Tập đứng thăng bằng sau đột quỵ giúp cải thiện khả năng đi lại và giảm nguy cơ té ngã

Tập đứng thăng bằng sau đột quỵ

Thăng bằng là khả năng duy trì trọng tâm cơ thể trên đế hỗ trợ trong các tư thế tĩnh và khi chuyển động. Ở người bình thường, quá trình này diễn ra tự động nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa hệ thần kinh trung ương, hệ thống cảm giác sâu, thị giác và hệ cơ xương khớp. Sau đột quỵ, tổn thương ở các vùng não đảm nhận chức năng điều khiển vận động và cảm giác làm gián đoạn sự phối hợp này. Người bệnh thường có xu hướng dồn toàn bộ trọng lượng sang bên lành, làm mất cân đối tư thế và tăng nguy cơ té ngã. Phục hồi thăng bằng là một tiến trình đòi hỏi thời gian, sự hướng dẫn từ chuyên viên y tế và sự kiên trì luyện tập hằng ngày.

Nguyên nhân gây mất thăng bằng khi đứng ở người sau đột quỵ

Nhiều người bệnh và người nhà thường cho rằng khả năng đi lại chỉ phụ thuộc vào sức mạnh của đôi chân. Tuy nhiên, việc đứng vững đòi hỏi não bộ phải tiếp nhận và xử lý tín hiệu từ mắt, tai trong và các thụ cảm thể cảm giác ở khớp và cơ bắp.

Khi đột quỵ xảy ra, các đường truyền tín hiệu thần kinh bị tổn thương khiến não không còn điều khiển chính xác phản xạ giữ thăng bằng. Người bệnh hay gặp tình trạng yếu một bên cơ thể, giảm cảm giác bản thể ở chân bệnh và phản xạ điều chỉnh trọng tâm bị chậm. Điều này dẫn đến thói quen dồn lực nghiêng hẳn sang bên khỏe để bù trừ. Cảm giác bất an và nỗi sợ té ngã khiến người bệnh càng ít vận động, dẫn đến teo cơ, cứng khớp và làm cho tình trạng mất thăng bằng trở nên nghiêm trọng hơn.

Lợi ích của việc tập đứng thăng bằng trong phục hồi chức năng

Tập đứng thăng bằng không đơn thuần là bài tập cho đôi chân mà là quá trình hỗ trợ não bộ tái tổ chức thần kinh để học lại khả năng điều khiển tư thế. Việc kiểm soát tốt thăng bằng mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người bệnh sau tai biến.

Về mặt vận động, thăng bằng tốt là nền tảng bắt buộc trước khi người bệnh có thể chuyển sang tập bước đi, leo cầu thang hay xoay người. Trong sinh hoạt hằng ngày, khả năng đứng vững giúp người bệnh tự thực hiện các hoạt động cá nhân như đứng mặc quần áo, rửa mặt, sử dụng nhà vệ sinh hoặc với lấy đồ vật mà không cần người trợ giúp liên tục. Ngoài ra, khi cảm thấy cơ thể đứng vững vàng hơn, tâm lý sợ hãi của người bệnh sẽ giảm đi đáng kể, từ đó chủ động và tích cực hơn trong toàn bộ quá trình phục hồi chức năng.

Các bài tập đứng thăng bằng cơ bản hỗ trợ người bệnh đột quỵ

Các bài tập thăng bằng nên được bắt đầu từ đơn giản đến nâng cao, dựa trên sự đánh giá của chuyên viên phục hồi chức năng:

Bài tập dồn trọng lượng cơ thể: Người bệnh đứng hai chân rộng bằng vai, vịn nhẹ tay vào thành giường hoặc ghế chắc chắn. Từ từ chuyển trọng tâm cơ thể sang bên chân trái, giữ vài giây rồi chuyển sang chân phải. Bài tập này giúp não bộ nhận biết và phân bổ lại lực đều lên cả hai chân.

Bài tập đứng tĩnh tại chỗ: Đứng thẳng lưng, hai chân đặt cân đối, mắt nhìn thẳng về phía trước. Người bệnh cố gắng duy trì tư thế đứng yên trong khoảng mười đến mười lăm giây. Khi khả năng ổn định cải thiện, có thể tăng thời gian đứng hoặc giảm bớt mức độ dựa dẫm vào tay vịn.

Bài tập bước ngắn tại chỗ: Khi đã đứng vững, người bệnh tập bước một chân lên trước hoặc bước sang ngang một khoảng ngắn rồi thu chân về. Động tác này rèn luyện phản xạ giữ thăng bằng linh hoạt khi cơ thể thay đổi tư thế chuyển động.

Biện pháp an toàn phòng ngừa té ngã trong quá trình luyện tập

Té ngã sau đột quỵ có thể gây ra những chấn thương nguy hiểm như gãy xương, chấn thương đầu và làm người bệnh suy giảm nghiêm trọng tâm lý tập luyện. Vì vậy, an toàn phải là ưu tiên hàng đầu trong mọi buổi tập.

Môi trường tập luyện cần đảm bảo sàn nhà khô ráo, không trơn trượt, loại bỏ các chướng ngại vật và dây điện dưới sàn. Khu vực tập nên có đủ ánh sáng và được trang bị thanh tay vịn hoặc ghế tựa chắc chắn. Trong giai đoạn đầu hoặc khi người bệnh còn loạng choạng, chóng mặt, bắt buộc phải có người nhà hoặc kỹ thuật viên đi kèm để hỗ trợ kịp thời. Người bệnh không nên nôn nóng tập quá sức hoặc tự ý thực hiện các bài tập khó khi chưa được sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Người bệnh sau đột quỵ cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng. Không tự ý thực hiện các bài tập đứng thăng bằng nâng cao khi chưa kiểm soát được tư thế cơ bản. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như chóng mặt, đau ngực, vã mồ hôi, hoa mắt hoặc cảm giác mệt mỏi đột ngột, cần dừng tập ngay và nghỉ ngơi. Việc luyện tập cần tiến hành từng bước, kiên trì và luôn có sự giám sát của người hỗ trợ để phòng tránh tối đa nguy cơ té ngã.

Tóm tắt

Tập đứng thăng bằng là bước đệm quan trọng giúp người sau đột quỵ từng bước lấy lại khả năng tự chủ trong di chuyển và sinh hoạt. Dù tiến triển có thể chậm, sự kiên trì luyện tập đúng phương pháp cùng sự động viên từ gia đình sẽ mang lại kết quả tích cực. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để có chương trình phục hồi phù hợp nhất.