Tê tay có phải dấu hiệu đột quỵ không và các bệnh lý liên quan cần chú ý

Tê tay có phải dấu hiệu đột quỵ không là gì?

Tê tay là hiện tượng rối loạn cảm giác biểu hiện qua các cảm giác dị cảm như râm ran, châm chích, nóng rát hoặc mất cảm giác hoàn toàn ở một phần hay toàn bộ bàn tay và cánh tay. Hiện tượng này xảy ra khi có sự gián đoạn trong việc dẫn truyền tín hiệu thần kinh hoặc suy giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng dọc theo đường dẫn truyền từ não bộ qua tủy sống xuống các dây thần kinh ngoại biên ở chi trên.

Về mặt lâm sàng, tê tay được chia thành hai nhóm nguồn gốc chính gồm tổn thương thần kinh trung ương và tổn thương thần kinh ngoại biên. Tổn thương trung ương bắt nguồn từ não bộ hoặc tủy sống cổ, trong đó đột quỵ não và cơn thiếu máu não thoáng qua là những tình trạng cấp cứu tối khẩn. Tổn thương ngoại biên thường liên quan đến chèn ép cơ học, thoái hóa khớp hoặc các rối loạn chuyển hóa toàn thân. Xác định đúng nguồn gốc là bước tiên quyết để đưa ra hướng can thiệp phù hợp và an toàn.

Tê tay có phải dấu hiệu đột quỵ không và cách phân biệt ban đầu

Tê tay là cảm giác châm chích, dị cảm hoặc giảm cảm giác xúc giác ở bàn tay và các ngón tay. Trong phần lớn trường hợp thường ngày, tê tay xuất phát từ việc tì đè kéo dài gây gián đoạn tưới máu tạm thời hoặc chèn ép dây thần kinh ngoại biên. Tuy nhiên, tê tay hoàn toàn có thể là một dấu hiệu của đột quỵ não khi tổn thương xảy ra tại vùng não chịu trách nhiệm cảm giác, chẳng hạn như vỏ não cảm giác hoặc đồi thị.

Điểm mấu chốt để phân biệt tê tay do đột quỵ là tính chất khởi phát. Tê tay trong tai biến mạch máu não thường xuất hiện rất đột ngột, có thể xảy ra trong tích tắc khi người bệnh đang sinh hoạt bình thường. Cảm giác tê thường lan tỏa toàn bộ một bên cánh tay, bàn tay và có xu hướng đi kèm tê nửa mặt hoặc nửa thân mình cùng bên. Ngược lại, tê tay do chèn ép ngoại biên thường diễn tiến từ từ, âm ỉ và khu trú theo đường phân bố của từng nhánh thần kinh riêng biệt.

Các dấu hiệu cảnh báo đi kèm tê tay cần xử trí cấp cứu ngay

Khi tê tay đi kèm với các dấu hiệu thần kinh khu trú cấp tính, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu ngay lập tức vì nguy cơ đột quỵ não rất cao. Quy tắc FAST là công cụ nhận diện nhanh giúp xác định tình trạng này. Người thân cần quan sát xem mặt người bệnh có bị lệch méo một bên, nụ cười biến dạng hay không. Cùng với đó là tình trạng yếu hoặc liệt tay, khi yêu cầu giơ hai tay lên cao thì một bên tay bị rơi xuống hoặc không thể nâng lên được.

Bên cạnh tổn thương vận động, giọng nói của người bệnh có thể trở nên ngọng nghịu, khó diễn đạt ý nghĩ hoặc không hiểu lời nói của người xung quanh. Một số biểu hiện khác bao gồm hoa mắt, chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, nhìn đôi, giảm thị lực đột ngột hoặc đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân. Ngay cả khi cảm giác tê tay chỉ kéo dài vài phút rồi tự biến mất, đó vẫn có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua cảnh báo đột quỵ thực sự sắp xảy ra.

