Sữa mẹ mát hay nóng có thật không và ảnh hưởng thế nào đến trẻ sơ sinh

Sữa mẹ mát hay nóng là gì?

Sữa mẹ là chất lỏng sinh học phức tạp, được sản xuất từ tuyến vú nhằm cung cấp nguồn dinh dưỡng và miễn dịch tối ưu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Trong cấu trúc của sữa mẹ, nước chiếm khoảng 87 đến 88 phần trăm, phần còn lại là hỗn hợp cân bằng của carbohydrate chủ yếu là đường lactose, chất béo, protein, kháng thể immunoglobulin và các enzyme tiêu hóa.

Thành phần sữa mẹ không cố định mà thay đổi linh hoạt theo từng cữ bú, từ sữa đầu cữ giàu nước giúp giải khát đến sữa cuối cữ giàu lipid cung cấp năng lượng. Dù người mẹ có thể trạng như thế nào, cơ thể luôn ưu tiên huy động dưỡng chất để tạo ra nguồn sữa đạt chuẩn về chất lượng sinh học. Do đó, việc phân loại sữa mẹ thành thể nóng hay mát không có cơ sở khoa học và không phản ánh đúng giá trị dinh dưỡng thực tế của sữa mẹ.

Bản chất của quan niệm sữa mẹ mát hay nóng dưới góc nhìn khoa học

Trong dân gian, nhiều người tin rằng người có cơ địa sữa mát sẽ nuôi con mau lớn, da dẻ mịn màng và đi tiêu đều đặn. Ngược lại, nếu trẻ chậm tăng cân, thường xuyên quấy khóc, nổi rôm sảy hay chậm đi ngoài thì người mẹ thường bị quy kết là có sữa nóng.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học hiện đại, không tồn tại định nghĩa về sữa mẹ mát hay sữa mẹ nóng. Sữa mẹ của mọi phụ nữ đều có cấu trúc dinh dưỡng tương đối đồng nhất, chứa đầy đủ các nhóm chất thiết yếu gồm carbohydrate, protein, lipid, kháng thể và vitamin. Thành phần này được cơ thể mẹ tổng hợp từ máu và các kho dự trữ dinh dưỡng, tự động điều chỉnh phù hợp với nhu cầu sinh học và từng giai đoạn phát triển của trẻ sơ sinh. Các hiện tượng thường bị gán cho sữa nóng thực chất bắt nguồn từ sinh lý tiêu hóa, kỹ thuật cho con bú hoặc môi trường sống của trẻ.

Những yếu tố thực tế quyết định tốc độ tăng cân của trẻ sơ sinh

Sự phát triển thể chất của trẻ sơ sinh chịu tác động bởi nhiều yếu tố sinh học chứ không do sữa mẹ mát hay nóng quyết định. Yếu tố then chốt đầu tiên là tổng lượng sữa trẻ bú được mỗi ngày và kỹ thuật cho con bú. Khi trẻ ngậm bắt vú không đúng khớp ngậm, trẻ sẽ nhanh mệt, bú không đủ lượng hoặc chỉ bú được phần sữa đầu cữ vốn nhiều nước và đường lactose nhưng ít chất béo.

Lớp sữa cuối cữ mới là nguồn cung cấp năng lượng và chất béo đậm đặc giúp trẻ phát triển cân nặng tốt. Nếu người mẹ đổi bên ngực quá nhanh khiến trẻ không nhận được lượng sữa cuối này, trẻ có thể tăng cân chậm hơn kỳ vọng. Bên cạnh đó, tốc độ tăng trưởng còn phụ thuộc vào khả năng hấp thu của đường ruột từng bé, yếu tố di truyền từ cha mẹ và mức độ hoạt động thể chất hàng ngày của trẻ.

Lý do trẻ bú mẹ bị nổi mụn hoặc chậm đi ngoài

Tình trạng táo bón, phân xanh hoặc nhiều ngày không đi ngoài ở trẻ bú mẹ thường bị quy cho sữa mẹ nóng, nhưng nguyên nhân thực sự lại nằm ở sinh lý tiêu hóa. Trong những tuần đầu đời, hệ tiêu hóa của trẻ đang trong quá trình hoàn thiện, hệ vi sinh đường ruột chưa ổn định nên tần suất đi tiêu có thể dao động rất lớn.

Khi trẻ được vài tuần tuổi, sữa mẹ được hấp thu gần như hoàn toàn nên lượng chất thải tạo ra rất ít. Trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể từ ba đến bảy ngày mới đi tiêu một lần nhưng bụng vẫn mềm, phân mềm sệt và trẻ bú ngủ bình thường thì hoàn toàn không phải táo bón bệnh lý. Với các biểu hiện nổi mẩn ngứa hay rôm sảy, nguyên nhân phần lớn do thời tiết nóng bức, tuyến mồ hôi của trẻ bị bít tắc hoặc trẻ dị ứng với bột giặt, vải quần áo chứ không phải do dòng sữa của người mẹ.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt phù hợp giúp tối ưu nguồn sữa mẹ

Mặc dù chế độ ăn không tạo ra dòng sữa nóng hay mát theo nghĩa dân gian, nhưng dinh dưỡng của mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến thể trạng của mẹ và vi chất trong sữa. Một chế độ ăn uống thiếu thốn hoặc kiêng khem quá mức sau sinh có thể khiến người mẹ suy nhược, giảm tiết sữa và mệt mỏi tinh thần.

Người mẹ nên ăn uống đa dạng các nhóm thực phẩm gồm chất đạm từ thịt, cá, trứng; tinh bột; chất xơ từ rau củ và các loại chất béo lành mạnh. Mẹ cần uống đủ từ hai đến hai lít rưỡi nước mỗi ngày để hỗ trợ quá trình tạo sữa. Hạn chế thực phẩm cay nồng, rượu bia, cà phê và các món chế biến sẵn chứa nhiều phụ gia vì chúng có thể gây kích ứng đường tiêu hóa của mẹ và ảnh hưởng nhẹ đến mùi vị sữa, khiến một số trẻ nhạy cảm khó chịu khi bú.

Lưu ý an toàn

Không nên tự ý cho trẻ uống thêm nước lọc, nước đường hay các loại nước lá dân gian khi thấy trẻ chậm đi tiêu hoặc nghi ngờ sữa nóng, vì hệ tiêu hóa của trẻ dưới sáu tháng tuổi rất nhạy cảm. Người mẹ không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng hà khắc để làm mát sữa. Nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường như chậm tăng cân liên tục trong nhiều tháng, sốt, nôn trớ nhiều, phân có máu hoặc quấy khóc dữ dội, gia đình cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Khái niệm sữa mẹ mát hay nóng hoàn toàn xuất phát từ góc nhìn dân gian và không có cơ sở khoa học. Sự phát triển và tiêu hóa của trẻ phụ thuộc vào kỹ thuật bú đúng, lượng sữa nhận được và cơ địa của từng bé. Thay vì lo lắng về chất lượng sữa của bản thân, người mẹ nên duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đầy đủ và theo dõi các chỉ số phát triển định kỳ của trẻ cùng bác sĩ.