Táo bón sau sinh: Nguyên nhân thường gặp và cách chăm sóc

Táo bón sau sinh là gì?

Trong giai đoạn hậu sản, cơ thể người phụ nữ trải qua sự thay đổi lớn về mặt giải phẫu, nội tiết tố và nhịp sinh hoạt thường ngày. Sau khi vượt cạn, áp lực ổ bụng giảm đột ngột cùng với sự suy yếu của các cơ thành bụng và cơ sàn chậu làm cho nhu động của ống tiêu hóa hoạt động chậm chạp hơn. Ngoài ra, nồng độ progesterone tăng cao trong thai kỳ chưa hạ xuống ngay lập tức cũng góp phần làm giãn các cơ trơn của ruột, khiến thức ăn di chuyển qua đại tràng kéo dài thời gian hơn bình thường.

Tình trạng này thường không gây nguy hiểm cấp bách tới tính mạng nhưng nếu kéo dài có thể dẫn đến trĩ, nứt kẽ hậu môn hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý người mẹ. Việc nhận diện đúng các yếu tố góp phần gây ứ đọng phân là tiền đề quan trọng để xây dựng thói quen chăm sóc đường tiêu hóa đúng đắn và nhẹ nhàng ngay tại nhà.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến táo bón sau sinh

Có nhiều yếu tố kết hợp dẫn đến tình trạng chậm nhu động ruột ở phụ nữ sau sinh. Trước hết, cảm giác đau đớn từ vết rạch tầng sinh môn hoặc vết mổ lấy thai tạo ra rào cản tâm lý rất lớn, khiến sản phụ có xu hướng nín nhịn khi có cảm giác buồn đại tiện. Khi phản xạ tống phân bị trì hoãn nhiều lần, đại tràng sẽ tiếp tục tái hấp thu nước, làm cho khối phân trở nên khô, cứng và khó đào thải hơn.

Bên cạnh đó, việc mất máu và mất dịch trong quá trình chuyển dạ chưa được bù đắp đầy đủ, cùng với nhu cầu cung cấp nước cho quá trình tiết sữa mẹ, khiến lượng dịch trong lòng ruột bị thiếu hụt. Chế độ ăn uống kiêng khem quá mức sau sinh theo quan niệm dân gian cũ, thiếu hụt rau xanh và trái cây tươi, cũng như việc bổ sung sắt hoặc canxi liều cao mà không có sự cân đối về chất xơ, đều làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện táo bón.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hỗ trợ nhu động ruột tự nhiên

Một chế độ ăn uống khoa học và cân bằng đóng vai trò chủ chốt trong việc làm mềm phân và kích thích nhu động đại tràng hoạt động nhịp nhàng trở lại. Sản phụ nên tích cực bổ sung các loại thực phẩm giàu chất xơ hòa tan và không hòa tan như khoai lang, yến mạch, đậu bắp, rau mồng tơi, bông cải xanh và các loại quả chín mọng như chuối, lê, mận. Chất xơ giúp tạo khối lượng phân xốp mềm, hỗ trợ quá trình co bóp tống đẩy của trực tràng diễn ra dễ dàng hơn.

Đi đôi với chất xơ, việc duy trì uống đủ lượng nước ấm mỗi ngày là điều kiện bắt buộc, đặc biệt đối với những người đang cho con bú bằng sữa mẹ. Mỗi ngày người mẹ nên uống từ hai đến hai lít rưỡi nước, có thể chia thành từng ngụm nhỏ và bổ sung thêm nước canh rau luộc hoặc nước ép trái cây tươi không thêm đường để tăng cường cung cấp vitamin và khoáng chất cần thiết.

Vận động nhẹ nhàng và xây dựng thói quen đại tiện khoa học

Việc nằm bất động trên giường quá lâu sau sinh là một trong những nguyên nhân khiến tuần hoàn máu vùng chậu và nhu động ruột bị ngưng trệ. Ngay khi vết thương hậu phẫu hoặc tầng sinh môn đã bớt đau và cơ thể dần hồi phục, sản phụ nên bắt đầu đứng dậy đi lại nhẹ nhàng quanh phòng. Vận động ở mức độ vừa phải giúp kích thích các cơ trơn của ống tiêu hóa co bóp tốt hơn, hỗ trợ đẩy khí và khối phân di chuyển qua các quai ruột.

Đồng thời, sản phụ cần rèn luyện thói quen đi vệ sinh vào một khung giờ cố định mỗi ngày, lý tưởng nhất là sau bữa ăn sáng khi phản xạ dạ dày ruột hoạt động mạnh nhất. Tuyệt đối không được nhịn khi cơ thể phát tín hiệu buồn đại tiện. Khi ngồi vệ sinh, có thể sử dụng một chiếc ghế nhỏ kê dưới chân sao cho đùi tạo với thân mình một góc khoảng ba mươi lăm độ, tư thế này giúp cơ mu trực tràng thả lỏng tối đa, mở rộng góc hậu môn và hỗ trợ việc tống phân diễn ra thuận lợi hơn mà không cần dùng sức rặn mạnh.

Khi nào sản phụ cần tham vấn ý kiến của bác sĩ

Mặc dù táo bón sau sinh thường được cải thiện sau vài tuần nhờ điều chỉnh lối sống, nhưng trong một số trường hợp, người mẹ cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc sản phụ khoa thăm khám trực tiếp. Sản phụ nên đến cơ sở y tế khi tình trạng bí đại tiện kéo dài trên một tuần dù đã tăng cường ăn chất xơ và uống nhiều nước, hoặc khi xuất hiện cơn đau bụng dữ dội từng cơn kèm theo chướng bụng căng tức.

Những dấu hiệu cảnh báo khác bao gồm chảy máu tươi nhiều từ hậu môn sau khi đi cầu, xuất hiện vết nứt hậu môn đau rát kéo dài, búi trĩ sa ra ngoài không tự co lên được kèm theo sưng tấy hoặc sốt. Phụ nữ đang cho con bú tuyệt đối không nên tự ý tìm mua các loại thuốc nhuận tràng kích thích hoặc các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng, vì một số hoạt chất có thể đi vào sữa mẹ hoặc gây co thắt đại tràng bất lợi.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho chỉ định khám chữa bệnh của nhân viên y tế. Phụ nữ sau sinh có cơ địa nhạy cảm, vết thương chưa lành hoàn toàn và đang cho con bú cần hết sức cẩn trọng. Không được tự ý dùng thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng mà không có hướng dẫn từ bác sĩ điều trị. Khi xuất hiện cơn đau bất thường, chảy máu hậu môn hoặc sốt, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Táo bón sau sinh là một trải nghiệm không mấy dễ chịu nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và khắc phục được bằng chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước, vận động nhẹ nhàng và giữ tâm lý thoải mái. Lắng nghe cơ thể và duy trì lối sống khoa học sẽ giúp người mẹ phục hồi sức khỏe tiêu hóa nhanh chóng để an tâm chăm sóc con yêu.