Tại sao hai người chạm nhau bị điện giật và cách giảm tĩnh điện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng giật điện nhẹ kèm tiếng tách nhỏ khi hai người vô tình chạm vào nhau là tình trạng phóng tĩnh điện rất phổ biến trong đời sống hàng ngày, đặc biệt vào mùa hanh khô hoặc trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp. Dù cảm giác này có thể gây giật mình khó chịu, bản chất của nó là sự cân bằng điện tích bề mặt và không gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Việc tìm hiểu cơ chế hình thành điện tích cũng như áp dụng các biện pháp dưỡng ẩm da, điều chỉnh độ ẩm môi trường và lựa chọn trang phục phù hợp sẽ giúp giảm thiểu đáng kể hiện tượng tĩnh điện khi tiếp xúc với người xung quanh.
Hai người chạm nhau bị điện giật là gì?
Tĩnh điện xảy ra khi có sự mất cân bằng giữa các điện tích dương và điện tích âm trên bề mặt của một vật thể hoặc cơ thể con người. Trong sinh hoạt thường nhật, quá trình ma sát giữa cơ thể với trang phục, giày dép hoặc các bề mặt xung quanh sẽ khiến các electron di chuyển từ vật này sang vật khác. Khi cơ thể tích tụ một lượng điện tích đủ lớn mà không có đường truyền dẫn xuống đất, trạng thái nhiễm điện tạm thời sẽ được duy trì. Lúc bạn chạm vào một người khác hoặc một vật dẫn điện, lượng điện tích dư thừa này sẽ phóng qua khe hở không khí rất nhanh để tái lập trạng thái trung hòa điện. Quá trình phóng điện đột ngột này kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác dưới da, tạo ra cảm giác tê nhói tức thì kèm theo tia lửa điện li ti hoặc âm thanh lách tách đặc trưng. Đây là một hiện tượng vật lý hoàn toàn tự nhiên, không phải là bệnh lý và không ảnh hưởng xấu đến chức năng của các cơ quan nội tạng.
Cơ chế dẫn đến hiện tượng phóng tĩnh điện giữa hai người
Hiện tượng giật điện khi tiếp xúc xuất hiện chủ yếu từ sự cọ xát liên tục giữa da người hoặc quần áo với các vật liệu xung quanh. Khi chúng ta bước đi trên thảm trải sàn, ngồi trên ghế bọc đệm mút hoặc cọ xát với quần áo sợi tổng hợp, các hạt electron bị bứt ra và tích tụ lại trên bề mặt da cùng lớp lông mao. Con người về bản chất là một vật dẫn điện sinh học, nên lượng điện tích này có thể được lưu trữ tạm thời trên cơ thể tương tự như một tụ điện tự nhiên. Nếu đối phương có mức điện thế thấp hơn hoặc đang ở trạng thái trung hòa, khoảnh khắc hai ngón tay hay bàn tay tiến lại gần nhau sẽ tạo ra điện trường đủ mạnh để ion hóa không khí. Dòng điện tích chuyển dịch chớp nhoáng với cường độ rất nhỏ trong tích tắc vài micro giây tạo nên phản xạ co cơ và cảm giác tê buốt ở đầu ngón tay. Mức điện áp tĩnh điện có thể lên tới vài nghìn vôn nhưng năng lượng dòng điện cực kỳ thấp nên không gây bỏng hay tổn thương mô.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ bị tĩnh điện trong đời sống
Độ ẩm không khí là yếu tố mang tính quyết định đối với tần suất xuất hiện hiện tượng phóng tĩnh điện. Khi độ ẩm môi trường ở mức cao trên sáu mươi phần trăm, các phân tử hơi nước trong không khí sẽ bám nhẹ lên da và đồ vật, tạo thành lớp màng dẫn điện vi mô giúp điện tích liên tục tiêu tán vào môi trường. Ngược lại, vào những ngày thời tiết hanh khô mùa đông hoặc môi trường văn phòng dùng điều hòa khép kín liên tục, độ ẩm giảm xuống thấp khiến không khí trở thành chất cách điện lý tưởng làm điện tích tích tụ bền vững. Ngoài ra, thói quen mặc các loại trang phục từ sợi nhân tạo như polyester, nylon, acrylic hay len dạ cũng làm tăng mức độ ma sát tạo tĩnh điện gấp nhiều lần so với sợi tự nhiên. Tình trạng da khô ráp, thiếu nước do uống ít nước hoặc không dùng kem dưỡng ẩm cũng làm giảm khả năng phân tán điện tích tự nhiên của lớp sừng bảo vệ da.
