Suy dinh dưỡng ở người trưởng thành và các biện pháp phục hồi sức khỏe

Suy dinh dưỡng ở người trưởng thành là gì?

Suy dinh dưỡng ở người lớn là một hội chứng lâm sàng xảy ra khi lượng dưỡng chất hấp thu không đáp ứng được nhu cầu chuyển hóa của cơ thể. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng suy dinh dưỡng thiếu năng lượng và protein, thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu hoặc kết hợp cả hai. Không chỉ giới hạn ở những người có thể trạng gầy gò, suy dinh dưỡng còn có thể xảy ra ở cả người có cân nặng bình thường hoặc người thừa cân nếu chế độ ăn mất cân đối nghiêm trọng hoặc mắc các bệnh mạn tính gây teo cơ. Tình trạng này làm suy giảm chức năng của hầu hết các hệ cơ quan, làm chậm quá trình hồi phục bệnh và tăng tỷ lệ nhập viện ở người trưởng thành.

Nguyên nhân phổ biến gây suy dinh dưỡng ở người trưởng thành

Tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng ở người trưởng thành xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, bao gồm yếu tố thể chất, bệnh lý và lối sống. Một nguyên nhân phổ biến là sự sụt giảm lượng thức ăn nạp vào do chán ăn, mất cảm giác ngon miệng, khó nhai nuốt hoặc các vấn đề tâm lý như căng thẳng kéo dài và trầm cảm. Bên cạnh đó, các bệnh lý mạn tính tại đường tiêu hóa như viêm loét dạ dày tá tràng, bệnh celiac, hội chứng ruột kích thích hoặc phẫu thuật cắt đoạn ruột làm cản trở quá trình tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất.

Ngoài ra, những người mắc bệnh mạn tính tiến triển như suy tim, suy thận giai đoạn muộn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc ung thư thường rơi vào trạng thái dị hóa tăng cao, tiêu hao nhiều năng lượng nhưng lại khó dung nạp thực phẩm. Việc lạm dụng rượu bia, chế độ ăn kiêng khem quá mức hoặc điều kiện kinh tế khó khăn cũng là những yếu tố nguy cơ dẫn đến việc thiếu hụt cả về mặt năng lượng lẫn các vi chất dinh dưỡng thiết yếu cho cơ thể hoạt động mỗi ngày.

Những dấu hiệu nhận biết tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất của suy dinh dưỡng ở người lớn là sụt cân không rõ nguyên nhân trong một thời gian ngắn. Quần áo, thắt lưng hoặc nhẫn đeo tay trở nên rộng hơn bình thường dù người bệnh không chủ động ăn kiêng hay tăng cường tập luyện giảm cân. Đi kèm với sụt cân là hiện tượng suy mòn và teo cơ bắp, khiến bắp tay, bắp chân nhỏ lại, các vùng xương như xương đòn, xương bả vai lộ rõ dưới da.

Bên cạnh sự thay đổi về vóc dáng, người bị suy dinh dưỡng thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải, suy giảm sức mạnh thể chất và nhanh kiệt sức ngay cả khi thực hiện các hoạt động sinh hoạt nhẹ nhàng. Làn da của người bệnh có xu hướng khô ráp, mất độ đàn hồi, tóc dễ gãy rụng và móng tay trở nên giòn, dễ gãy. Khả năng tập trung và trí nhớ cũng bị ảnh hưởng tiêu cực, người bệnh thường xuyên cảm thấy ủ rũ, tâm trạng thay đổi thất thường và nhạy cảm hơn với nhiệt độ lạnh.

Ảnh hưởng của suy dinh dưỡng đối với sức khỏe người lớn

Suy dinh dưỡng không chỉ đơn thuần là việc thiếu hụt cân nặng mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho các cơ quan nội tạng. Hệ thống miễn dịch suy yếu đáng kể khiến người bệnh dễ mắc các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp hoặc tiêu hóa, đồng thời thời gian phục hồi sau ốm kéo dài hơn bình thường. Khi cơ thể không nhận đủ nguyên liệu tái tạo, các vết thương ngoài da hoặc vết mổ sau phẫu thuật sẽ chậm lành, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ và toàn thân.

Tình trạng giảm khối lượng cơ bắp và mật độ xương làm tăng nguy cơ té ngã, gãy xương, đặc biệt ở những người lớn tuổi. Về lâu dài, suy dinh dưỡng còn ảnh hưởng đến chức năng tim mạch, làm giảm khả năng co bóp của cơ tim, gây hạ huyết áp tư thế và rối loạn điều hòa thân nhiệt. Các chuyển hóa trong cơ thể bị xáo trộn dẫn đến tình trạng thiếu máu do thiếu sắt, thiếu folate và thiếu hụt hàng loạt vitamin nhóm B, gây ảnh hưởng xấu đến toàn bộ hoạt động thần kinh cơ.

Nguyên tắc chăm sóc dinh dưỡng và phục hồi thể trạng

Để khắc phục suy dinh dưỡng, việc can thiệp chế độ ăn uống cần được tiến hành từng bước và bền bỉ. Người bệnh nên chia nhỏ khẩu phần thành 5 đến 6 bữa ăn trong ngày thay vì chỉ ăn 3 bữa lớn, giúp giảm áp lực cho hệ tiêu hóa và tăng lượng dưỡng chất hấp thu. Chế độ ăn cần ưu tiên các thực phẩm đậm độ năng lượng cao và giàu chất đạm như thịt nạc, cá, trứng, đậu đỗ, sữa và các chế phẩm từ sữa.

Bên cạnh đó, việc bổ sung các chất béo lành mạnh từ dầu thực vật, quả bơ, hạt dinh dưỡng giúp tăng năng lượng cho bữa ăn một cách hiệu quả mà không làm tăng quá nhiều thể tích thức ăn. Cần chú trọng cân bằng các loại rau xanh và trái cây tươi để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Trong trường hợp người bệnh gặp khó khăn khi ăn nhai hoặc khả năng ăn uống qua đường miệng không đáp ứng đủ nhu cầu, các chuyên gia dinh dưỡng có thể chỉ định bổ sung sản phẩm dinh dưỡng y học chuyên biệt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo sức khỏe chung, không thể thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay xây dựng phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc tăng cân, thuốc kích thích ăn ngon không rõ nguồn gốc hoặc tự bổ sung các loại vitamin liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi có biểu hiện sụt cân nhanh hoặc nghi ngờ suy dinh dưỡng nặng, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa dinh dưỡng để được đánh giá toàn diện.

Tóm tắt

Suy dinh dưỡng ở người trưởng thành là tình trạng sức khỏe có thể phòng ngừa và cải thiện nếu được phát hiện sớm. Việc chủ động theo dõi cân nặng, duy trì chế độ ăn uống cân đối, đa dạng các nhóm chất và kịp thời tham vấn chuyên gia y tế khi có dấu hiệu suy giảm thể trạng sẽ giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi sinh lực, nâng cao chất lượng cuộc sống và phòng tránh các biến chứng lâu dài.