâng đồ vật đúng cách bằng cách gập gối thay vì cúi lưng. Điều trị dứt điểm các bệnh lý gây ho kéo dài, duy trì cân nặng hợp lý và không hút thuốc lá sẽ giúp bảo vệ độ bền chắc của các mô liên kết trong cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y học chung và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Thoát vị bẹn không thể tự khỏi bằng việc dùng thuốc hay đắp lá theo dân gian. Nếu khối thoát vị không thể đẩy ngược vào ổ bụng, kèm theo cảm giác đau dữ dội, tức bụng, nôn ói hoặc da vùng bẹn chuyển màu thâm tím, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu thoát vị nghẹt đe dọa tử vong mô ruột.

Tóm tắt

Thoát vị bẹn có liên quan đến yếu tố di truyền nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất gây bệnh. Việc chủ động nhận biết nguy cơ gia đình, kết hợp với lối sống lành mạnh và thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả, tránh các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.