Suy giảm thị lực một bên mắt do đâu và những nguyên nhân thường gặp

Suy giảm thị lực một bên mắt là gì?

Suy giảm thị lực một bên mắt là biểu hiện lâm sàng phản ánh sự gián đoạn trong quá trình thu nhận hoặc dẫn truyền ánh sáng tại một mắt cụ thể. Về mặt giải phẫu, hình ảnh rõ nét đòi hỏi ánh sáng phải đi qua các môi trường trong suốt gồm giác mạc, thủy dịch, thủy tinh thể, dịch kính, sau đó hội tụ chính xác trên võng mạc và được dây thần kinh thị giác truyền lên não.

Bất kỳ tổn thương nào xảy ra trên trục quang học hoặc đường dẫn truyền thần kinh của một mắt đều có thể làm suy giảm thị lực bên mắt đó. Điểm đặc thù của tình trạng mờ một bên mắt là mắt lành thường có xu hướng bù trừ thị lực khi cả hai mắt cùng mở, khiến người bệnh dễ bỏ sót giai đoạn đầu của bệnh lý. Chỉ khi tình cờ che mắt khỏe hoặc khi tổn thương tiến triển nặng, người bệnh mới nhận thấy sự suy giảm rõ rệt. Do đó, việc hiểu rõ các nhóm nguyên nhân gây bệnh đóng vai trò vô cùng thiết thực.

Nguyên nhân tại môi trường trong suốt và bán phần trước nhãn cầu

Nhiều trường hợp suy giảm thị lực một bên mắt bắt nguồn từ các rối loạn cấu trúc quang học phía trước nhãn cầu. Sự chênh lệch khúc xạ giữa hai mắt khiến một bên nhìn mờ nhưng người bệnh khó nhận biết nếu không kiểm tra riêng từng mắt. Đục thủy tinh thể một bên làm cản trở đường truyền của ánh sáng tới võng mạc, khiến hình ảnh mờ dần như có lớp sương mờ che phủ.

Bên cạnh đó, các tổn thương tại giác mạc như viêm loét giác mạc, sẹo giác mạc sau chấn thương hoặc loạn dưỡng giác mạc cũng làm tán xạ ánh sáng, gây giảm sút thị lực rõ rệt kèm theo cộm rát và chói mắt. Tình trạng viêm màng bồ đào trước một bên mắt gây lắng đọng tế bào viêm trong tiền phòng, làm giảm độ trong suốt của môi trường quang học và dẫn đến mờ mắt kèm đau nhức sâu trong hốc mắt.

Tổn thương võng mạc và hoàng điểm gây mờ một bên mắt

Võng mạc và hoàng điểm là nơi tiếp nhận tín hiệu ánh sáng để chuyển lên não bộ. Khi khu vực này bị tổn hại, thị lực một bên mắt có thể suy giảm nhanh chóng hoặc biến dạng hình ảnh. Thoái hóa hoàng điểm thể ướt có thể gây xuất huyết dưới võng mạc một bên, khiến vùng trung tâm thị trường bị mờ tối, các đường thẳng nhìn thấy bị cong queo.

Bong võng mạc là một biến cố nghiêm trọng thường chỉ xảy ra ở một mắt tại một thời điểm, khởi phát với hiện tượng thấy chớp sáng, ruồi bay dày đặc, sau đó là màng đen che khuất một phần hoặc toàn bộ tầm nhìn. Tắc động mạch hoặc tĩnh mạch trung tâm võng mạc do huyết khối cũng làm gián đoạn dòng máu nuôi dưỡng tế bào thần kinh, gây mất thị lực một mắt đột ngột và cần được xử trí y tế khẩn cấp.

Bệnh lý dây thần kinh thị giác và hệ thần kinh trung ương

Dây thần kinh thị giác đóng vai trò dẫn truyền tín hiệu thị giác từ nhãn cầu về vỏ não thị giác. Viêm dây thần kinh thị giác là nguyên nhân phổ biến gây giảm thị lực một bên ở người trẻ tuổi, thường kèm theo cảm giác đau tức phía sau nhãn cầu tăng lên khi cử động mắt và rối loạn nhận biết màu sắc. Bệnh lý này có thể liên quan đến các rối loạn tự miễn hoặc bệnh thoái hóa myelin thần kinh.

Bệnh thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ trước không do viêm động mạch thường gặp ở người lớn tuổi có kèm tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu, biểu hiện bằng mất thị lực đột ngột một phần thị trường. Ngoài ra, các khối u chèn ép giao thoa thị giác, phình động mạch não hoặc thiếu máu cục bộ bán cầu não cũng có thể gây khiếm khuyết thị trường một bên mà người bệnh cảm nhận nhầm là mờ mắt.

Phân biệt suy giảm thị lực diễn tiến từ từ và cấp tính

Tốc độ suy giảm thị lực là yếu tố then chốt giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân gây bệnh. Nhóm suy giảm thị lực diễn tiến từ từ trong nhiều tháng đến nhiều năm thường liên quan đến tật khúc xạ, đục thủy tinh thể, glôcôm góc mở hoặc thoái hóa hoàng điểm thể khô. Ở nhóm này, người bệnh có thể thích nghi dần và chỉ phát hiện ra khi thị lực đã giảm sâu hoặc vô tình che mắt lành lại.

Ngược lại, suy giảm thị lực cấp tính diễn ra trong vài giây, vài phút đến vài ngày thường là dấu hiệu của các bệnh lý nguy hiểm như tắc mạch máu võng mạc, bong võng mạc, viêm dây thần kinh thị giác hoặc cơn glôcôm góc đóng cấp tính. Khi thị lực sụt giảm nhanh chóng, các tế bào thần kinh thị giác có nguy cơ hoại tử hoặc tổn thương không hồi phục nếu không được giải áp hoặc tái tưới máu kịp thời.

Quy trình thăm khám và đánh giá cận lâm sàng chuyên khoa

Để chẩn đoán chính xác căn nguyên gây suy giảm thị lực một bên mắt, người bệnh cần được thăm khám toàn diện bởi bác sĩ nhãn khoa. Quá trình kiểm tra bắt đầu bằng việc đo thị lực từng mắt có và không có kính lỗ, đo nhãn áp để tầm soát tăng áp lực nội nhãn và kiểm tra phản xạ đồng tử với ánh sáng nhằm đánh giá tổn thương đường dẫn truyền thần kinh.

Bác sĩ sẽ sử dụng kính hiển vi sinh hiển vi để khảo sát bán phần trước nhãn cầu, kết hợp nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt chi tiết. Trong nhiều trường hợp, các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại như chụp cắt lớp quang học võng mạc, chụp mạch huỳnh quang đáy mắt, đo thị trường tự động hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não và hốc mắt sẽ được chỉ định để xác định chính xác vị trí tổn thương tại nhãn cầu hay đường thần kinh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc thăm khám lâm sàng trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, corticoid hay thuốc giãn mạch để tự điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi xuất hiện dấu hiệu suy giảm thị lực một bên mắt, đặc biệt là giảm đột ngột, cần đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá chính xác.

Tóm tắt

Suy giảm thị lực một bên mắt là tín hiệu cảnh báo quan trọng về sức khỏe thị giác và hệ thần kinh. Việc nhận biết sớm tốc độ suy giảm thị lực, không chủ quan trước những thay đổi thị trường và chủ động đi khám tại các cơ sở chuyên khoa mắt sẽ giúp phát hiện đúng căn nguyên, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương thị lực vĩnh viễn.