Tại sao tim đập nhanh thì huyết áp tăng và cách xử trí

Tim đập nhanh thì huyết áp tăng là gì?

Trong hệ tuần hoàn, nhịp tim và huyết áp có mối quan hệ tương hỗ mật thiết thông qua cơ chế tự điều hòa của hệ thần kinh tự chủ và trương lực mạch máu. Nhịp tim đại diện cho tần số co bóp của cơ tim để bơm máu đi nuôi các mô, trong khi huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên bề mặt thành động mạch.

Về mặt sinh lý, khi nhịp tim tăng nhanh, lượng máu được tống vào hệ thống động mạch trong mỗi phút tăng lên, tạo áp lực lớn hơn lên lòng mạch và dễ dẫn đến tình trạng huyết áp tăng cao. Ngược lại, những biến động về huyết áp cũng có thể kích hoạt các thụ thể áp lực tại xoang động mạch cảnh và quai động mạch chủ, làm thay đổi tần số tim để lập lại thế cân bằng nội môi. Sự phối hợp nhịp nhàng này giúp duy trì tưới máu liên tục cho não bộ và các tạng quan trọng trong cơ thể.

Cơ chế sinh lý học giải thích mối liên quan giữa nhịp tim và huyết áp

Trong hệ thống tuần hoàn, huyết áp được quyết định bởi hai yếu tố chính là cung lượng tim và sức cản của mạch máu ngoại biên. Cung lượng tim là lượng máu mà tim bơm vào động mạch trong một phút, tính bằng tích số giữa thể tích nhát bóp và tần số co bóp của tim.

Khi tim đập nhanh, số lần tống máu vào hệ tuần hoàn trong một đơn vị thời gian tăng lên đáng kể. Nếu sức cản ngoại biên giữ nguyên hoặc mạch máu co lại, lượng máu dồn dập bơm vào lòng mạch sẽ tạo ra áp lực rất lớn lên thành động mạch, làm cho huyết áp tâm thu lẫn huyết áp tâm trương tăng cao rõ rệt.

Bên cạnh đó, sự hưng phấn của hệ thần kinh giao cảm kích thích giải phóng các chất dẫn truyền như adrenalin và noradrenalin. Các chất này không chỉ thúc đẩy nút xoang phát nhịp nhanh hơn mà còn làm co thắt các tiểu động mạch khắp cơ thể. Sự kết hợp giữa lực bơm dồn dập từ cơ tim và tình trạng lòng mạch bị thu hẹp chính là nguyên nhân trực tiếp khiến huyết áp vọt lên mỗi khi tim đập nhanh.

Những nguyên nhân thường ngày khiến tim đập nhanh và huyết áp tăng

Trong đời sống hàng ngày, tim đập nhanh kèm theo huyết áp tăng có thể xuất hiện sau các phản ứng sinh lý lành tính. Điển hình nhất là trạng thái xúc động mạnh, lo âu quá độ, hoảng sợ hoặc căng thẳng tâm lý kéo dài. Khi gặp áp lực, não bộ kích hoạt phản ứng chống trả hoặc bỏ chạy, khiến tuyến thượng thận tiết nhiều nội tiết tố làm tim đập thình thịch và nâng huyết áp lên cao.

Ngoài yếu tố cảm xúc, việc vận động thể lực với cường độ cao đột ngột cũng đòi hỏi cơ bắp tiêu thụ nhiều oxy hơn, buộc tim phải tăng tốc độ co bóp và huyết áp tâm thu tăng theo để đáp ứng nhu cầu tưới máu mô. Thói quen sử dụng nhiều chất kích thích như cà phê đậm đặc, trà đặc, nước tăng lực, rượu bia hoặc hút thuốc lá cũng là tác nhân thường gặp kích hoạt phản ứng này.

Tình trạng thiếu ngủ, mất nước do sốt cao hoặc thời tiết nắng nóng cũng có thể làm giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng, khiến cơ thể kích hoạt phản xạ bù trừ bằng cách tăng nhịp tim, dẫn đến biến động bất thường của chỉ số huyết áp khi đo.

