Tại sao bệnh trào ngược dạ dày gây ù tai và cách khắc phục
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trào ngược dạ dày gây ù tai là tình trạng dịch vị mang tính axit và men tiêu hóa từ dạ dày trào ngược lên vùng hầu họng, tác động tiêu cực đến vòi Eustache và hệ thống thần kinh tai giữa. Hiện tượng này khiến nhiều người bệnh hoang mang vì khó liên hệ giữa một bệnh lý đường tiêu hóa với triệu chứng tại cơ quan thính giác.
Việc nhận biết sớm mối liên hệ giữa trào ngược dạ dày thực quản và chứng ù tai giúp người bệnh tiếp cận đúng chuyên khoa, điều trị đúng nguyên nhân gốc rễ và bảo vệ thính lực một cách an toàn, hiệu quả.
Tại sao bệnh trào ngược dạ dày gây ù tai?
Bệnh trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng các chất chứa trong lòng dạ dày như axit clohydric, dịch mật và enzym tiêu hóa pepsin trào ngược bất thường lên thực quản. Khi các chất dịch này vượt qua cơ thắt thực quản trên để tiến vào vùng họng thanh quản, hiện tượng này được gọi là trào ngược ngoài thực quản. Tại ngã ba hầu họng, dịch axit có thể dễ dàng tiếp xúc với cửa mở của vòi Eustache, gây ra phản ứng viêm mạn tính và làm rối loạn khả năng điều áp của tai giữa. Triệu chứng ù tai do trào ngược không đơn thuần là bệnh lý tại tai mà là biểu hiện thứ phát của tình trạng tổn thương niêm mạc đường hô hấp trên do dịch vị dạ dày gây ra. Việc hiểu rõ bản chất này giúp người bệnh tránh tâm lý hoang mang và lựa chọn đúng phương pháp can thiệp.
Cơ chế axit dạ dày tác động đến vòi Eustache và tai giữa
Cơ chế chủ yếu dẫn đến hiện tượng trào ngược dạ dày gây ù tai là sự rối loạn chức năng của vòi Eustache, ống thông sinh lý nối liền giữa hòm tai giữa và vòm họng. Ở trạng thái bình thường, vòi Eustache mở ra khi nuốt hoặc ngáp để cân bằng áp suất giữa tai giữa và môi trường bên ngoài, đồng thời dẫn lưu dịch tiết sinh lý từ tai xuống họng. Khi người bệnh bị trào ngược dịch vị, axit clohydric cùng men tiêu hóa pepsin có thể vượt qua cơ thắt thực quản trên, trào lên vùng hầu họng và tiếp cận trực tiếp lỗ mở của vòi nhĩ. Dịch axit có tính ăn mòn cao gây kích ứng, làm niêm mạc lót trong lòng ống vòi sưng nề, viêm đỏ và phù nề. Hậu quả là vòi Eustache bị bít tắc hoặc hoạt động đóng mở mất nhịp nhàng, làm chênh lệch áp suất tại tai giữa. Sự mất cân bằng này gây cảm giác đầy tai, tức tai và tạo ra âm thanh ù tai bất thường bên trong ốc tai.
Phản xạ kích thích qua hệ thống dây thần kinh phế vị
Ngoài tổn thương trực tiếp do dịch axit trào ngược, một cơ chế sinh lý bệnh quan trọng khác là sự kích thích phản xạ thông qua dây thần kinh phế vị, tức dây thần kinh số mười. Dây thần kinh phế vị chi phối cảm giác và vận động cho nhiều cơ quan trọng yếu, trong đó có thực quản, dạ dày và một nhánh cảm giác nhỏ phân bố tại vùng tai ngoài cũng như hòm tai. Khi niêm mạc thực quản bị kích thích mạn tính bởi nồng độ axit cao, các thụ thể thần kinh tại đây bị hoạt hóa liên tục và gửi xung động kích thích về hệ thần kinh trung ương. Xung động này có thể lan tỏa hoặc gây phản xạ kích thích chéo lên nhánh thần kinh phế vị chi phối vùng tai. Hiện tượng kích thích thần kinh liên tục làm gia tăng trương lực cơ căng màn hầu, biến đổi vận mạch tại tai giữa và làm tăng độ nhạy cảm của hệ thần kinh thính giác, khiến người bệnh luôn cảm nhận thấy tiếng lạo xạo, tiếng rít hoặc tiếng ù tai kéo dài.
Dấu hiệu nhận biết trào ngược dạ dày thực quản đi kèm tổn thương tai
Để xác định triệu chứng ù tai có liên quan đến đường tiêu hóa hay không, người bệnh cần chú ý đến các dấu hiệu toàn thân đi kèm. Thông thường, tiếng ù tai do trào ngược có tính chất tăng dần sau các bữa ăn nhiều dầu mỡ, khi cúi gập người hoặc vào ban đêm khi nằm ngủ ở tư thế phẳng đầu gối thấp. Đi kèm với cảm giác ù tai, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa kinh điển như ợ nóng, ợ chua, nóng rát vùng sau xương ức, cảm giác cồn cào hoặc khó tiêu. Đồng thời, các biểu hiện ở đường hô hấp trên và tai mũi họng cũng thường xuyên hiện diện, bao gồm cảm giác vướng víu như có dị vật ở cổ họng, khàn tiếng vào buổi sáng, ho khan kéo dài không rõ nguyên nhân, nghẹt mũi hoặc thường xuyên phải hắng giọng. Khi các triệu chứng tai mũi họng xuất hiện đồng thời với các cơn ợ chua, khả năng cao tiếng ù tai bắt nguồn từ biến chứng trào ngược ngoài thực quản.
