Tác dụng của khẩu trang y tế trong việc phòng ngừa virus corona
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khẩu trang y tế từ lâu đã trở thành vật dụng quen thuộc trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là trong các đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm đường hô hấp. Đối với các tác nhân lây truyền qua giọt bắn như virus corona, việc sử dụng khẩu trang mang lại giá trị phòng hộ kép cho cả cá nhân lẫn cộng đồng.
Nhiều người vẫn băn khoăn về hiệu quả thực sự cũng như cơ chế bảo vệ của khẩu trang y tế trong việc ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ tác dụng của khẩu trang y tế và những lưu ý cần thiết để sử dụng sản phẩm này một cách an toàn, đạt hiệu quả tối ưu.
Tác dụng của khẩu trang y tế là gì?
Khẩu trang y tế là loại khẩu trang bảo hộ dùng một lần, được sản xuất từ các lớp vải không dệt có khả năng chống thấm nước và lọc giọt bắn đường hô hấp. Trong y học, sản phẩm này ban đầu được thiết kế cho các nhân viên y tế nhằm bảo vệ bản thân và người bệnh khỏi sự lây truyền chéo vi sinh vật trong môi trường bệnh viện. Khi đối diện với các đợt lây nhiễm virus corona, khẩu trang y tế được khuyến cáo sử dụng rộng rãi trong cộng đồng như một biện pháp dự phòng y tế công cộng cơ bản, dễ tiếp cận và có chi phí hợp lý. Mặc dù cấu trúc mỏng nhẹ và thoáng khí, sản phẩm vẫn đảm bảo khả năng cản trở hiệu quả các hạt chất lỏng chứa virus phát tán khi giao tiếp, ho hoặc hắt hơi.
Phương thức lây truyền của virus corona qua đường hô hấp
Virus corona chủ yếu lây truyền từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp được phát tán khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở mạnh. Các giọt bắn này có kích thước đa dạng, từ những giọt lớn nhìn thấy được cho đến các hạt khí dung lơ lửng trong không khí. Khi tiếp xúc gần ở khoảng cách dưới hai mét, người đối diện rất dễ hít phải những giọt bắn chứa mầm bệnh qua mũi và miệng. Ngoài ra, việc chạm tay vào các bề mặt bị bám dính dịch tiết chứa virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng cũng là con đường lây truyền phổ biến. Hiểu rõ phương thức phát tán này cho thấy việc che chắn đường hô hấp là tuyến phòng thủ cơ học đầu tiên và vô cùng cần thiết để cắt đứt chuỗi lây nhiễm.
Cơ chế hoạt động và cấu tạo màng lọc của khẩu trang y tế
Khẩu trang y tế thông thường có cấu tạo từ ba đến bốn lớp vải không dệt với các chức năng chuyên biệt. Lớp ngoài cùng thường có tính năng chống thấm nước, giúp ngăn chặn các giọt bắn lớn hoặc chất lỏng bắn trực tiếp từ môi trường xung quanh. Lớp giữa là màng lọc kháng khuẩn có xử lý tĩnh điện, giữ vai trò giữ lại các hạt bụi mịn, vi khuẩn và giọt bắn li ti mang mầm bệnh. Lớp trong cùng tiếp xúc trực tiếp với da mặt có tính chất mềm mại, thấm hút mồ hôi và dịch thở để tạo cảm giác khô thoáng, dễ chịu cho người đeo. Cấu trúc đa tầng này tạo thành một rào cản vật lý hiệu quả, vừa giảm lượng virus phát tán từ người đeo ra môi trường, vừa hạn chế hít phải mầm bệnh từ bên ngoài.
Kiểm soát nguồn lây và hạn chế phát tán mầm bệnh ra cộng đồng
Tác dụng quan trọng hàng đầu của khẩu trang y tế là kiểm soát nguồn lây nhiễm tại chỗ. Người mang virus corona trong cơ thể, dù có triệu chứng sốt ho hay đang trong giai đoạn ủ bệnh không triệu chứng, khi đeo khẩu trang sẽ giữ lại phần lớn giọt bắn hô hấp bên trong màng lọc. Nhờ đó, lượng virus phát tán ra không khí xung quanh và bám dính lên bề mặt các đồ vật giảm đi đáng kể. Điều này giúp bảo vệ những người xung quanh, đặc biệt là người già, trẻ nhỏ và người có bệnh nền mạn tính dễ bị tổn thương khi mắc bệnh truyền nhiễm. Khi tỷ lệ người đeo khẩu trang trong cộng đồng tăng cao, nguy cơ bùng phát các ổ dịch hô hấp sẽ được kiểm soát rõ rệt.
