Những tác dụng phụ của dụng cụ tử cung thường gặp và cách theo dõi

Tác dụng phụ của dụng cụ tử cung là gì?

Dụng cụ tử cung là một thiết bị y tế nhỏ, thường có hình chữ T, được bác sĩ sản phụ khoa đưa vào bên trong buồng tử cung của người phụ nữ nhằm mục đích ngừa thai. Hiện nay, hai nhóm dụng cụ tử cung được sử dụng phổ biến nhất là dụng cụ tử cung chứa đồng và dụng cụ tử cung giải phóng nội tiết tố levonorgestrel. Cả hai loại đều hoạt động dựa trên cơ chế ngăn cản tinh trùng gặp trứng hoặc ngăn chặn quá trình làm tổ của phôi thai trong lòng tử cung.

Dù được đánh giá là phương pháp ngừa thai có độ an toàn cao với tỷ lệ thành công trên 99%, sự có mặt của dụng cụ tử cung vẫn có thể kích thích niêm mạc tử cung hoặc thay đổi môi trường nội tiết tại chỗ. Điều này dẫn đến một số tác dụng phụ sinh lý trong giai đoạn đầu thích ứng, phần lớn các phản ứng này mang tính lành tính và sẽ dần ổn định theo thời gian.

Đau co thắt bụng dưới và đau lưng trong giai đoạn đầu

Đau bụng dưới dạng co thắt và cảm giác đau lưng âm ỉ là phản ứng thường gặp nhất ngay sau thủ thuật đặt dụng cụ tử cung. Tình trạng này xảy ra do cơ tử cung phản xạ co bóp nhằm thích ứng với vật lạ vừa được đưa vào buồng tử cung. Cơn đau thường xuất hiện từng đợt tương tự như đau bụng kinh và có xu hướng giảm dần sau vài ngày đến vài tuần khi cơ thể dần thích nghi.

Để giảm bớt cảm giác khó chịu trong giai đoạn này, phụ nữ có thể chườm ấm vùng bụng dưới, dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý và tránh lao động nặng. Nếu cơn co thắt gây ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, việc dùng thuốc giảm đau cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Trường hợp đau quặn dữ dội, đau tăng dần không giảm hoặc kèm theo sốt cao thì cần đi khám ngay để loại trừ nguy cơ nhiễm trùng hoặc lệch vị trí dụng cụ.

Rối loạn kinh nguyệt và hiện tượng xuất huyết bất thường

Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt là phản ứng sinh lý rất phổ biến và có sự khác biệt rõ rệt tùy thuộc vào loại dụng cụ tử cung được sử dụng. Đối với dụng cụ tử cung chứa đồng, phản ứng viêm vô khuẩn tại chỗ có thể khiến lượng máu kinh ra nhiều hơn bình thường, chu kỳ kinh kéo dài hơn và kèm theo hiện tượng rong huyết nhẹ giữa chu kỳ trong ba đến sáu tháng đầu.

Ngược lại, với dụng cụ tử cung giải phóng hormone levonorgestrel, nội tiết tố tác động làm mỏng niêm mạc tử cung khiến lượng máu kinh giảm rõ rệt. Người dùng có thể gặp hiện tượng ra máu thấm giọt rải rác trong vài tháng đầu, sau đó kinh nguyệt thưa dần hoặc thậm chí vô kinh tạm thời. Đây là cơ chế tác dụng đã được ghi nhận của phương pháp ngừa thai nội tiết, không gây ứ đọng máu kinh và chức năng sinh sản bình thường sẽ hồi phục sau khi tháo dụng cụ.

Tác dụng toàn thân liên quan đến dụng cụ tử cung nội tiết

Dụng cụ tử cung nội tiết giải phóng một lượng nhỏ hormone progestin vào buồng tử cung, dù hấp thu vào máu rất thấp nhưng vẫn có thể gây ra một số triệu chứng toàn thân ở những phụ nữ nhạy cảm. Các biểu hiện thường gặp bao gồm căng tức ngực, đau đầu thoáng qua, thay đổi tâm trạng hoặc xuất hiện mụn trứng cá trên da mặt và lưng.

Một số trường hợp có thể ghi nhận tình trạng giữ nước nhẹ hoặc thay đổi cảm giác thèm ăn. Đa phần các biểu hiện này chỉ mang tính tạm thời và tự thuyên giảm sau khoảng hai đến ba chu kỳ kinh nguyệt khi nồng độ nội tiết trong cơ thể đạt trạng thái cân bằng. Phụ nữ nên duy trì lối sống lành mạnh, uống đủ nước, chăm sóc da sạch sẽ và trao đổi với bác sĩ nếu các triệu chứng kéo dài gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Hiện tượng tuột hoặc xê dịch vị trí dụng cụ tử cung

Mặc dù dụng cụ tử cung được cố định trong lòng tử cung, một tỷ lệ nhỏ trường hợp có thể bị tụt thấp, lệch vị trí hoặc bị đẩy ra ngoài âm đạo, phổ biến nhất là trong những tháng đầu sau đặt hoặc trong kỳ hành kinh khi tử cung co bóp mạnh. Khi dụng cụ bị xê dịch, hiệu quả tránh thai sẽ suy giảm và người phụ nữ có nguy cơ mang thai ngoài ý muốn hoặc gặp biến chứng đau buồng tử cung.

Dấu hiệu nghi ngờ lệch dụng cụ bao gồm cảm giác đau nhói hạ vị bất thường, chảy máu âm đạo ngoài kỳ kinh, thấy sợi dây vòng dài hơn hoặc ngắn hơn bình thường, thậm chí sờ thấy phần cứng của chân vòng thò ra ngoài cổ tử cung. Khi có các dấu hiệu này, chị em không được tự ý cầm nắm kéo dây mà cần sử dụng biện pháp tránh thai hỗ trợ như bao cao su và đến cơ sở y tế để được kiểm tra vị trí qua thăm khám và siêu âm.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ nữ sau khi đặt dụng cụ tử cung cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ sau một tháng và mỗi sáu tháng một lần. Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau bụng dưới dữ dội, sốt cao rét run, khí hư âm đạo có mùi hôi tanh khó chịu, chảy máu ồ ạt hoặc nghi ngờ có thai, người dùng cần đến ngay bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa sản phụ khoa để được thăm khám và xử trí kịp thời. Không tự ý dùng thuốc điều trị hoặc tự tháo gỡ dụng cụ tử cung tại nhà.

Tóm tắt

Dụng cụ tử cung là biện pháp tránh thai hiệu quả cao nhưng có thể đi kèm một số phản ứng không mong muốn trong vài tháng đầu. Hiểu rõ các biểu hiện sinh lý thường gặp giúp phụ nữ an tâm theo dõi, đồng thời nhận diện sớm dấu hiệu cảnh báo để liên hệ bác sĩ sản phụ khoa can thiệp kịp thời, đảm bảo sức khỏe sinh sản lâu dài.