Bệnh lý thần kinh ngoại biên và cột sống cổ thường gây tê tay

Bên cạnh tai biến mạch máu não, tê bàn tay và ngón tay rất hay bắt nguồn từ các bệnh lý thần kinh ngoại biên và cơ xương khớp mạn tính. Hội chứng ống cổ tay là nguyên nhân hàng đầu, xảy ra khi dây thần kinh giữa bị chèn ép tại cổ tay, gây tê rần các ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và nửa ngón áp út, thường tăng lên vào ban đêm hoặc khi cầm nắm đồ vật lâu. Ngoài ra, hội chứng chèn ép dây thần kinh trụ tại vùng khuỷu tay cũng gây tê ngón út và nửa ngón áp út.

Thoái hóa cột sống cổ và thoát vị đĩa đệm cột sống cổ là nhóm bệnh lý phổ biến khác. Khi các rễ thần kinh tủy cổ bị gai xương hoặc khối thoát vị chèn ép, cảm giác tê buốt và đau nhức sẽ lan dọc từ vùng cổ, vai xuống cánh tay và các đầu ngón tay. Bệnh lý này thường tăng cảm giác tê khi xoay cổ, ngửa đầu hoặc thay đổi tư thế làm việc kéo dài.

Bệnh lý chuyển hóa và mạch máu liên quan chặt chẽ đến tê tay và đột quỵ

Nhiều bệnh lý chuyển hóa và tim mạch mạn tính vừa gây tê tay do tổn thương vi mạch, vừa là yếu tố nguy cơ trực tiếp dẫn đến đột quỵ não. Bệnh đái tháo đường là ví dụ điển hình nhất, tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài gây viêm và thoái hóa các sợi thần kinh ngoại biên đối xứng hai bên, bắt đầu từ đầu ngón tay và ngón chân theo kiểu mang găng mang vớ. Người mắc đái tháo đường cũng có nguy cơ xơ vữa động mạch và đột quỵ cao gấp nhiều lần người bình thường.

Tăng huyết áp và rối loạn lipid máu làm dày thành mạch, xơ cứng mạch máu và hình thành mảng xơ vữa, cản trở lưu thông máu đến các chi gây tê mỏi tay chân, đồng thời đe dọa tắc nghẽn mạch máu não. Bệnh lý xơ vữa động mạch ngoại biên hoặc viêm đa dây thần kinh do thiếu hụt vitamin nhóm B cũng góp phần gây ra các rối loạn cảm giác tương tự. Việc kiểm soát tốt các bệnh nền này đóng vai trò quan trọng trong việc giảm triệu chứng tê bì và phòng ngừa đột quỵ.

Quy trình thăm khám và các xét nghiệm chẩn đoán nguyên nhân tê tay

Khi xuất hiện triệu chứng tê tay kéo dài, người bệnh không nên chủ quan tự phán đoán tại nhà mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận. Bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ tiến hành khám lâm sàng kiểm tra cảm giác, phản xạ gân xương, cơ lực và các dấu hiệu thần kinh khu trú. Tùy thuộc vào định hướng ban đầu, các kỹ thuật cận lâm sàng chuyên sâu sẽ được chỉ định để xác định chính xác vị trí tổn thương.

Điện cơ và đo tốc độ dẫn truyền thần kinh là phương pháp quan trọng giúp đánh giá tổn thương thần kinh ngoại biên như hội chứng ống cổ tay hay tổn thương rễ thần kinh cổ. Chụp cộng hưởng từ cột sống cổ giúp phát hiện mức độ chèn ép rễ tủy do thoát vị đĩa đệm. Trong trường hợp nghi ngờ tổn thương não bộ, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não kết hợp khảo sát mạch máu não sẽ giúp phát hiện sớm nhồi máu não hoặc xuất huyết não để có hướng can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe, không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện triệu chứng tê tay đột ngột kèm theo méo mặt, khó nói hoặc yếu chi, người bệnh cần được gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý dùng các biện pháp dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay tự ý uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông máu tại nhà.

Tóm tắt

Tê tay có thể đơn thuần do chèn ép cơ học tạm thời, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ não hoặc các bệnh lý thần kinh chuyển hóa tiềm ẩn. Việc quan sát kỹ các triệu chứng đi kèm và chủ động thăm khám y khoa sẽ giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân, bảo vệ chức năng vận động và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.