Biện pháp thay đổi lối sống hỗ trợ giảm trào ngược và giảm ù tai
Để cải thiện chứng ù tai do trào ngược dạ dày thực quản một cách bền vững, việc điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò nền tảng. Người bệnh cần chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, tránh ăn quá no vào một bữa để giảm áp lực lên cơ thắt thực quản dưới. Hạn chế tối đa các thực phẩm có tính kích thích dạ dày như cà phê, trà đặc, đồ uống có cồn, nước ngọt có ga, thức ăn cay nóng, đồ chiên xào nhiều chất béo và các loại trái cây có vị chua đậm. Tuyệt đối không nằm ngay sau khi ăn, cần duy trì tư thế ngồi thẳng hoặc vận động nhẹ nhàng ít nhất từ hai đến ba giờ sau bữa ăn. Khi đi ngủ, nên nâng cao đầu giường từ 15 đến 20 cm để tận dụng trọng lực ngăn dịch vị trào ngược lên vòm họng trong lúc ngủ. Ngoài ra, việc duy trì cân nặng hợp lý, tránh mặc quần áo quá chật quanh vùng bụng và kiểm soát căng thẳng tâm lý cũng giúp giảm đáng kể tần suất các cơn trào ngược.
Chẩn đoán y khoa và định hướng can thiệp kết hợp hai chuyên khoa
Khi tình trạng ù tai diễn ra dai dẳng, người bệnh không nên tự ý tìm cách can thiệp mà cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng và Tiêu hóa để được thăm khám toàn diện. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ thực hiện nội soi vòm mũi họng để quan sát tình trạng niêm mạc lỗ vòi Eustache, đo nhĩ lượng để đánh giá áp suất tai giữa và kiểm tra thính lực nhằm loại trừ các tổn thương ốc tai nguyên phát. Đồng thời, bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa có thể chỉ định nội soi thực quản dạ dày hoặc đo độ pH thực quản để đánh giá mức độ trào ngược axit. Phác đồ điều trị nội khoa thường bao gồm các nhóm thuốc giảm tiết axit dạ dày như thuốc ức chế bơm proton, thuốc kháng thụ thể H2 kết hợp với thuốc điều hòa nhu động ruột. Khi lượng axit dư thừa được kiểm soát tốt, tình trạng viêm niêm mạc vòi nhĩ sẽ dần hồi phục, từ đó giúp tiếng ù tai thuyên giảm và biến mất.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục y tế phổ thông và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng axit, thuốc ức chế tiết dịch vị hoặc thuốc nhỏ tai khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không áp dụng các biện pháp xông họng hay nhỏ các chất lạ vào tai để tránh nguy cơ viêm tai giữa mạn tính và tổn thương màng nhĩ nghiêm trọng.
Tóm tắt
Ù tai xuất phát từ bệnh trào ngược dạ dày thực quản hoàn toàn có thể thuyên giảm nếu kiểm soát tốt lượng axit và phản xạ trào ngược. Người bệnh nên chủ động theo dõi các triệu chứng bất thường, điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học và tuân thủ chặt chẽ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa để bảo vệ thính lực cũng như sức khỏe đường tiêu hóa.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Triệu chứng ù tai do trào ngược dạ dày có biểu hiện như thế nào?
Người bệnh thường cảm nhận tiếng vo ve, róc rách hoặc tiếng ù trầm trong tai, thường tăng lên sau khi ăn no, khi cúi người hoặc lúc nằm nghỉ vào ban đêm. Biểu hiện này hay đi kèm cảm giác đầy tai, ngứa họng hoặc ợ hơi.
Ù tai do trào ngược dạ dày có tự khỏi được không?
Ù tai thường có xu hướng thuyên giảm rõ rệt khi bệnh trào ngược dạ dày thực quản được kiểm soát tốt bằng thuốc giảm tiết axit kết hợp điều chỉnh lối sống, giúp niêm mạc vòi Eustache hồi phục và giảm sưng viêm hoàn toàn.
Có nên tự ý mua thuốc nhỏ tai để điều trị ù tai do trào ngược không?
Không nên tự ý nhỏ thuốc hoặc dùng các mẹo dân gian vào tai khi chưa có kết luận y khoa. Điều này có thể gây kích ứng màng nhĩ, nhiễm trùng nặng thêm hoặc làm che lấp triệu chứng của bệnh lý tai mũi họng thực sự.
Khi bị ù tai nghi do trào ngược dạ dày thì nên đi khám chuyên khoa nào?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế có cả chuyên khoa Tai Mũi Họng và Tiêu hóa. Bác sĩ tai mũi họng sẽ nội soi tai và kiểm tra thính lực, trong khi bác sĩ tiêu hóa sẽ đánh giá mức độ tổn thương thực quản do axit.
Tập thể dục có giúp cải thiện chứng ù tai do trào ngược không?
Tập luyện nhẹ nhàng như đi bộ hoặc yoga hỗ trợ tốt cho tiêu hóa, nhưng cần tránh tập ngay sau bữa ăn hoặc các bài tập gập bụng, dốc ngược đầu vì dễ làm tăng áp lực ổ bụng và khiến dịch vị trào ngược lên tai mũi họng.