Bảo vệ cá nhân khỏi nguy cơ tiếp xúc với giọt bắn mầm bệnh
Bên cạnh tác dụng kiểm soát nguồn lây, khẩu trang y tế còn mang lại sự bảo vệ đáng kể cho chính người sử dụng khi đi vào những khu vực có nguy cơ cao như bệnh viện, phòng khám, siêu thị hay phương tiện giao thông công cộng. Màng chắn này giúp ngăn cản các giọt bắn bất ngờ từ người khác bay trực tiếp vào niêm mạc mũi và miệng. Đồng thời, việc đeo khẩu trang còn tạo phản xạ nhắc nhở người dùng không tự ý đưa tay lên chạm vào mặt, giảm thiểu nguy cơ tự lây nhiễm virus từ bàn tay bẩn. Dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm như các mặt nạ chuyên dụng, khẩu trang y tế vẫn đem lại hiệu quả bảo hộ cộng đồng thiết thực khi sử dụng đúng cách.
Hướng dẫn đeo và tháo khẩu trang y tế đúng quy chuẩn y tế
Để khẩu trang y tế phát huy tối đa công năng, người dùng cần tuân thủ quy trình sử dụng an toàn. Trước khi đeo, cần rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn. Khi đeo, đặt mặt có màu đậm hướng ra ngoài và nếp gấp xuôi xuống dưới, kéo thanh nẹp nhôm ôm sát sống mũi và kéo mép dưới trùm kín cằm. Tránh tuyệt đối việc kéo khẩu trang xuống cằm hoặc chạm tay vào bề mặt ngoài khi đang sử dụng. Khi tháo khẩu trang, chỉ cầm vào phần quai đeo qua tai, bỏ ngay vào thùng rác có nắp đậy và rửa lại tay sạch sẽ. Tuyệt đối không dùng chung khẩu trang hoặc tái sử dụng khẩu trang y tế dùng một lần.
Lưu ý an toàn
Khẩu trang y tế không thể ngăn ngừa lây nhiễm tuyệt đối nếu sử dụng đơn độc hoặc đeo sai quy cách. Người dân không nên chủ quan bỏ qua các biện pháp bảo vệ khác như vệ sinh tay thường xuyên, giữ khoảng cách tiếp xúc và đảm bảo thông thoáng không gian sống. Người có bệnh lý hô hấp mạn tính nặng cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nếu cảm thấy khó thở khi đeo khẩu trang trong thời gian dài.
Tóm tắt
Khẩu trang y tế là biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả thiết thực trong việc giảm thiểu nguy cơ lây truyền virus corona và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Để đạt được hiệu quả bảo vệ tốt nhất, người dân cần đeo khẩu trang đúng quy cách, sử dụng một lần và kết hợp đồng bộ với việc rửa tay thường xuyên cũng như giữ khoảng cách an toàn nơi công cộng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khẩu trang y tế có thể giặt sạch để tái sử dụng được không?
Khẩu trang y tế thông thường chỉ được thiết kế để sử dụng một lần duy nhất. Việc giặt lại hoặc xịt cồn khử trùng có thể làm hỏng cấu trúc lớp vi lọc tĩnh điện, làm mất đi khả năng ngăn chặn giọt bắn và vi khuẩn.
Đeo cùng lúc hai chiếc khẩu trang y tế có tăng hiệu quả bảo vệ không?
Đeo hai khẩu trang y tế cùng lúc không làm tăng gấp đôi khả năng bảo vệ mà có thể gây khó thở, bí bách và làm hở các mép viền. Thay vào đó, bạn chỉ cần đeo một khẩu trang y tế đúng kích cỡ và ôm khít khuôn mặt.
Người khỏe mạnh không có triệu chứng có cần đeo khẩu trang y tế không?
Người khỏe mạnh vẫn nên đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, không gian kín hoặc phương tiện công cộng vì người nhiễm virus corona có thể không biểu hiện triệu chứng nhưng vẫn có khả năng phát tán mầm bệnh qua giọt bắn.
Thời gian sử dụng tối đa của một chiếc khẩu trang y tế là bao lâu?
Khẩu trang y tế nên được thay sau mỗi lần sử dụng hoặc sau 4 đến 6 giờ liên tục. Nếu khẩu trang bị ướt, ẩm mốc, dính dịch tiết hô hấp hoặc rách hỏng, bạn cần thay ngay một chiếc mới.
Vì sao không nên chạm tay vào mặt ngoài của khẩu trang khi đang đeo?
Bề mặt ngoài là nơi tập trung nhiều bụi bẩn và giọt bắn chứa mầm bệnh. Chạm tay vào bề mặt này rồi vô tình đưa lên mắt, mũi hoặc miệng có thể khiến virus xâm nhập trực tiếp vào cơ thể.
