Suy thận phải lọc máu khi nào và những điều cần biết khi điều trị

Suy thận phải lọc máu khi nào là gì?

Lọc máu hay điều trị thay thế thận là kỹ thuật y khoa hiện đại nhằm hỗ trợ hoặc thay thế chức năng bài tiết của thận khi cơ quan này bị suy giảm chức năng trầm trọng. Trong trạng thái bình thường, thận đóng vai trò như một bộ máy lọc liên tục loại bỏ các chất cặn bã từ quá trình chuyển hóa tế bào, duy trì cân bằng toan kiềm, điều hòa huyết áp và ổn định lượng nước cùng các chất điện giải trong máu.

Khi thận bị tổn thương tiến triển ở giai đoạn suy thận mạn tiến triển hoặc suy thận cấp nguy kịch, độc chất như ure, creatinin và lượng dịch dư thừa sẽ ứ đọng lại trong tuần hoàn, gây tổn hại nghiêm trọng đến tim, phổi, não cùng các cơ quan khác. Kỹ thuật lọc máu giúp đưa máu qua một màng lọc bán thấm nhân tạo hoặc qua màng bụng để khuếch tán các chất thải ra ngoài và cân bằng lại môi trường nội môi. Đây là biện pháp can thiệp duy trì sự sống cốt lõi, cải thiện rõ rệt triệu chứng lâm sàng và ngăn chặn các biến chứng đe dọa tính mạng.

Thời điểm người bệnh suy thận được chỉ định lọc máu

Lọc máu thường được xem xét khi bệnh thận mạn tiến triển sang giai đoạn cuối, tương ứng mức lọc cầu thận ước tính giảm xuống dưới mười lăm mililit trên phút trên một phẩy bảy mươi ba mét vuông. Tuy nhiên, thời điểm bắt đầu không chỉ căn cứ hoàn toàn vào chỉ số xét nghiệm mà phụ thuộc chủ yếu vào triệu chứng lâm sàng và tình trạng ứ trệ chuyển hóa của cơ thể.

Bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu sẽ chỉ định lọc máu khẩn cấp hoặc lọc máu chu kỳ khi người bệnh xuất hiện hội chứng ure máu cao với các biểu hiện như nôn mửa liên tục, chán ăn nghiêm trọng, viêm màng ngoài tim hoặc rối loạn tri giác. Tình trạng tăng kali máu nặng kháng trị, toan chuyển hóa không đáp ứng với điều trị nội khoa, hoặc quá tải thể tích dịch gây phù phổi cấp đe dọa tính mạng cũng là những yếu tố bắt buộc phải can thiệp lọc máu ngay lập tức. Với suy thận cấp, lọc máu là biện pháp hỗ trợ tạm thời để bảo vệ cơ thể trong khi chờ đợi chức năng thận hồi phục.

Các phương pháp lọc máu phổ biến hiện nay

Hiện nay có hai hình thức lọc máu thay thế thận phổ biến nhất là thận nhân tạo chu kỳ và lọc màng bụng hay còn gọi là thẩm phân phúc mạc. Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và điều kiện áp dụng riêng tùy theo tình trạng tim mạch, mạch máu và hoàn cảnh sinh hoạt của người bệnh.

Thận nhân tạo sử dụng máy lọc và quả lọc ngoài cơ thể để làm sạch máu. Máu được dẫn ra khỏi tuần hoàn qua đường vào mạch máu như cầu nối động tĩnh mạch hoặc catheter chuyên dụng, đi qua màng lọc nhân tạo rồi quay trở lại cơ thể. Phương pháp này thường thực hiện tại trung tâm y tế khoảng ba lần mỗi tuần, mỗi lần kéo dài từ ba đến bốn giờ. Ngược lại, lọc màng bụng tận dụng chính lớp phúc mạc tự nhiên trong ổ bụng của người bệnh làm màng lọc, sử dụng dịch thẩm phân đưa vào khoang bụng qua một ống thông cố định. Người bệnh có thể tự thực hiện lọc màng bụng tại nhà hàng ngày sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn chi tiết.

Nguyên tắc kiểm soát nước và dinh dưỡng trong quá trình lọc máu

Kiểm soát lượng nước đưa vào cơ thể là một trong những nguyên tắc sống còn đối với người bệnh đang lọc máu chu kỳ. Do lượng nước tiểu giảm sút nghiêm trọng, việc uống quá nhiều nước hoặc ăn thức ăn nhiều canh có thể dẫn đến ứ dịch, tăng huyết áp kịch phát, phù nề và khó thở cấp tính giữa hai chu kỳ lọc. Người bệnh cần theo dõi cân nặng hàng ngày và tuân thủ giới hạn lượng nước uống theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Về chế độ dinh dưỡng, người lọc máu cần được cung cấp đủ năng lượng và bổ sung lượng protein chất lượng cao từ thịt nạc, cá, trứng nhằm bù đắp lượng axit amin bị hao hụt trong quá trình lọc. Đồng thời, cần hạn chế tối đa lượng muối natri để tránh giữ nước, kiểm soát chặt chẽ thực phẩm giàu kali và thực phẩm chứa nhiều phospho như sữa, lòng đỏ trứng, hải sản hay thực phẩm chế biến sẵn để bảo vệ tim mạch và hệ xương khớp.

Chăm sóc đường vào mạch máu và tuân thủ phác đồ điều trị

Đối với người chạy thận nhân tạo, đường vào mạch máu như cầu nối thông động tĩnh mạch được xem là đường sống còn. Vùng da quanh cầu nối cần được giữ gìn sạch sẽ tuyệt đối, tránh va đập, không đeo đồng hồ, không mang vác vật nặng và tuyệt đối không đo huyết áp hoặc tiêm truyền trên cánh tay này. Người bệnh nên kiểm tra độ rung miêu của cầu nối mạch máu mỗi ngày để phát hiện sớm nguy cơ tắc nghẽn huyết khối.

Bên cạnh đó, việc tuân thủ tuyệt đối lịch trình lọc máu và phác đồ thuốc là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị lâu dài. Người bệnh không được tự ý bỏ dở ca lọc hoặc rút ngắn thời gian chạy thận, vì các độc chất ure, creatinin và nước dư thừa chưa được đào thải hết sẽ nhanh chóng tích tụ trở lại. Các loại thuốc hỗ trợ như thuốc hạ huyết áp, thuốc kích thích tạo hồng cầu chống thiếu máu hay thuốc gắn phospho cần được sử dụng đúng theo đơn của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về lọc máu chỉ mang tính chất tham khảo y khoa tổng quát và không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý trì hoãn các buổi lọc máu theo lịch hẹn, tự ý thay đổi liều lượng thuốc điều trị hoặc tự áp dụng các bài thuốc truyền miệng, thảo dược không rõ nguồn gốc vì nguy cơ ngộ độc và tăng kali máu cấp tính có thể dẫn tới ngừng tim.

Tóm tắt

Lọc máu là giải pháp quan trọng giúp người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối duy trì sự sống và ổn định sức khỏe. Quá trình điều trị đòi hỏi sự kiên trì, tuân thủ nghiêm ngặt lịch hẹn lọc máu định kỳ, dùng thuốc đúng đơn và kiểm soát chế độ ăn uống khoa học dưới sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu.