Sưng một bên mắt do đâu và có phải dấu hiệu bệnh lý?

Sưng một bên mắt là gì?

Sưng một bên mắt là hiện tượng tích tụ dịch hoặc phản ứng viêm xảy ra ở các mô liên kết lỏng lẻo quanh một mắt, bao gồm mi mắt, kết mạc và khoang hốc mắt. Do cấu trúc da mi mắt rất mỏng và giàu mạch máu, vùng này rất nhạy cảm với các kích thích từ bên ngoài cũng như các quá trình viêm nhiễm bên trong.

Khác với tình trạng sưng hai mắt thường liên quan đến các vấn đề toàn thân như bệnh lý thận, suy tim hoặc dị ứng toàn thân, sưng khu trú một bên mắt chủ yếu bắt nguồn từ các nguyên nhân tại chỗ. Tình trạng này có thể diễn tiến từ mức độ nhẹ, tự thuyên giảm sau vài ngày đến các dạng nhiễm trùng lan tỏa đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp. Hiểu rõ cơ chế và các yếu tố khởi phát giúp người bệnh chủ động theo dõi và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế đúng thời điểm.

Các nguyên nhân phổ biến gây sưng một bên mắt

Phần lớn các trường hợp sưng một bên mắt xuất phát từ những bệnh lý bề mặt nhãn cầu và phần phụ của mắt. Nguyên nhân hàng đầu là chắp mắt hoặc lẹo mắt, hình thành do tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng tụ cầu khuẩn tại các tuyến bã nhờn chân lông mi, gây ra nốt sưng đỏ, cộm và đau nhức khu trú ở mi mắt. Bên cạnh đó, viêm bờ mi mạn tính cũng có thể bùng phát đợt cấp ở một mắt, làm bờ mi sưng đỏ kèm vảy nhờn bám quanh gốc lông mi.

Dị ứng tiếp xúc là một yếu tố kích hoạt thường gặp khác. Khi mắt tiếp xúc với mỹ phẩm, phấn hoa, dung dịch ngâm kính áp tròng hoặc bị côn trùng cắn, phản ứng giải phóng histamine tại chỗ sẽ khiến mi mắt phù nề nhanh chóng kèm ngứa ngáy dữ dội. Ngoài ra, viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus trong giai đoạn khởi phát cũng có thể chỉ biểu hiện ở một bên mắt với dấu hiệu sưng mi, đỏ mắt và tiết nhiều ghèn dính trước khi lây lan sang mắt còn lại nếu không giữ vệ sinh kỹ.

Dấu hiệu sưng một bên mắt cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng

Mặc dù nhiều trường hợp sưng mắt chỉ khu trú nông ở mi, tình trạng này hoàn toàn có thể là dấu hiệu của các bệnh nhiễm trùng sâu đe dọa thị lực. Đáng chú ý nhất là viêm mô tế bào trước vách và viêm mô tế bào hốc mắt. Viêm mô tế bào hốc mắt là tình trạng nhiễm trùng cấp tính các mô mỡ và cơ phía sau vách ngăn hốc mắt, thường lan từ viêm xoang cạnh mũi. Bệnh gây sưng nề mi dữ dội, lồi mắt, hạn chế vận động nhãn cầu, đau buốt sâu trong hốc mắt và có thể dẫn đến mù lòa hoặc viêm tắc xoang hang nếu không điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch kịp thời.

Ngoài ra, sưng một bên mắt còn có thể liên quan đến tắc nghẽn hoặc viêm túi lệ cấp tính, biểu hiện bằng khối sưng đau căng tức ở góc trong mắt cạnh sống mũi. Các chấn thương va đập vùng mặt gây nứt xương ổ mắt hoặc xuất huyết sau nhãn cầu cũng làm mắt sưng to nhanh chóng kèm bầm tím lan rộng.

Hướng dẫn chăm sóc và xử trí ban đầu tại nhà an toàn

Khi phát hiện một bên mắt bị sưng, người bệnh cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước vệ sinh cơ bản để tránh làm tổn thương lan rộng. Nếu nghi ngờ do lẹo mắt, chắp mắt hoặc tắc tuyến bã nhờn, việc chườm gạc ấm sạch lên vùng mi mắt khép kín trong khoảng mười đến mười lăm phút mỗi lần, thực hiện ba đến bốn lần mỗi ngày sẽ giúp giãn nở lỗ tuyến, thúc đẩy tuần hoàn máu và hỗ trợ giải thoát dịch ứ đọng. Ngược lại, nếu sưng do dị ứng hoặc côn trùng cắn kèm ngứa nhiều, chườm lạnh nhẹ nhàng bằng khăn sạch bọc đá lại giúp co mạch và giảm phù nề hiệu quả hơn.

Người bệnh cần rửa tay kỹ bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng mắt và sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương để làm sạch chất tiết hoặc vảy mi bám quanh mắt. Tuyệt đối ngừng đeo kính áp tròng và ngưng trang điểm mắt cho đến khi triệu chứng hồi phục hoàn toàn để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng thứ phát.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế khám chuyên khoa mắt

Người bệnh không nên chủ quan tự theo dõi tại nhà nếu tình trạng sưng một bên mắt không thuyên giảm sau bốn mươi tám giờ hoặc xuất hiện kèm các triệu chứng báo động. Bạn cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt ngay lập tức khi mắt bị suy giảm thị lực đột ngột, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc cảm thấy đau nhức dữ dội bên trong nhãn cầu khi liếc mắt.

Sự xuất hiện của các dấu hiệu toàn thân như sốt cao, ớn lạnh, đau đầu dữ dội hoặc trạng thái lơ mơ cũng chỉ ra tình trạng nhiễm trùng đã bắt đầu lan rộng ra ngoài vùng mi mắt. Bên cạnh đó, nếu nhãn cầu bị đẩy lồi ra phía trước, mi mắt sưng căng đỏ bóng không thể mở ra được hoặc góc trong mắt chảy mủ liên tục, việc thăm khám lâm sàng và thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính hốc mắt là rất cần thiết để bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng tay bóp, nặn hoặc dùng kim chích các nốt sưng ở mi mắt vì có thể đẩy vi khuẩn vào sâu trong tĩnh mạch hốc mắt. Không tự mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa thành phần kháng sinh kết hợp corticoid để sử dụng kéo dài khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, bởi điều này có thể làm tăng nhãn áp hoặc che lấp triệu chứng nhiễm nấm, virus. Tránh đắp các loại lá cây, thuốc nam tự chế lên mắt để hạn chế bội nhiễm hoại tử biểu mô giác mạc.

Tóm tắt

Sưng một bên mắt có thể chỉ là phiền toái tạm thời do kích ứng hay chắp lẹo, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm đe dọa thị giác. Việc chăm sóc vệ sinh đúng cách, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và đi khám chuyên khoa mắt kịp thời là chìa khóa bảo vệ an toàn tối đa cho đôi mắt của bạn.