Sốt phát ban: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chăm sóc

Sốt phát ban là gì?

Sốt phát ban là phản ứng của cơ thể trước sự xâm nhập của các loại vi rút gây bệnh, thường gặp nhất là vi rút HHV-6 hoặc vi rút HHV-7 ở trẻ nhỏ, cùng một số chủng vi rút đường ruột khác như Coxsackie, ECHO hoặc vi rút sởi, rubella ở người lớn. Khi vi rút xâm nhập vào hệ hô hấp hoặc đường tiêu hóa, chúng nhân lên và kích hoạt hệ miễn dịch toàn thân, gây nên phản ứng sốt.

Khi lượng vi rút dần bị kiểm soát và nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm xuống, các nốt hồng ban hoặc mẩn đỏ sần bắt đầu bùng phát trên bề mặt da. Phát ban thường khởi phát ở vùng ngực, lưng, bụng rồi lan rộng dần lên cổ, mặt và các chi. Hầu hết các dạng sốt phát ban thông thường không gây ngứa dữ dội và sẽ tự biến mất hoàn toàn sau vài ngày mà không để lại sẹo nếu da được giữ vệ sinh sạch sẽ và chăm sóc phù hợp.

Nguyên nhân gây ra tình trạng sốt phát ban

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sốt phát ban là do sự tấn công của các loại vi rút qua đường hô hấp hoặc qua tiếp xúc trực tiếp. Ở trẻ nhỏ, hai chủng vi rút thuộc nhóm Herpes là HHV-6 và HHV-7 chiếm tỷ lệ gây bệnh cao nhất. Đối với trẻ lớn hơn và người trưởng thành, các vi rút gây bệnh truyền nhiễm như vi rút sởi, rubella, vi rút entero hoặc vi rút adeno cũng là yếu tố thường gặp gây nên các đợt phát ban sau sốt.

Vi rút lây truyền qua các giọt bắn nhỏ phát tán vào không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thông qua tiếp xúc với đồ dùng cá nhân, đồ chơi nhiễm dịch tiết hô hấp. Thời gian ấp bệnh thường kéo dài từ 5 đến 15 ngày tùy thuộc vào từng loại vi rút và sức đề kháng của cơ thể. Những người có hệ miễn dịch suy yếu, trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 36 tháng hoặc người thường xuyên sinh hoạt trong môi trường đông người có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Triệu chứng đặc trưng của sốt phát ban qua các giai đoạn

Quá trình tiến triển của sốt phát ban thường trải qua hai giai đoạn rõ rệt bao gồm giai đoạn sốt cao và giai đoạn mọc ban đỏ. Trong giai đoạn khởi phát, người bệnh thường sốt đột ngột từ 38,5 đến 40 độ C, kéo dài liên tục từ 3 đến 5 ngày. Đi kèm với cơn sốt có thể là các dấu hiệu toàn thân như mệt mỏi, chán ăn, sưng nhẹ hạch cổ hoặc hạch sau tai, đau họng, chảy nước mũi và ho sụt sịt.

Sau khi cơn sốt chấm dứt hoặc giảm hẳn, cơ thể bước sang giai đoạn phát ban. Các nốt mẩn đỏ kích thước nhỏ, phẳng hoặc hơi sần xuất hiện dầy đặc trên da, bắt đầu từ vùng thân mình như ngực, bụng, lưng rồi lan sang tay, chân và cổ. Đặc điểm quan trọng của ban trong sốt phát ban thông thường là không gây đau rát hay ngứa dữ dội và thường lặn đi sau khoảng 1 đến 3 ngày mà không để lại vết thâm hay sẹo trên bề mặt da.

Cách chăm sóc và hỗ trợ phục hồi cho người bị sốt phát ban

Việc chăm sóc người bệnh sốt phát ban tập trung chính vào nâng cao thể trạng, kiểm soát thân nhiệt và ngăn ngừa nguy cơ mất nước. Người bệnh cần được nghỉ ngơi ở không gian thoáng mát, mặc quần áo rộng rãi, chất liệu mềm mại và thấm hút mồ hôi tốt. Việc bù nước và điện giải là vô cùng cần thiết bằng cách uống nhiều nước lọc, nước trái cây tươi hoặc dung dịch Oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn.

Đối với chế độ ăn uống, nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp, dinh dưỡng chia làm nhiều bữa nhỏ trong ngày. Cần giữ vệ sinh da sạch sẽ bằng cách tắm rửa nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, tránh chà xát mạnh làm tổn thương các nốt ban. Người chăm sóc không nên tự ý cho người bệnh sử dụng các loại thuốc kê đơn hay bài thuốc dân gian lạ khi chưa có chỉ định y khoa.

Phân biệt sốt phát ban thông thường và sốt xuất huyết

Sốt phát ban thông thường và sốt xuất huyết đều có biểu hiện sốt kèm nổi mẩn đỏ, tuy nhiên hai tình trạng này có tính chất y khoa và mức độ nguy hiểm rất khác nhau. Trong sốt phát ban thông thường, ban đỏ chỉ xuất hiện sau khi người bệnh đã hạ sốt hẳn. Khi dùng ngón tay ấn nhẹ vào vùng da mọc ban rồi buông ra, nốt mẩn đỏ sẽ tạm thời biến mất và hiện lại ngay sau đó.

Trái lại, ở bệnh nhân sốt xuất huyết, các chấm xuất huyết dưới da thường xuất hiện ngay trong những ngày vẫn đang sốt cao. Các chấm đỏ này không biến mất khi dùng tay căng da hoặc ấn vào. Ngoài ra, sốt xuất huyết thường đi kèm dấu hiệu đau đầu dữ dội, đau hốc mắt, đau cơ khớp và có nguy cơ chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết tiêu hóa. Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để xét nghiệm máu kiểm tra chỉ số tiểu cầu.

Lưu ý an toàn

Người bệnh và gia đình tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh để điều trị sốt phát ban vì bệnh do vi rút gây ra nên kháng sinh hoàn toàn không có hiệu quả. Việc dùng thuốc hạ sốt cần tuân thủ theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Tránh áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa kiểm chứng như kiêng tắm hoàn toàn, kiêng gió tuyệt đối hay trùm chăn kín vì có thể làm tăng nguy cơ co giật do sốt cao và nhiễm trùng da.

Tóm tắt

Sốt phát ban là bệnh lý nhiễm vi rút lành tính thường gặp và có thể chăm sóc hiệu quả tại nhà nếu nhận biết đúng triệu chứng. Việc theo dõi sát thân nhiệt, bù đủ nước, giữ vệ sinh cơ thể và tuân thủ các nguyên tắc an toàn y tế sẽ giúp người bệnh mau chóng hồi phục hoàn toàn. Khi có dấu hiệu bất thường, việc chủ động tham khảo ý kiến chuyên gia y tế là điều vô cùng cần thiết.