Táo bón ở người lớn: Nguyên nhân, cách xử trí và phòng ngừa

Táo bón ở người lớn là gì?

Táo bón được xác định khi tần suất nhu động ruột giảm đáng kể so với bình thường, làm cho quá trình đào thải chất thải qua đại tràng gặp khó khăn. Phân bị lưu giữ lâu trong ruột già sẽ bị hấp thu lại nước, trở nên khô, cứng và tốn nhiều sức khi đi đại tiện.

Tình trạng này có thể chia làm hai nhóm chính gồm táo bón chức năng do lối sống, chế độ ăn uống, căng thẳng tâm lý và táo bón thứ phát xuất phát từ các bệnh lý nền như hội chứng ruột kích thích, suy giáp, đái tháo đường hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị. Nếu phát hiện sớm và điều chỉnh đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát và đưa hoạt động tiêu hóa trở lại trạng thái bình thường.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến táo bón ở người lớn

Nguyên nhân hàng đầu gây táo bón là chế độ ăn uống thiếu hụt chất xơ từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, kết hợp với thói quen uống ít nước làm phân bị khô cứng. Bên cạnh đó, lối sống ít vận động, ngồi lâu một chỗ khiến nhu động ruột giảm co bóp, làm chậm quá trình di chuyển của phân trong đại tràng.

Thói quen nhịn đại tiện thường xuyên cũng làm giảm phản xạ tự nhiên của cơ thể, dẫn đến tình trạng ứ đọng phân kéo dài. Ngoài ra, căng thẳng tâm lý kéo dài, sự thay đổi nội tiết tố hoặc việc sử dụng một số thuốc như thuốc giảm đau, thuốc chống trầm cảm, thuốc bổ sung sắt và canxi cũng là những yếu tố góp phần gây ra rối loạn này. Trong một số trường hợp, táo bón là biểu hiện của các bệnh lý tiêu hóa như polyp đại tràng hoặc nứt kẽ hậu môn.

Dấu hiệu nhận biết và ảnh hưởng của táo bón kéo dài

Ngoài việc giảm số lần đại tiện, người bị táo bón thường gặp các triệu chứng như đau bụng râm rẩm, chướng bụng, cảm giác nặng nề ở vùng bụng dưới và đau rát khi đi ngoài. Phân thường có dạng viên nhỏ, khô cứng hoặc có thể lẫn ít máu tươi do niêm mạc hậu môn bị tổn thương.

Nếu táo bón kéo dài không được xử trí đúng cách, áp lực tăng cao khi rặn có thể dẫn đến bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn hoặc sa trực tràng. Ngoài ra, việc chất thải bị ứ đọng lâu ngày trong cơ thể còn gây mệt mỏi, chán ăn, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống và tâm lý của người bệnh.

Các biện pháp cải thiện tình trạng táo bón tại nhà

Để khắc phục táo bón hiệu quả, điều chỉnh chế độ ăn uống là bước quan trọng nhất. Người bệnh nên tăng cường bổ sung chất xơ hòa tan và không hòa tan từ rau củ, quả tươi, các loại hạt và ngũ cốc. Duy trì thói quen uống từ 1.5 đến 2 lít nước mỗi ngày giúp làm mềm phân và hỗ trợ ruột co bóp dễ dàng hơn.

Tăng cường hoạt động thể chất hằng ngày như đi bộ, tập thể dục nhẹ nhàng hoặc yoga giúp kích thích nhu động ruột hoạt động trơn tru. Ngoài ra, nên thiết lập thói quen đi đại tiện vào một khung giờ cố định trong ngày, tốt nhất là buổi sáng sau khi thức dậy, và tuyệt đối không nhịn đại tiện khi cơ thể có nhu cầu.

Lưu ý an toàn khi sử dụng thuốc nhuận tràng

Trong một số trường hợp táo bón gây khó chịu nhiều, người bệnh có thể cần đến sự hỗ trợ của các loại thuốc nhuận tràng. Tuy nhiên, việc dùng thuốc phải tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Có nhiều nhóm thuốc nhuận tràng như nhóm tạo khối, nhóm làm mềm phân, nhóm thẩm thấu và nhóm kích thích nhu động ruột, mỗi nhóm có cơ chế và đối tượng chỉ định riêng.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng kéo dài quá 7 đến 10 ngày vì có thể gây phụ thuộc thuốc, làm giảm phản xạ tự nhiên của đại tràng và gây rối loạn điện giải. Khi cần dùng thuốc cho phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh lý mãn tính, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa là bắt buộc.

Khi nào người bệnh táo bón cần đến gặp bác sĩ

Dù phần lớn các trường hợp táo bón có thể cải thiện bằng cách thay đổi lối sống, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa ngay nếu xuất hiện các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm. Các dấu hiệu này bao gồm đi ngoài ra máu tươi kéo dài, sụt cân đột ngột không rõ nguyên nhân, đau bụng dữ dội hoặc sốt.

Ngoài ra, nếu tình trạng táo bón xuất hiện đột ngột ở người trên 50 tuổi mà trước đó chưa từng gặp phải, hoặc táo bón kéo dài trên 2 tuần mặc dù đã điều chỉnh chế độ ăn uống, người bệnh cần được kiểm tra cận lâm sàng như nội soi đại tràng để phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người bệnh không nên tự ý mua thuốc điều trị hoặc ngưng sử dụng thuốc đang kê đơn khi chưa có sự đồng ý của y bác sĩ. Mỗi cá nhân có thể trạng và nguyên nhân gây táo bón khác nhau, do đó cần được tư vấn y tế phù hợp để đảm bảo an toàn.

Tóm tắt

Táo bón ở người lớn là hiện tượng tiêu hóa thường gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa bằng việc duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và tăng cường vận động. Khi tình trạng táo bón kéo dài hoặc kèm theo triệu chứng bất thường, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế để được thăm khám và nhận hướng dẫn xử trí đúng cách từ bác sĩ.