Tại sao gọi là răng khôn và lý do phần lớn răng khôn phải nhổ bỏ
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Răng khôn là chiếc răng cối lớn thứ ba mọc ở vị trí trong cùng của vòm miệng, thường xuất hiện ở độ tuổi từ 17 đến 25 khi con người đã bước vào giai đoạn trưởng thành về nhận thức. Do tên gọi dân gian gắn liền với độ tuổi khôn ngoan này, chiếc răng số 8 thường gây ra nhiều thắc mắc về nguồn gốc cũng như lý do vì sao nó lại hay gặp rắc rối khi mọc.
Trong thực tế nha khoa, phần lớn răng khôn được bác sĩ chỉ định nhổ bỏ do khung hàm của con người hiện đại thường không đủ khoảng trống cho chiếc răng này phát triển bình thường. Việc nhổ răng khôn mọc lệch, mọc ngầm giúp ngăn ngừa nguy cơ viêm nhiễm, hỏng răng kế cận và bảo vệ sức khỏe vòm miệng lâu dài.
Răng khôn là gì?
Răng khôn, hay còn gọi là răng số 8, là những chiếc răng vĩnh viễn mọc muộn nhất trên cung hàm của con người. Mỗi người trưởng thành thường có tối đa 4 chiếc răng khôn nằm ở 4 góc trong cùng của hàm trên và hàm dưới. Do xuất hiện muộn nhất khi toàn bộ các răng khác đã chiếm giữ vị trí cố định và xương hàm đã ngừng phát triển kích thước, răng khôn rất khó tìm được khoảng trống thích hợp để mọc thẳng. Điều này dẫn đến tỷ lệ răng khôn mọc bất thường như mọc lệch, mọc ngầm, mọc kẹt dưới nướu chiếm tỷ lệ rất cao. Hiểu rõ bản chất sinh học và các rủi ro đi kèm của răng khôn sẽ giúp người bệnh chủ động trong việc chăm sóc và đưa ra quyết định can thiệp nha khoa phù hợp khi có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.
Nguồn gốc tên gọi răng khôn và độ tuổi xuất hiện
Răng khôn là tên gọi dân gian của răng cối lớn thứ ba, hay còn gọi là răng số 8, nằm ở vị trí trong cùng của mỗi phần tư hàm răng. Độ tuổi mọc răng khôn thường dao động trong khoảng từ 17 đến 25 tuổi, đôi khi xuất hiện muộn hơn. Ở độ tuổi này, con người đã qua lứa tuổi thiếu niên, bắt đầu bước vào giai đoạn trưởng thành và phát triển tương đối đầy đủ về nhận thức cũng như trí tuệ, vì vậy dân gian thường gọi chiếc răng mọc muộn này là răng khôn. Mặc dù tên gọi có gắn liền với sự khôn ngoan, sự xuất hiện của chiếc răng này hoàn toàn không liên quan đến chỉ số thông minh hay khả năng tư duy. Về mặt sinh học, đây đơn thuần là chiếc răng vĩnh viễn cuối cùng nhú lên trên khung hàm khi toàn bộ cấu trúc xương hàm đã ngừng phát triển và các răng khác đã ổn định vị trí.
Nguyên nhân khiến răng khôn thường mọc lệch và mọc ngầm
Trong quá trình tiến hóa của con người, sự thay đổi về chế độ ăn uống và chế biến thực phẩm mềm hơn khiến kích thước xương hàm có xu hướng thu nhỏ dần so với tổ tiên thời cổ đại. Khi răng khôn bắt đầu nhú lên ở độ tuổi trưởng thành, không gian còn lại trên cung hàm thường không đủ chỗ trống để chiếc răng này có thể mọc thẳng hàng bình thường. Sự thiếu hụt khoảng trống dẫn đến việc răng khôn dễ bị kẹt lại dưới nướu, mọc đâm nghiêng vào răng số 7 kề bên, mọc xoay ngang hoặc chỉ nhú lên một phần khỏi lợi. Sự kết hợp giữa diện tích vòm hàm hẹp và vị trí mọc sâu trong cùng là nguyên nhân cốt lõi khiến răng khôn trở thành chiếc răng dễ gặp phải các hiện tượng bất thường và mọc lệch nhất trên toàn bộ hệ thống răng miệng.
Các lý do phổ biến khiến bác sĩ chỉ định nhổ bỏ răng khôn
Phần lớn răng khôn được chỉ định nhổ bỏ nhằm ngăn ngừa các biến chứng nha khoa nguy hiểm có thể xảy ra. Răng khôn mọc lệch đâm vào răng số 7 bên cạnh có thể làm hỏng chân răng, tiêu xương hãm và hư men răng, dẫn đến nguy cơ mất chiếc răng ăn khớp quan trọng nhất. Răng mọc nhú một phần tạo ra túi lợi trùm dễ tích tụ mảng bám thức ăn, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển gây viêm lợi trùm, sưng đau lợi, hôi miệng và khó há miệng. Ngoài ra, răng khôn mọc ngầm hoàn toàn trong xương hàm có khả năng hình thành các nang xương hàm, gây tổn thương cấu trúc xương và chèn ép dây thần kinh. Việc nhổ bỏ răng khôn dự phòng cũng thường được cân nhắc nếu chiếc răng này gây cản trở quá trình chỉnh nha niềng răng.
