Tăng acid uric máu ở trẻ em: Nguyên nhân thường gặp và cách cải thiện

Tăng acid uric máu ở trẻ em là gì?

Acid uric là sản phẩm thoái giáng tự nhiên từ purin, một hợp chất có trong tế bào cơ thể và nhiều loại thực phẩm hàng ngày. Ở trẻ em, nồng độ acid uric máu thường thấp hơn người lớn và thay đổi linh hoạt theo từng độ tuổi cũng như giới tính. Tình trạng tăng acid uric máu xảy ra khi có sự mất cân bằng giữa quá trình sản xuất acid uric trong cơ thể và khả năng đào thải qua thận và đường tiêu hóa.

Đa số trường hợp tăng acid uric máu ở lứa tuổi học đường là tăng acid uric không triệu chứng. Tuy nhiên, nếu nồng độ này duy trì ở mức cao kéo dài, tinh thể urat có thể tích tụ tại các mô kẽ thận, gây sỏi thận, ảnh hưởng chức năng lọc cầu thận và làm gia tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa tim mạch trong tương lai. Do đó, việc đánh giá đúng mức và tìm kiếm nguyên nhân gây tăng acid uric ở trẻ là bước kiểm tra cần thiết đối với sức khỏe trẻ nhỏ.

Các nhóm nguyên nhân gây tăng acid uric máu ở trẻ em

Nguyên nhân khiến nồng độ acid uric trong máu trẻ tăng cao thường được chia thành hai nhóm chính là nguyên phát và thứ phát. Nhóm nguyên nhân nguyên phát thường liên quan đến các khiếm khuyết di truyền hiếm gặp về enzym chuyển hóa purin, chẳng hạn như hội chứng Lesch-Nyhan hoặc hội chứng tăng hoạt tính enzym phosphoribosylpyrophosphate synthetase.

Phổ biến hơn trong thực tế hiện nay là nhóm nguyên nhân thứ phát liên quan mật thiết đến lối sống và dinh dưỡng. Trẻ em tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa nhiều purin như thịt đỏ, nội tạng động vật, hải sản, kèm theo thói quen uống nước giải khát chứa nhiều đường fructose công nghiệp sẽ làm tăng tổng hợp acid uric tại gan. Bên cạnh đó, tình trạng thừa cân, béo phì, kháng insulin hoặc ít vận động thể lực cũng làm giảm khả năng đào thải acid uric qua thận.

Ngoài ra, một số bệnh lý tiềm ẩn như suy giảm chức năng thận, bệnh lý huyết học gây phân hủy tế bào nhanh, hoặc việc sử dụng một số loại thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế miễn dịch cũng có thể làm tăng acid uric máu thứ phát ở trẻ.

Tác động của nồng độ acid uric cao đến sức khỏe trẻ nhỏ

Phần lớn trẻ nhỏ bị tăng acid uric máu không có biểu hiện viêm khớp gút cấp tính rầm rộ như người lớn. Điều này dễ khiến gia đình chủ quan và bỏ qua việc theo dõi y tế định kỳ. Tuy nhiên, tình trạng nồng độ acid uric tăng cao kéo dài vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe của trẻ.

Ảnh hưởng đáng chú ý nhất là trên hệ tiết niệu. Sự lắng đọng của các tinh thể urat trong ống thận và đường dẫn niệu có thể tạo thành vi sỏi hoặc sỏi acid uric, dẫn đến tiểu máu, đau quặn bụng từng cơn hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn. Tình trạng lắng đọng mạn tính tại nhu mô thận còn có nguy cơ gây bệnh thận urat kẽ, làm suy giảm dần mức lọc cầu thận.

Các nghiên cứu tim mạch nhi khoa cũng ghi nhận mối liên hệ giữa nồng độ acid uric máu tăng cao với tình trạng tăng huyết áp nguyên phát và rối loạn lipid máu ở thanh thiếu niên. Việc kiểm soát tốt chỉ số này từ sớm giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ tim mạch và thận của trẻ khi bước vào tuổi trưởng thành.

Chế độ dinh dưỡng và lối sống giúp kiểm soát acid uric cho trẻ

Can thiệp dinh dưỡng và điều chỉnh thói quen sinh hoạt là nền tảng quan trọng hàng đầu trong việc kiểm soát acid uric máu ở trẻ nhỏ, đặc biệt là với các trường hợp chưa xuất hiện biến chứng cơ quan.

Cha mẹ cần rà soát lại khẩu phần ăn hàng ngày của trẻ. Hạn chế tối đa các loại nước ngọt có gas, nước trái cây đóng hộp và đồ ăn vặt chứa si-rô ngô giàu đường fructose, vì fructose thúc đẩy gan sản xuất purin rất mạnh. Khẩu phần đạm nên được phân bổ cân đối theo nhu cầu khuyến nghị lứa tuổi, ưu tiên nguồn đạm từ thịt nạc gia cầm, trứng, sữa tươi ít béo và các loại hạt, đồng thời hạn chế các món chiên xào nhiều dầu mỡ, phủ tạng động vật và thịt đỏ.

Khuyến khích trẻ uống đủ nước lọc mỗi ngày nhằm hỗ trợ thận thanh thải acid uric hiệu quả qua đường tiểu. Bên cạnh đó, trẻ cần duy trì thói quen vận động thể thao đều đặn ít nhất 30 đến 60 phút mỗi ngày, hạn chế thời gian ngồi thụ động trước màn hình tivi, máy tính, qua đó kiểm soát cân nặng hợp lý và cải thiện độ nhạy insulin.

Theo dõi y tế và nguyên tắc can thiệp chuyên khoa

Khi phát hiện trẻ có nồng độ acid uric máu cao, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc chuyên khoa nội tiết, thận học để được bác sĩ thăm khám và đánh giá toàn diện. Bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm cần thiết như định lượng acid uric niệu 24 giờ, siêu âm thận kiểm tra sỏi, xét nghiệm chức năng thận và lipid máu để xác định chính xác nguyên nhân nền.

Việc dùng thuốc hạ acid uric như allopurinol hay febuxostat ở trẻ em đòi hỏi sự thận trọng tuyệt đối. Không phải mọi trường hợp tăng acid uric đều cần điều trị bằng dược phẩm. Các bác sĩ chỉ cân nhắc dùng thuốc trong những trường hợp cụ thể, chẳng hạn như trẻ có tổn thương thận tiến triển, sỏi thận tái phát, bệnh lý di truyền đặc hiệu hoặc trước các phác đồ hóa trị liệu nguy cơ cao.

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc hạ acid uric của người lớn hoặc dùng các bài thuốc dân gian không rõ nguồn gốc cho trẻ uống. Mọi quyết định can thiệp y khoa đều phải dựa trên chẩn đoán chuyên môn và sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ điều trị.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y tế chuyên sâu từ bác sĩ. Mỗi độ tuổi của trẻ có khoảng tham chiếu nồng độ acid uric sinh lý riêng biệt. Phụ huynh không tự ý cho trẻ dùng thuốc giảm đau, thuốc hạ acid uric hoặc bắt trẻ ăn kiêng quá mức làm thiếu hụt vi chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển thể chất. Khi có bất thường, cần đưa trẻ đi khám tại cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Tăng acid uric máu ở trẻ em là lời cảnh báo về lối sống và sức khỏe chuyển hóa cần được quan tâm đúng mực. Bằng cách thiết lập chế độ ăn uống lành mạnh, duy trì thói quen vận động thể chất và tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ chuyên khoa, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp trẻ kiểm soát tốt chỉ số này và phát triển khỏe mạnh lâu dài.