Các vấn đề bệnh lý có thể đứng sau tình trạng tim đập nhanh huyết áp tăng

Nếu hiện tượng tim đập nhanh kèm huyết áp tăng xuất hiện thường xuyên ngay cả khi đang nghỉ ngơi, người bệnh cần cảnh giác với các bệnh lý nội khoa tiềm ẩn. Điển hình là bệnh cường giáp, tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức giải phóng lượng lớn hormon thyroxin vào máu, làm tăng chuyển hóa cơ bản, gây hồi hộp, đánh trống ngực, run tay và tăng huyết áp tâm thu.

Rối loạn nhịp tim nguyên phát như rung nhĩ, cuồng nhĩ, nhịp nhanh kịch phát trên thất hoặc ngoại tâm thu cũng có thể gây ra những đợt tim đập dồn dập làm xáo trộn huyết động học và kích hoạt phản xạ tăng huyết áp thứ phát. U tủy thượng thận tuy hiếm gặp nhưng là nguyên nhân gây ra các cơn bùng phát huyết áp kịch phát kèm nhịp tim nhanh dữ dội do giải phóng catecholamin từng đợt.

Ngoài ra, hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, bệnh thận mạn tính hoặc tình trạng xơ vữa động mạch tiến triển cũng là những yếu tố khiến hệ thống điều hòa tim mạch bị rối loạn, khiến huyết áp và nhịp tim không còn duy trì được sự ổn định vốn có.

Cách xử trí ban đầu an toàn khi gặp cơn tim đập nhanh và huyết áp tăng

Khi nhận thấy nhịp tim đập dồn dập, cảm giác đánh trống ngực đi kèm chỉ số huyết áp tăng cao trên máy đo tại nhà, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và ngừng ngay mọi hoạt động thể lực hoặc công việc đang làm. Người bệnh nên ngồi tựa lưng thoải mái hoặc nằm nghỉ ở nơi yên tĩnh, thoáng khí, nới lỏng bớt cổ áo và thắt lưng.

Thực hiện bài tập hít thở sâu bằng cơ hoành có thể giúp kích thích dây thần kinh phế vị, từ đó làm dịu hệ thần kinh giao cảm và giúp nhịp tim chậm lại một cách tự nhiên. Hãy hít vào từ từ bằng mũi trong bốn giây, giữ hơi thở nhẹ trong hai giây rồi thở chậm rãi qua miệng trong sáu giây. Lặp lại động tác này liên tục trong khoảng mười phút.

Uống từng ngụm nhỏ nước ấm để giúp cơ thể thư giãn. Sau khi nghỉ ngơi tĩnh lặng từ mười lăm đến hai mươi phút, người bệnh nên tiến hành đo lại huyết áp và ghi chép lại các chỉ số. Tuyệt đối không tự ý tìm uống các loại thuốc hạ áp hay thuốc an thần mà không có đơn thuốc của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y tế trên đây mang tính chất phổ biến kiến thức thường thức và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán bệnh, không tự ý mua thuốc chẹn beta giao cảm hay thuốc hạ huyết áp để uống khi thấy nhịp tim nhanh. Cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu tình trạng tim đập nhanh kèm theo các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như đau tức thắt ngực, khó thở, choáng váng, vã mồ hôi lạnh hoặc ngất xỉu.

Tóm tắt

Hiện tượng tim đập nhanh đi kèm huyết áp tăng thường bắt nguồn từ phản xạ sinh lý tự nhiên khi cơ thể căng thẳng hoặc gắng sức, nhưng cũng có thể cảnh báo bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Người dân không nên chủ quan tự đo rồi tự ý dùng thuốc hạ áp hay thuốc trợ tim khi chưa có chỉ định. Việc thăm khám chuyên khoa tim mạch sẽ giúp đánh giá chính xác nguyên nhân và có kế hoạch theo dõi phù hợp.