Cách phòng ngừa và hạn chế tĩnh điện khi tiếp xúc hàng ngày
Để hạn chế cảm giác khó chịu khi chạm vào người khác, giải pháp căn bản nhất là duy trì độ ẩm cho cơ thể và không gian sống. Việc sử dụng máy tạo độ ẩm phun sương trong phòng ngủ hoặc phòng làm việc giúp đưa độ ẩm không khí về mức tối ưu từ bốn mươi lăm đến sáu mươi phần trăm, từ đó hạn chế tối đa sự tích tụ điện trường. Song song đó, việc uống đủ nước và thoa kem dưỡng ẩm da thường xuyên, đặc biệt là vùng bàn tay và cổ tay, sẽ củng cố hàng rào lipid giúp phân tán điện tích đều đặn. Về trang phục, ưu tiên lựa chọn quần áo làm từ sợi bông cotton, lụa hoặc vải lanh tự nhiên thay vì sợi tổng hợp. Sử dụng nước xả vải có tính năng chống tĩnh điện khi giặt giũ cũng giúp các sợi vải mềm mại và giảm ma sát. Bạn cũng có thể chủ động triệt tiêu điện tích bằng cách chạm chìa khóa kim loại vào tường hoặc nắm tay vào các vật thể kim loại tiếp đất trước khi bắt tay người khác.
Lưu ý an toàn
Hiện tượng phóng tĩnh điện thông thường hoàn toàn vô hại đối với người khỏe mạnh và không gây rối loạn nhịp tim. Tuy nhiên, ở những môi trường đặc biệt chứa hơi khí gas, xăng dầu hoặc hóa chất dễ cháy nổ, tia lửa tĩnh điện có thể tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định an toàn lao động. Đối với những người đang sử dụng thiết bị y tế cấy ghép như máy tạo nhịp tim, tĩnh điện sinh hoạt thường nhật hầu như không ảnh hưởng nhưng nếu cảm thấy cảm giác tê giật bất thường kèm theo đau tức ngực hoặc chóng mặt, người bệnh nên chủ động tham vấn ý kiến của bác sĩ chuyên khoa tim mạch để được đánh giá cụ thể.
Tóm tắt
Cảm giác bị điện giật khi hai người chạm nhau là hiện tượng phóng tĩnh điện tự nhiên do ma sát và không khí thiếu độ ẩm. Bằng các biện pháp đơn giản như cấp ẩm cho làn da, bổ sung đủ nước, giữ độ ẩm phòng ổn định và chọn trang phục sợi tự nhiên, bạn có thể dễ dàng kiểm soát tình trạng này và duy trì cảm giác thoải mái khi giao tiếp hàng ngày.
Nguồn tham khảo
- 2019 IEEE International Symposium on Electromagnetic Compatibility, Signal & Power Integrity (EMC+SIPI): Specific Dependence on Absolute Humidity and Saturation Deficit of Air Discharge Currents from Electrostatic Discharge Generator with Different Approach Speeds
- 2019 Joint International Symposium on Electromagnetic Compatibility, Sapporo and Asia-Pacific International Symposium on Electromagnetic Compatibility (EMC Sapporo/APEMC): Further Effects of Test Voltages, Relative Humidity and Temperature on Air Discharge Currents from Electrostatic Discharge Generator
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị tĩnh điện khi chạm vào người khác có gây nguy hiểm cho tim không?
Hiện tượng này không gây nguy hiểm cho tim mạch ở người bình thường vì năng lượng dòng điện cực nhỏ dù điện áp cao. Dòng điện chỉ phóng chớp nhoáng qua lớp biểu bì da rồi tắt ngay nên không ảnh hưởng tới nhịp tim hay các cơ quan nội tạng.
Vì sao hiện tượng giật tĩnh điện thường xuất hiện nhiều hơn vào mùa lạnh?
Mùa lạnh thường có độ ẩm không khí rất thấp kết hợp việc sử dụng điều hòa ấm hoặc máy sưởi. Không khí khô khiến điện tích không thể thoát ra ngoài môi trường mà tích tụ trên cơ thể, dẫn đến hiện tượng phóng điện thường xuyên hơn.
Loại quần áo nào dễ gây tích tụ tĩnh điện nhất?
Các loại trang phục làm từ sợi nhân tạo và tổng hợp như polyester, nylon, acrylic hoặc sợi len nhân tạo rất dễ tích tụ tĩnh điện do ma sát bề mặt lớn. Ngược lại, vải cotton thuần tự nhiên giúp giảm thiểu đáng kể hiện tượng này.
Thoa kem dưỡng ẩm có giúp giảm bị giật tĩnh điện không?
Có. Kem dưỡng ẩm cung cấp nước và duy trì độ ẩm cho lớp sừng trên bề mặt da. Làn da đủ ẩm có khả năng dẫn điện nhẹ tốt hơn, giúp điện tích tự phân tán liên tục thay vì tích tụ nồng độ cao rồi phóng đột ngột.
Làm thế nào để xả tĩnh điện an toàn trước khi chạm vào người khác?
Bạn có thể cầm một vật kim loại nhỏ như chùm chìa khóa chạm vào khung cửa, tường hoặc mặt phẳng kim loại có tiếp đất. Việc này giúp điện tích truyền qua vật trung gian thay vì phóng trực tiếp qua đầu ngón tay gây cảm giác tê giật.
