Tại sao có người bị muỗi đốt nhiều hơn người khác?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trong cùng một không gian, nhiều người thường thắc mắc tại sao bản thân liên tục bị muỗi vây quanh và đốt ngứa ngáy, trong khi những người ngồi cạnh lại gần như không bị làm phiền. Hiện tượng này hoàn toàn có cơ sở khoa học và không xuất phát từ việc máu ngọt như quan niệm dân gian thường truyền tai nhau.
Khả năng định vị con người của muỗi là một quá trình phức tạp dựa trên sự kết hợp giữa khứu giác, cảm nhận nhiệt độ và thị giác. Việc hiểu rõ những yếu tố sinh học khiến cơ thể trở nên thu hút muỗi sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động áp dụng các giải pháp phòng tránh hiệu quả, bảo vệ bản thân trước những vết cắn khó chịu và nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Tại sao có người bị muỗi đốt nhiều là gì?
Muỗi cái cần protein và sắt từ máu người hoặc động vật để nuôi dưỡng trứng, do đó chúng đã phát triển hệ thống giác quan vô cùng tinh vi nhằm tìm kiếm vật chủ. Quá trình muỗi lựa chọn đối tượng tấn công không diễn ra ngẫu nhiên mà chịu sự chi phối của hàng loạt tín hiệu hóa học và vật lý. Các tín hiệu này bao gồm nồng độ khí carbonic trong hơi thở, nhiệt độ tỏa ra từ bề mặt da, độ ẩm từ mồ hôi và đặc biệt là hỗn hợp các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi do vi khuẩn trên da bài tiết. Mỗi người có một hồ sơ hóa học trên da và tốc độ trao đổi chất hoàn toàn khác biệt, tạo nên sức hấp dẫn riêng biệt đối với từng loài muỗi khác nhau.
Lượng khí carbonic trong hơi thở và tốc độ chuyển hóa cơ thể
Muỗi cái sử dụng cơ quan cảm giác nhạy bén để phát hiện khí carbonic trong không khí từ khoảng cách xa tới hàng chục mét. Lượng khí này thoát ra qua hơi thở của con người đóng vai trò như một tín hiệu dẫn đường ban đầu. Những người có tốc độ chuyển hóa cơ bản cao, chẳng hạn như người đang vận động thể lực, người thừa cân hoặc phụ nữ mang thai, thường thở ra lượng khí carbonic nhiều hơn mức bình thường. Do đó, những đối tượng này thường trở thành mục tiêu ưu tiên của muỗi khi cùng ở trong một không gian sinh hoạt chung. Bên cạnh đó, nhịp thở nhanh và sâu sau khi làm việc nặng cũng tạo ra luồng khí dẫn dụ muỗi tiếp cận nhanh chóng hơn.
Hệ vi sinh vật trên da và mùi cơ thể đặc trưng
Khi tiến lại gần, muỗi sẽ dựa vào khứu giác để phân tích các hợp chất hóa học bay hơi thoát ra từ bề mặt da. Da người là nơi cư trú của hàng triệu vi khuẩn thuộc hệ vi sinh vật tự nhiên. Các vi khuẩn này phân giải mồ hôi và bã nhờn, tạo ra hỗn hợp mùi đặc trưng bao gồm axit lactic, axit uric, amoniac cùng nhiều loại axit cacboxylic chuỗi ngắn. Tỷ lệ và thành phần cụ thể của các chất này phụ thuộc vào cơ địa di truyền, chế độ ăn uống và mật độ vi sinh vật trên da của từng cá nhân. Một số người sở hữu hệ vi sinh vật tạo ra nồng độ hợp chất hấp dẫn khứu giác của muỗi cao hơn, khiến họ trở thành đối tượng bị muỗi đốt liên tục.
