Tác hại khi sử dụng mật ong không đúng cách và những lưu ý

Tác hại khi sử dụng mật ong không đúng cách là gì?

Mật ong là chất lỏng sệt có vị ngọt tự nhiên do ong mật tạo ra từ mật hoa hoặc dịch tiết của thực vật. Về mặt hóa sinh, mật ong bao gồm khoảng 80 phần trăm carbohydrate dạng đường đơn tự do, chủ yếu là fructose và glucose, cùng khoảng 17 đến 18 phần trăm nước và một lượng nhỏ các acid hữu cơ, protein, khoáng chất vi lượng, phấn hoa cùng enzyme xúc tác sinh học.

Do thành phần hóa học phức tạp và có nguồn gốc tự nhiên chưa qua tiệt trùng hoàn toàn, mật ong không phải là dung dịch vô trùng vô hại. Khi người dùng sử dụng quá liều lượng, bảo quản sai quy cách, pha chế cùng nhiệt độ quá cao hoặc cho đối tượng chống chỉ định sử dụng, mật ong sẽ chuyển từ một thực phẩm bồi bổ thành tác nhân kích hoạt các biến chứng chuyển hóa và rối loạn chức năng tiêu hóa.

Nguy cơ ngộ độc Clostridium botulinum ở trẻ nhỏ dưới một tuổi

Rủi ro nguy hiểm nhất khi dùng mật ong sai đối tượng là tình trạng ngộ độc sơ sinh do vi khuẩn Clostridium botulinum. Bào tử của vi khuẩn này có thể tồn tại tự nhiên trong bụi đất và bám vào mật ong trong quá trình ong thu hoạch mật.

Đối với người lớn và trẻ lớn, hệ vi sinh đường ruột và nồng độ acid dịch vị dạ dày đủ mạnh để ức chế bào tử phát triển. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi, đường tiêu hóa chưa hoàn thiện tạo điều kiện cho bào tử nảy mầm, sản sinh độc tố thần kinh botulinum. Trẻ nhiễm độc thường có biểu hiện táo bón kéo dài, bú kém, tiếng khóc yếu ớt, sụp mi mắt và giảm trương lực cơ toàn thân dẫn đến nguy cơ suy hô hấp cấp tính.

Làm tăng đường huyết đột ngột và rối loạn chuyển hóa carbohydrate

Mật ong thường được xem là giải pháp thay thế đường tinh luyện lành mạnh, nhưng thành phần chủ yếu của nó vẫn là các loại đường đơn bao gồm fructose và glucose. Khi nạp lượng lớn mật ong trong thời gian ngắn, cơ thể sẽ hấp thu đường nhanh chóng qua niêm mạc ruột non vào máu.

Tình trạng này khiến chỉ số đường huyết tăng vọt, gây áp lực trực tiếp lên tuyến tụy trong việc tiết insulin để điều hòa chuyển hóa. Với người mắc bệnh đái tháo đường hoặc đề kháng insulin, lạm dụng mật ong có thể dẫn đến mất kiểm soát glucose huyết tương, gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch và thận. Ngoài ra, dư thừa calo từ đường đơn cũng kích thích tích tụ mỡ nội tạng, thúc đẩy hội chứng gan nhiễm mỡ không do rượu và béo phì.

Gây rối loạn tiêu hóa và kém hấp thu đường fructose

Fructose chiếm tỷ lệ đáng kể trong mật ong tự nhiên. Ở nhiều người có cơ địa ruột nhạy cảm hoặc kém hấp thu fructose, lượng đường không được chuyển hóa hết sẽ đi xuống đại tràng và bị hệ vi khuẩn kỵ khí lên men dữ dội.

Quá trình lên men này sinh ra lượng lớn khí hydro, metan kèm theo hiện tượng hút nước vào lòng ruột, gây ra các cơn đau quặn bụng, đầy hơi, ợ chua và tiêu chảy kéo dài. Hiện tượng này đặc biệt dễ xảy ra khi uống mật ong với liều lượng quá mức cho phép trong một lần dùng hoặc uống mật ong khi bụng đang cồn cào rỗng rỗi.

Phản ứng dị ứng và nguy cơ ngộ độc độc tố thực vật tồn dư

Dù hiếm gặp hơn các tác dụng phụ tiêu hóa, phản ứng dị ứng sau khi uống mật ong vẫn có thể xảy ra ở những người có cơ địa mẫn cảm. Nguyên nhân bắt nguồn từ phấn hoa, protein từ dịch tiết của ong mật hoặc tạp chất thực vật còn sót lại trong mật ong thô chưa qua tinh chế.

Các triệu chứng dị ứng có thể xuất hiện từ mức độ nhẹ như ngứa họng, nổi mề đay, sưng nề môi mí mắt cho đến mức độ nặng đe dọa tính mạng như khó thở do co thắt phế quản hoặc sốc phản vệ. Bên cạnh đó, mật ong thu hoạch từ các loài thực vật có độc tính tự nhiên như hoa đỗ quyên có thể chứa hợp chất grayanotoxin, dẫn đến hội chứng ngộ độc mật ong độc với biểu hiện hạ huyết áp, chóng mặt, buồn nôn và chậm nhịp tim nghiêm trọng.

Sai lầm khi pha nước sôi và bảo quản trong vật dụng kim loại

Rất nhiều người có thói quen pha mật ong với nước sôi 100 độ C hoặc đun nấu mật ong ở nhiệt độ cao. Nhiệt độ vượt quá ngưỡng an toàn sẽ phá hủy hầu hết enzyme tiêu hóa hữu ích như diastase, invertase cùng các hợp chất chống oxy hóa nhạy cảm với nhiệt.

Bên cạnh đó, việc chứa đựng mật ong trong các bình kim loại như sắt, nhôm hoặc đồng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Do mật ong có tính acid nhẹ với độ pH dao động khoảng 3,2 đến 4,5, các acid hữu cơ có thể phản ứng dần với thành kim loại, giải phóng các ion kim loại vào mật ong, gây biến đổi màu sắc, mùi vị và tạo thành các hợp chất có hại cho gan và thận khi tích tụ lâu dài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục kiến thức dinh dưỡng phổ thông và không thay thế cho các chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong dưới bất kỳ hình thức nào. Người đang mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc phụ nữ có thai cần tham vấn bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi bổ sung mật ong thường xuyên vào thực đơn. Khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, sưng họng, hoa mắt sau khi dùng mật ong, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Mật ong là thực phẩm tự nhiên bổ dưỡng nhưng không hoàn toàn lành tính nếu dùng bừa bãi hoặc sai đối tượng. Việc hiểu rõ rủi ro ngộ độc ở trẻ nhỏ, tác động lên đường huyết và phản ứng dị ứng giúp mỗi gia đình khai thác tối đa lợi ích của mật ong mà vẫn bảo vệ tốt sức khỏe bản thân.