Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân, cách chăm sóc và thời điểm cần khám

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là gì?

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh về bản chất y khoa là tình trạng tắc nghẽn đường dẫn lưu nước mắt, phổ biến nhất là tắc ống lệ mũi bẩm sinh. Ở điều kiện bình thường, nước mắt được tuyến lệ tiết ra để bôi trơn và bảo vệ nhãn cầu, sau đó chảy qua điểm lệ ở góc trong mi mắt, đi vào túi lệ rồi thoát xuống ngách mũi dưới qua ống lệ mũi. Khi trẻ mới sinh, van Hasner ở đoạn cuối ống lệ mũi đôi khi vẫn còn một màng ngăn mỏng chưa kịp thoái triển, khiến nước mắt không thể lưu thông tự nhiên xuống hốc mũi. Sự ứ đọng này làm nước mắt trào ngược ra ngoài mí mắt, tạo điều kiện cho dịch nhầy và vi khuẩn tích tụ quanh mi. Hầu hết các bé sơ sinh gặp hiện tượng này đều phát triển thị lực bình thường và không bị ảnh hưởng đến cấu trúc nhãn cầu nếu được chăm sóc vệ sinh đúng mực.

Nguyên nhân và biểu hiện thường gặp ở trẻ sơ sinh

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là do sự chậm trễ trong quá trình mở hoàn thiện của van Hasner ở đoạn cuối ống lệ mũi. Ngoài ra, một số trường hợp hiếm gặp hơn có thể bắt nguồn từ cấu trúc hẹp bẩm sinh của ống xương mũi hoặc sự xuất hiện của các tổ chức biểu mô ngăn trở dòng chảy tự nhiên.

Về biểu hiện, cha mẹ thường nhận thấy mắt trẻ luôn ướt át hoặc chảy nước mắt giàn giụa ngay cả khi bé không hề quấy khóc, triệu chứng này thường rõ rệt từ tuần thứ hai đến tuần thứ ba sau sinh. Khóe mắt bé hay đọng chất nhầy màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, đặc biệt dính chặt lông mi sau mỗi giấc ngủ dài. Điều quan trọng cần phân biệt là trong tắc ống lệ mũi đơn thuần, lòng trắng của mắt bé vẫn giữ màu trong sáng tự nhiên, không bị đỏ rực hay sưng phù nề mi mắt như trong các bệnh lý viêm kết mạc nhiễm trùng cấp tính.

Kỹ thuật vệ sinh mắt hàng ngày an toàn cho trẻ

Vệ sinh vùng mắt đúng cách là bước chăm sóc nền tảng nhằm giữ cho đôi mắt của trẻ luôn sạch sẽ và ngăn ngừa nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn. Trước khi tiến hành làm sạch mắt cho bé, người chăm sóc cần rửa tay thật kỹ bằng xà phòng sát khuẩn dưới vòi nước chảy.

Phụ huynh nên sử dụng gạc y tế vô trùng hoặc bông gòn sạch, thấm dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm để lau nhẹ nhàng từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài. Mỗi miếng gạc hoặc bông chỉ dùng cho một lần lau duy nhất trên một bên mắt để tránh lây chéo mầm bệnh sang mắt đối diện. Nếu mi mắt bị dính chặt bởi rỉ ghèn khô, hãy đặt một miếng gạc ẩm lên mắt bé trong vài chục giây để làm mềm chất nhầy trước khi lau nhẹ, tuyệt đối không dùng lực chà xát mạnh gây tổn thương biểu mô mỏng manh của trẻ sơ sinh.

Hướng dẫn động tác mát xa hỗ trợ thông ống lệ mũi

Mát xa vùng túi lệ, hay còn gọi là thủ thuật Crigler, là biện pháp can thiệp bảo tồn được các bác sĩ nhãn khoa và nhi khoa khuyến cáo áp dụng hàng ngày nhằm tạo áp lực thủy tĩnh giúp màng chắn van Hasner sớm mở ra. Phụ huynh cần cắt tỉa móng tay gọn gàng và rửa tay sạch sẽ trước khi thực hiện cho bé.

Cách tiến hành gồm việc dùng đầu ngón tay trỏ hoặc ngón tay út đặt nhẹ nhàng lên góc trong của mắt bé, ngay cạnh sống mũi nơi có vị trí của túi lệ. Ấn nhẹ theo hướng vào trong và hơi xuống dưới, sau đó miết dứt khoát dọc theo cạnh sống mũi hướng về phía lỗ mũi. Động tác này tạo ra một dòng áp lực đẩy dịch ứ đọng xuống dưới để phá vỡ màng ngăn bẩm sinh. Mỗi đợt thực hiện khoảng năm đến mười lần vuốt, lặp lại từ hai đến ba lần mỗi ngày sau khi đã vệ sinh sạch hết rỉ ghèn ở khóe mắt.

Các phương pháp can thiệp y khoa khi tình trạng kéo dài

Đại đa số trẻ sơ sinh bị tắc tuyến lệ sẽ tự hồi phục hoàn toàn trong năm đầu đời nhờ quá trình phát triển tự nhiên của khuôn mặt kết hợp cùng các đợt mát xa đúng cách tại nhà. Tuy nhiên, nếu sau mười hai tháng tuổi mà tình trạng chảy nước mắt sống và đọng ghèn vẫn tiếp diễn, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể chỉ định các can thiệp y khoa phù hợp.

Phương pháp phổ biến và đạt hiệu quả cao là thủ thuật thông ống lệ mũi bằng que thông chuyên dụng. Thủ thuật này thường diễn ra nhanh chóng, giúp giải phóng hoàn toàn vị trí tắc nghẽn cơ học. Đối với những trường hợp phức tạp hơn hoặc tái phát sau thông, bác sĩ có thể cân nhắc đặt ống nong silicon tạm thời trong lòng ống dẫn lệ hoặc phẫu thuật mở thông túi lệ vào ngách mũi khi trẻ lớn hơn. Phụ huynh không nên tự ý trì hoãn thăm khám khi trẻ đã qua độ tuổi khuyến cáo can thiệp để tránh nguy cơ viêm túi lệ mạn tính.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính phổ biến kiến thức chăm sóc trẻ và không thay thế cho chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có đơn thuốc từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu mắt bé xuất hiện dấu hiệu đỏ ngầu, sưng tấy nóng đỏ vùng túi lệ cạnh mũi, chảy mủ đặc màu xanh, hoặc trẻ quấy khóc nhiều và có biểu hiện sợ ánh sáng.

Tóm tắt

Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là tình trạng thường gặp và phần lớn có tiên lượng rất tốt nếu được chăm sóc cẩn thận. Việc giữ vệ sinh sạch sẽ, phối hợp động tác mát xa túi lệ đều đặn theo hướng dẫn và thăm khám định kỳ tại chuyên khoa mắt sẽ giúp bé nhanh chóng có lại đôi mắt sáng khỏe và thông thoáng.