Tại sao bệnh gout đang ngày càng trẻ hóa và giải pháp phòng ngừa

Bệnh gout ở người trẻ là gì?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp chuyển hóa xảy ra khi nồng độ acid uric trong máu tăng cao kéo dài, dẫn đến sự lắng đọng các tinh thể monosodium urat tại khớp và các mô xung quanh. Tình trạng này gây ra những đợt viêm khớp cấp tính với biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội, thường xuất hiện đầu tiên ở khớp ngón chân cái hoặc khớp cổ chân, đầu gối.

Trước đây, bệnh gout chủ yếu gặp ở nam giới trên 40 tuổi do quá trình tích tụ và suy giảm khả năng đào thải acid uric theo tuổi tác. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, độ tuổi phát bệnh ngày càng có xu hướng trẻ hóa. Sự gia tăng các trường hợp mắc bệnh gout ở thanh niên và người trong độ tuổi lao động không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động, chất lượng cuộc sống mà còn làm tăng nguy cơ biến chứng lâu dài như tổn thương khớp mạn tính, sỏi thận và suy giảm chức năng thận nếu không được kiểm soát tốt.

Chế độ ăn nhiều purin và thực phẩm chế biến sẵn

Thói quen tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa hàm lượng purin cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh gout xuất hiện sớm ở người trẻ. Trong khẩu phần ăn hằng ngày, việc duy trì thường xuyên các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt dê, hải sản, nội tạng động vật hay các món ăn chiên rán chế biến sẵn khiến cơ thể tiếp nhận một lượng purin lớn. Khi purin được chuyển hóa, sản phẩm cuối cùng tạo ra là acid uric. Việc nạp purin liên tục làm lượng acid uric sản sinh vượt quá khả năng lọc và đào thải của thận, dẫn đến tình trạng tăng acid uric máu. Bên cạnh đó, thói quen ăn uống thiếu chất xơ, ít rau xanh và trái cây tươi cũng làm giảm khả năng hỗ trợ đào thải các chất cặn bã ra khỏi cơ thể, tạo điều kiện cho các tinh thể urat dễ lắng đọng tại khớp hơn.

Lạm dụng rượu bia và đồ uống chứa đường fructose

Sự phổ biến của các cuộc gặp mặt, giao lưu gắn liền với rượu bia là yếu tố tác động trực tiếp đến sự gia tăng bệnh gout ở nam giới trẻ tuổi. Lượng cồn trong rượu bia sau khi vào cơ thể sẽ kích thích sản sinh acid uric, đồng thời gia tăng sản xuất acid lactic – chất cạnh tranh đường đào thải với acid uric tại thận, khiến acid uric bị giữ lại trong máu nhiều hơn. Ngoài rượu bia, các loại nước giải khát có gas, trà sữa và đồ uống đóng chai chứa hàm lượng đường fructose cao cũng là tác nhân nguy hiểm. Khi đường fructose được chuyển hóa tại gan, quá trình này tiêu tốn năng lượng ATP và giải phóng ra các tiền chất kích thích tổng hợp acid uric nội sinh. Việc tiêu thụ đồ uống ngọt thường xuyên làm gia tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa đạm và tăng nồng độ acid uric máu ở giới trẻ.

Thừa cân béo phì và thói quen lười vận động

Tình trạng thừa cân và béo phì ở người trẻ tuổi đang ngày càng gia tăng do tính chất công việc ngồi nhiều, ít di chuyển và thiếu thói quen tập luyện thể thao. Trọng lượng cơ thể vượt mức cho phép không chỉ làm gia tăng áp lực tải trọng lên các khớp xương như khớp cổ chân, khớp gối mà còn thúc đẩy quá trình tổng hợp acid uric nội sinh ở gan. Mô mỡ dư thừa cũng tiết ra các chất gây viêm và làm giảm độ nhạy insulin, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng bài tiết acid uric của thận. Khi kết hợp với thói quen thụ động, quá trình trao đổi chất trong cơ thể bị trì trệ, khiến acid uric dễ tích tụ và kết tinh thành các hạt urat tại ổ khớp, khởi phát đợt viêm khớp gout cấp tính ngay cả ở những người còn rất trẻ.

Thói quen thức khuya và áp lực tâm lý kéo dài

Nhịp sống hiện đại khiến nhiều người trẻ thường xuyên thức khuya, ngủ không đủ giấc và đối mặt với tình trạng căng thẳng thần kinh kéo dài. Thiếu ngủ liên tục làm rối loạn nhịp sinh học và ảnh hưởng đến hoạt động nội tiết, làm giảm hiệu suất làm việc của hệ bài tiết bao gồm cả thận. Khi cơ thể căng thẳng, nồng độ hormone cortisol tăng cao có thể làm biến đổi quá trình chuyển hóa đường, lipid và đạm, gián tiếp ảnh hưởng đến nồng độ acid uric trong máu. Ngoài ra, thói quen thức khuya thường đi kèm với việc ăn đêm, sử dụng các món ăn vặt nhiều dầu mỡ hoặc chất kích thích, khiến cho các cơ quan chuyển hóa phải làm việc quá tải trong thời gian nghỉ ngơi, từ đó làm tăng nguy cơ bùng phát cơn gout cấp.

Thiếu chủ động kiểm tra sức khỏe và thói quen tự điều trị

Nhiều người trẻ có tâm lý chủ quan cho rằng bệnh gout chỉ xảy ra ở người lớn tuổi nên thường bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ban đầu như đau nhói nhẹ ở khớp hoặc chỉ số acid uric máu tăng cao trong các lần xét nghiệm ngẫu nhiên. Việc thiếu thói quen khám sức khỏe định kỳ khiến tình trạng tăng acid uric máu thầm lặng kéo dài trong nhiều năm mà không được phát hiện hay can thiệp kịp thời. Đáng chú ý, khi xuất hiện cơn đau khớp đột ngột, một số người trẻ có thói quen tự tìm mua các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm để nhanh chóng cắt đợt đau mà không có chỉ định từ bác sĩ. Việc sử dụng thuốc không đúng cách không giải quyết được gốc rễ vấn đề rối loạn acid uric, đồng thời có thể gây tổn thương dạ dày, gan và làm suy giảm chức năng thận, khiến bệnh gout biến chuyển nặng nề hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chung và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người đọc không nên tự ý chẩn đoán bệnh gout hoặc tự mua thuốc điều trị khi xuất hiện cơn đau khớp. Việc tự can thiệp bằng thuốc giảm đau hay thay đổi liều dùng không qua tư vấn chuyên môn có thể gây tác hại đến thận, gan và dạ dày. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, cần thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế để bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Nội tiết tiến hành xét nghiệm và đưa ra phương án quản lý phù hợp cho từng cá nhân.

Tóm tắt

Sự trẻ hóa của bệnh gout là lời cảnh báo về những bất hợp lý trong chế độ dinh dưỡng và lối sống của giới trẻ hiện nay. Việc xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh, hạn chế rượu bia, tăng cường vận động và kiểm tra sức khỏe định kỳ là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ khớp và duy trì nồng độ acid uric ở mức an toàn.