Tác dụng của răng khôn và khi nào nên cân nhắc nhổ

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Răng khôn hay răng số tám thường bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn từ 17 đến 25 tuổi, thời điểm cấu trúc xương hàm đã định hình tương đối ổn định. Nhiều người băn khoăn liệu chiếc răng mọc muộn này có giữ chức năng quan trọng nào trong việc nhai thức ăn hay không, và vì sao các bác sĩ nha khoa lại thường xuyên khuyến nghị nhổ bỏ.

Về nguyên tắc, nếu mọc hoàn toàn thẳng hàng và không gây tổn thương mô xung quanh, răng khôn vẫn có thể tham gia vào hoạt động nhai nghiền. Tuy nhiên, do xương hàm của phần lớn người hiện đại không còn đủ chỗ trống, chiếc răng này rất dễ mọc lệch, mọc ngầm và kéo theo nhiều rủi ro cho sức khỏe răng miệng. Hiểu rõ chức năng thực tế cũng như các dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp bạn chủ động thăm khám và đưa ra quyết định phù hợp nhất cho hàm răng của mình.

Tác dụng của răng khôn là gì?

Răng khôn là tên gọi dân dã của bốn chiếc răng cối lớn thứ ba, nằm ở bốn góc sâu nhất của hai hàm trên và dưới. Quá trình mọc răng thường đi kèm những đợt đau nhức, sưng nướu nhẹ từng đợt kéo dài nhiều tháng hoặc vài năm. Về mặt sinh lý, răng số tám có cấu tạo tương tự các răng hàm khác với thân răng lớn và nhiều chân răng, tuy nhiên hình thái chân răng thường có nhiều biến thể phức tạp. Do nằm ở vị trí tận cùng và xuất hiện muộn nhất, mức độ phát triển của răng khôn phụ thuộc rất nhiều vào chiều dài xương hàm còn lại. Khi khoảng trống cung hàm không đủ, răng khôn sẽ tìm cách mọc chệch hướng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến mô nha chu và khớp cắn tổng thể của toàn bộ cung răng.

Vai trò thực tế của răng khôn trên cung hàm

Về mặt giải phẫu, răng khôn là răng cối lớn thứ ba nằm ở góc trong cùng của cung hàm. Khi răng mọc thẳng hàng, tiếp xúc tốt với răng đối diện và có mô nướu bao quanh khỏe mạnh, chúng có thể hỗ trợ một phần lực nghiền nát thức ăn cùng các răng hàm khác. Trong một số tình huống đặc biệt của nha khoa phục hình, nếu răng số bảy bị mất sớm, bác sĩ có thể đánh giá khả năng sử dụng chiếc răng khôn khỏe mạnh làm trụ đỡ cho cầu răng hoặc kéo chỉnh nha thay thế khoảng trống. Tuy nhiên, trên thực tế hiện đại, cấu trúc xương hàm của con người ngày càng thu hẹp, khiến vai trò ăn nhai của răng khôn trở nên rất hạn chế so với răng cối số sáu và số bảy. Do đó, tác dụng này chỉ thực sự phát huy khi cung hàm còn đủ khoảng trống để răng phát triển trọn vẹn.

Những biến chứng thường gặp khi răng khôn mọc bất thường

Do mọc muộn nhất trên cung hàm khi xương hàm đã ngừng phát triển kích thước, răng khôn rất thường xuyên bị thiếu chỗ, dẫn tới tình trạng mọc nghiêng, mọc lệch má, đâm ngang vào chân răng số bảy hoặc kẹt ngầm hoàn toàn dưới niêm mạc và xương. Vị trí trong cùng khiến việc đưa bàn chải hoặc chỉ nha khoa vào làm sạch gặp nhiều cản trở. Thức ăn và mảng bám tích tụ lâu ngày dễ gây sâu răng khôn, đồng thời lan sang phá hủy men răng và tủy răng của răng số bảy kế cận. Bên cạnh đó, tình trạng vạt nướu trùm lên thân răng bán ngầm thường dẫn đến viêm lợi trùm tái diễn nhiều đợt, gây sưng má, đau đớn, sốt và hạn chế cử động há miệng. Một số trường hợp hiếm gặp hơn, mầm răng ngầm có thể phát triển thành nang thân răng, gây tiêu xương hàm nếu không được can thiệp kịp thời.

Khi nào nên giữ lại và khi nào cần chỉ định nhổ bỏ

Bác sĩ Răng Hàm Mặt thường chỉ định nhổ bỏ răng khôn trong các tình huống răng đã gây biến chứng hoặc có nguy cơ cao ảnh hưởng tiêu cực đến cấu trúc răng miệng. Nhóm chỉ định phổ biến gồm răng khôn mọc lệch đâm vào răng số bảy, răng mọc kẹt gây viêm lợi trùm tái phát, răng bị sâu vỡ lớn hoặc viêm tủy không thể điều trị nội nha hiệu quả. Nhổ răng khôn cũng được khuyến nghị khi răng đối diện bị mất khiến răng khôn trồi dài xuống gây cản trở khớp cắn, hoặc khi cần tạo khoảng trống trong kế hoạch chỉnh nha niềng răng. Ngược lại, nếu răng khôn mọc thẳng, đúng vị trí, không gây cản trở và có thể vệ sinh sạch sẽ hằng ngày thì người bệnh hoàn toàn có thể giữ lại dưới sự theo dõi định kỳ của nha sĩ.

Quy trình nhổ và chăm sóc hồi phục vết thương an toàn

Quy trình can thiệp nhổ răng khôn bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng và chụp phim X-quang toàn cảnh hoặc chụp cắt lớp hình chóp để đánh giá chính xác hướng mọc, hình dạng chân răng và khoảng cách tới dây thần kinh hàm dưới. Sau khi thực hiện thủ thuật dưới gây tê cục bộ, việc kiểm soát vết thương đóng vai trò then chốt để hạn chế biến chứng viêm ổ răng khô. Người bệnh cần cắn chặt miếng gạc y tế trong khoảng 30 đến 45 phút, chườm lạnh bên ngoài má để giảm sưng trong 24 giờ đầu và chuyển sang chườm ấm từ ngày thứ hai. Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, nguội như cháo hoặc súp, tránh dùng ống hút, không hút thuốc lá và không súc miệng bằng dung dịch sát khuẩn quá mạnh trong ngày đầu tiên nhằm giữ ổn định cục máu đông bảo vệ ổ răng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt. Tình trạng mỗi chiếc răng khôn rất khác nhau tùy thuộc vào vị trí dây thần kinh và hướng mọc xương hàm. Bạn tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc giảm đau kéo dài khi bị sưng nướu mà cần đến cơ sở y tế để được chụp phim và tư vấn can thiệp chính xác.

Tóm tắt

Răng khôn có thể đảm nhận một phần chức năng ăn nhai nếu mọc hoàn toàn ngay ngắn và khỏe mạnh. Dù vậy, phần lớn răng số tám gặp trở ngại về không gian mọc, dẫn tới các biến chứng viêm nhiễm và xô lệch khớp cắn. Bạn nên thăm khám chuyên khoa Răng Hàm Mặt định kỳ để chụp phim kiểm tra và nhận kế hoạch can thiệp phù hợp.