Trường hợp răng khôn có thể giữ lại và không cần can thiệp
Dù phần lớn răng khôn phải loại bỏ, vẫn có những trường hợp ngoại lệ được bác sĩ nha khoa cho phép giữ lại trên cung hàm. Nếu răng khôn mọc hoàn toàn thẳng, đúng vị trí, cắn khớp tốt với răng đối diện và không gây ra bất kỳ cản trở nào cho việc ăn uống hay vệ sinh, việc nhổ bỏ là không bắt buộc. Bên cạnh đó, người bệnh phải đảm bảo khả năng làm sạch hiệu quả vùng răng trong cùng bằng bàn chải nha khoa và chỉ nha khoa chuyên dụng. Những trường hợp răng khôn mọc ngầm sâu hoàn toàn trong xương hàm nhưng nằm yên tĩnh, không tạo nang, không gây đau đớn và không ảnh hưởng đến răng bên cạnh cũng có thể theo dõi định kỳ qua phim chụp X-quang nha khoa mà chưa cần tiến hành can thiệp phẫu thuật ngay.
Lưu ý an toàn
Quyết định nhổ bỏ hay giữ lại răng khôn cần dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng trực tiếp và phim chụp X-quang nha khoa do bác sĩ chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt đánh giá. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán, không sử dụng các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng để chữa viêm lợi trùm hay chịu đựng cơn đau kéo dài tại nhà. Khi có dấu hiệu sưng đau, sốt hoặc khó há miệng, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để kiểm tra.
Tóm tắt
Tên gọi răng khôn xuất phát từ độ tuổi xuất hiện khi con người bước vào giai đoạn trưởng thành, nhưng chiếc răng này thường mang lại nhiều phiền ngoái do thiếu khoảng trống mọc trên cung hàm. Việc nhổ bỏ phần lớn răng khôn mọc lệch hay mọc ngầm là giải pháp nha khoa cần thiết để bảo vệ răng số 7 và duy trì sức khỏe răng miệng lâu dài. Thăm khám nha khoa định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các bất thường và xử trí kịp thời.
Nguồn tham khảo
- The Saudi Dental Journal: Association between mandibular third molar impaction patterns, second molar caries, and pericoronitis: a cross-sectional study in a syrian population
- Dental Journal: The role of COX-2, caspase-1 and IL-17 in pericoronitis-related inflammation due to lower third molar impaction
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nhổ răng khôn có gây ảnh hưởng đến dây thần kinh hay không?
Răng khôn hàm dưới thường nằm gần với đường đi của dây thần kinh cảm giác. Trước khi phẫu thuật nhổ răng, bác sĩ nha khoa luôn tiến hành chụp phim X-quang để xác định chính xác vị trí chân răng. Việc can thiệp đúng kỹ thuật y khoa bởi bác sĩ chuyên khoa sẽ đảm bảo an toàn tuyệt đối và hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương thần kinh.
Độ tuổi nào thích hợp nhất để thực hiện nhổ răng khôn?
Độ tuổi lý tưởng nhất để can thiệp nhổ răng khôn là từ 18 đến 25 tuổi. Ở giai đoạn này, cấu trúc chân răng chưa phát triển hoàn toàn và xương hàm còn tương đối mềm dẻo, giúp quá trình phẫu thuật nhổ răng diễn ra thuận lợi, ít gây đau đớn, vết thương nhanh lành và giảm thiểu tối đa biến chứng sau thủ thuật.
Răng khôn mọc thẳng nhưng bị sâu thì có nên nhổ bỏ không?
Nếu răng khôn mọc thẳng nhưng bị sâu nặng hoặc vị trí nằm sâu trong cùng khiến việc trám răng và vệ sinh gặp nhiều khó khăn, bác sĩ nha khoa thường khuyên nên nhổ bỏ. Việc giữ lại một chiếc răng sâu ở vùng trong cùng có nguy cơ cao làm lây lan vi khuẩn gây sâu răng sang răng số 7 kề bên.
Quá trình phục hồi sau khi nhổ răng khôn thường mất bao lâu?
Thời gian xuất hiện cảm giác sưng đau nhẹ thường kéo dài từ 3 đến 5 ngày sau phẫu thuật nhổ răng. Vết thương ở mô lợi mềm sẽ lành tương đối sau 1 đến 2 tuần, trong khi hốc xương răng cần khoảng 1 đến 3 tháng để lấp đầy hoàn toàn nếu người bệnh tuân thủ đúng hướng dẫn chăm sóc vệ sinh của bác sĩ.
Có nhất thiết phải nhổ cùng lúc tất cả các răng khôn mọc lệch không?
Người bệnh không bắt buộc phải nhổ cùng lúc tất cả các răng khôn. Bác sĩ nha khoa sẽ căn cứ vào mức độ mọc lệch, tình trạng từng chiếc răng và sức khỏe toàn thân của người bệnh để đưa ra kế hoạch nhổ từng răng hoặc nhổ theo cặp cùng bên nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc ăn uống và sinh hoạt hàng ngày.
