Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không và những lưu ý phụ huynh cần biết

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là gì?

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh, hay còn gọi là tắc ống lệ mũi bẩm sinh, là hiện tượng đường dẫn nước mắt từ khóe mắt xuống ngách mũi bị bít tắc một phần hoặc hoàn toàn. Nước mắt vốn được sản xuất liên tục để làm ẩm, bôi trơn và bảo vệ giác mạc, sau đó sẽ theo các điểm lệ đi vào túi lệ rồi thoát xuống khoang mũi qua ống lệ mũi. Khi đường thoát này bị nghẽn lại, nước mắt không thể lưu thông thuận lợi, dẫn đến hiện tượng trào ngược ra ngoài gây chảy nước mắt sống và tích tụ dịch nhầy ở bờ mi. Tình trạng này thường biểu hiện rõ rệt trong những tuần đầu sau khi trẻ chào đời và có xu hướng giảm dần khi cấu trúc xương mặt cũng như ống dẫn lệ phát triển rộng hơn.

Mức độ nguy hiểm thực tế của tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh

Tắc tuyến lệ bẩm sinh xảy ra khi hệ thống dẫn lưu nước mắt từ bề mặt nhãn cầu xuống khoang mũi bị cản trở, phổ biến nhất là do tồn tại một màng ngăn mỏng ở van Hasner chưa kịp mở ra sau sinh. Trong đa số trường hợp, đây không phải là bệnh lý nguy hiểm đe dọa tính mạng hay gây hại tức thì đến thị lực của trẻ sơ sinh. Theo diễn tiến tự nhiên, đường dẫn lệ sẽ dần hoàn thiện và tự thông trong năm đầu đời mà không cần can thiệp ngoại khoa phức tạp.

Mặc dù phần lớn là lành tính, tình trạng ứ trệ nước mắt kéo dài có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm túi lệ hoặc viêm kết mạc tái diễn. Mức độ nguy hiểm chỉ phát sinh khi phụ huynh chủ quan để mắt trẻ nhiễm trùng nặng lan rộng sang các tổ chức mô xung quanh hốc mắt. Do đó, việc theo dõi sát sao biểu hiện lâm sàng và nhận biết đúng thời điểm cần thăm khám y khoa giữ vai trò quyết định trong việc bảo vệ đôi mắt của trẻ.

Các biểu hiện điển hình giúp phụ huynh nhận biết sớm

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là hiện tượng chảy nước mắt sống liên tục, khiến mắt trẻ luôn trong trạng thái long lanh ươn ướt ngay cả khi không quấy khóc. Kèm theo đó, ghèn mắt có màu trắng hoặc vàng nhạt thường xuyên đọng lại ở khóe mắt và mi mắt, đặc biệt nhiều sau mỗi giấc ngủ khiến hai mí dính chặt vào nhau.

Phụ huynh có thể quan sát thấy vùng góc trong của mắt hơi phồng nhẹ do dịch ứ đọng trong túi lệ. Tuy nhiên, trong giai đoạn tắc nghẽn thông thường, tròng trắng của mắt trẻ vẫn sáng trong và không bị đỏ ửng. Trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngoan và không có biểu hiện đau rát khó chịu nếu chưa có biến chứng viêm nhiễm thứ phát kèm theo.

Nguyên tắc vệ sinh mắt an toàn cho trẻ tại nhà

Vệ sinh mắt hằng ngày đúng kỹ thuật là bước chăm sóc nền tảng giúp ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn tại chỗ. Người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng sát khuẩn trước khi tiếp xúc với khuôn mặt của trẻ. Dùng gạc y tế tiệt trùng hoặc khăn mềm sạch thấm nước muối sinh lý chuyên dụng, nhẹ nhàng lau từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài.

Mỗi miếng gạc chỉ nên sử dụng một lần duy nhất cho một bên mắt để tránh lây nhiễm chéo vi khuẩn giữa hai mắt. Khi dịch ghèn khô làm dính mi mắt, không được cậy mạnh làm trầy xước da bé, mà hãy dùng gạc thấm ẩm đắp nhẹ lên vùng mắt trong vài chục giây để làm mềm chất nhầy trước khi lau sạch. Thực hiện lau rửa đều đặn từ hai đến ba lần mỗi ngày hoặc bất cứ khi nào mắt trẻ ứ đọng nhiều chất tiết.

Kỹ thuật mát xa hỗ trợ dẫn lưu tuyến lệ đúng cách

Mát xa vùng túi lệ là phương pháp bảo tồn rất hiệu quả giúp hỗ trợ giải phóng điểm tắc nghẽn tự nhiên. Thao tác này nhằm tạo ra áp lực dịch chuyển xuống phía dưới, hỗ trợ làm rách màng ngăn bẩm sinh còn sót lại ở ống lệ mũi. Người thực hiện cần cắt ngắn móng tay, rửa sạch và lau khô tay cẩn thận trước khi thực hiện cho bé.

Cách thực hiện chuẩn xác là dùng đầu ngón tay trỏ đặt nhẹ nhàng vào góc trong của mắt, ngay cạnh gốc mũi của trẻ. Thực hiện động tác miết nhẹ theo chiều hướng thẳng xuống cánh mũi với lực vừa phải, lặp lại từ mười đến mười lăm lần mỗi đợt. Mỗi ngày có thể thực hiện từ hai đến ba lần, lý tưởng nhất là sau khi đã làm sạch ghèn mắt hoặc trong lúc trẻ đang thư giãn, bú mẹ để tránh làm bé quấy khóc phản kháng.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa

Mặc dù đa phần trẻ có thể tự khỏi khi được chăm sóc bảo tồn, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa mắt ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo viêm nhiễm nghiêm trọng. Điển hình là vùng khóe mắt trong sưng to, căng bóng, nóng đỏ và đau khi chạm vào, kèm theo dịch mủ đặc màu vàng đậm hoặc xanh chảy ra nhiều từ khóe mắt.

Ngoài ra, nếu thấy mắt trẻ đỏ rực, phù nề mí mắt, trẻ quấy khóc liên tục, bỏ bú, sốt cao hoặc sợ ánh sáng, gia đình không được tự ý xử lý tại nhà. Những biểu hiện này gợi ý nguy cơ viêm túi lệ cấp tính hoặc viêm mô tế bào quanh hốc mắt, đòi hỏi phải được bác sĩ chuyên khoa nhãn nhi chẩn đoán chính xác và can thiệp y tế kịp thời để tránh các biến chứng đáng tiếc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua và nhỏ các loại thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay thảo dược dân gian vào mắt trẻ sơ sinh. Mọi chỉ định can thiệp như thông ống lệ hoặc dùng thuốc nhỏ mắt điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám và quyết định dựa trên tình trạng cụ thể của từng bé.

Tóm tắt

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh phần lớn là tình trạng lành tính và có thể tự cải thiện khi trẻ lớn dần nếu được chăm sóc đúng cách. Phụ huynh nên duy trì thói quen vệ sinh mắt sạch sẽ, thực hiện thao tác hỗ trợ dẫn lưu theo đúng hướng dẫn y khoa. Quan sát sát sao các thay đổi ở vùng mắt sẽ giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời, bảo vệ an toàn cho thị lực của con.