Thân nhiệt, nhóm máu và màu sắc trang phục
Nhiệt lượng tỏa ra từ bề mặt cơ thể là tín hiệu then chốt giúp muỗi xác định vị trí mạch máu dưới da để chích hút. Những người có thân nhiệt tự nhiên cao hơn hoặc cơ thể đang nóng lên do vận động sẽ thu hút muỗi mạnh mẽ hơn. Ngoài ra, một số nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận muỗi có xu hướng ưa thích những người mang nhóm máu O hơn so với nhóm máu A hay nhóm máu B, đặc biệt là những người tiết kháng nguyên nhóm máu qua mồ hôi và dịch cơ thể. Màu sắc trang phục cũng tác động đến thị giác của muỗi, trong đó các loại quần áo tối màu như đen, xanh thẫm dễ hấp thụ nhiệt và giúp muỗi nhận biết mục tiêu rõ ràng hơn so với đồ sáng màu.
Biện pháp hạn chế bị muỗi đốt và bảo vệ sức khỏe
Để giảm thiểu tình trạng bị muỗi tấn công, mỗi người có thể chủ động áp dụng các giải pháp vật lý và hóa học đã được kiểm chứng. Khi ra ngoài vào lúc hoàng hôn hoặc sáng sớm, nên mặc quần áo dài tay, sáng màu và làm bằng chất liệu thông thoáng. Sử dụng các loại kem hoặc xịt chống muỗi có chứa hoạt chất an toàn như DEET, Picaridin hoặc tinh dầu bạch đàn chanh theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Trong không gian sống, cần ngủ trong màn, lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, thường xuyên dọn dẹp các vật dụng chứa nước đọng quanh nhà để ngăn chặn lăng quăng bọ gậy phát triển, góp phần giảm mật độ muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết và các bệnh truyền nhiễm khác.
Lưu ý an toàn
Các sản phẩm chống muỗi dạng bôi hoặc xịt cần được sử dụng thận trọng, tránh tiếp xúc trực tiếp với mắt, miệng và vùng da có vết thương hở. Đối với trẻ nhỏ, phụ huynh không nên thoa thuốc trực tiếp lên bàn tay của trẻ để tránh nguy cơ đưa thuốc vào miệng. Khi xuất hiện phản ứng dị ứng da hoặc các dấu hiệu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm sau khi bị muỗi đốt, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Tóm tắt
Hiện tượng một số người dễ bị muỗi đốt hơn xuất phát từ sự kết hợp giữa mùi cơ thể, khí thở và thân nhiệt tự nhiên. Dù không thể thay đổi hoàn toàn các yếu tố sinh học này, mỗi cá nhân hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng cách mặc trang phục bảo vệ, dùng kem xua muỗi phù hợp và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người có máu ngọt có thực sự dễ bị muỗi đốt hơn không?
Nhiều người lầm tưởng máu ngọt thu hút muỗi, nhưng thực tế muỗi bị hấp dẫn bởi mùi hợp chất bay hơi trên da, lượng khí carbonic trong hơi thở và nhiệt độ cơ thể chứ không liên quan đến lượng đường trong máu.
Tại sao phụ nữ mang thai thường bị muỗi đốt nhiều hơn?
Người mang thai có thân nhiệt cao hơn một chút và thở ra nhiều khí carbonic hơn do tốc độ chuyển hóa cơ bản tăng. Sự kết hợp giữa nhiệt và hơi thở này khiến muỗi dễ dàng định vị từ xa.
Nên chọn thuốc chống muỗi chứa hoạt chất nào để đảm bảo hiệu quả?
Người dùng nên chọn sản phẩm chứa các hoạt chất đã được chứng minh hiệu quả như DEET, Picaridin hoặc IR3535. Cần đọc kỹ hướng dẫn về độ tuổi sử dụng và nồng độ phù hợp trên bao bì.
Vận động thể thao có làm tăng nguy cơ bị muỗi cắn không?
Tập thể dục làm tăng bài tiết mồ hôi chứa axit lactic, đồng thời làm tăng thân nhiệt và nhịp thở. Các tín hiệu nhiệt và hóa học này đều là những yếu tố kích thích khứu giác của muỗi rất mạnh.
Vết muỗi đốt sưng to và ngứa kéo dài có đáng lo ngại không?
Đa số vết muỗi đốt chỉ gây ngứa và sưng nhẹ tự hết. Tuy nhiên nếu vết cắn sưng tấy lan rộng, chảy mủ, hoặc đi kèm sốt cao, đau đầu, phát ban, người bệnh cần đến cơ sở y tế để kiểm tra.
