Sốt phát ban dạng sởi: Triệu chứng và cách chăm sóc

Sốt phát ban dạng sởi là gì?

Sốt phát ban dạng sởi là dạng sốt phát ban lành tính, phổ biến nhất là do vi-rút Human Herpesvirus 6 (HHV-6) hoặc HHV-7 gây ra. Bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp khi tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn của người bệnh khi ho, hắt hơi hoặc khi nói chuyện.

Đặc điểm nổi bật của bệnh là thời kỳ sốt cao đột ngột kéo dài từ 3 đến 5 ngày, sau đó hạ sốt và các nốt phát ban màu hồng nhạt bắt đầu nổi lên khắp cơ thể. Khác với sởi thật sự do vi-rút Measles gây ra có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng ở phổi hay não, sốt phát ban dạng sởi đa phần tiến triển lành tính, tự khỏi sau vài ngày nếu được chăm sóc và bù nước đầy đủ. Tuy nhiên, việc nhận biết chính xác và phân biệt với các bệnh truyền nhiễm khác vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi y tế.

Nguyên nhân và con đường lây truyền sốt phát ban dạng sởi

Sốt phát ban dạng sởi xuất hiện chủ yếu do sự xâm nhập của vi-rút thuộc nhóm Herpesvirus ở người, phổ biến nhất là chủng HHV-6 và một số ít trường hợp do HHV-7. Ngoài ra, một số vi-rút đường ruột như Enterovirus, Coxsackievirus hoặc vi-rút Parvovirus B19 cũng có thể gây ra biểu hiện sốt kèm phát ban tương tự.

Vi-rút lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành hít phải các giọt bắn nhỏ phát tán trong không khí từ cơn ho, hắt hơi hoặc khi nói chuyện của người đang mang vi-rút. Trẻ nhỏ ở lứa tuổi mầm non là đối tượng dễ nhiễm bệnh nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và sinh hoạt trong môi trường tập thể. Thời gian ấp bệnh thường kéo dài từ 1 đến 2 tuần trước khi xuất hiện những triệu chứng sốt đầu tiên.

Triệu chứng đặc trưng qua các giai đoạn của bệnh

Bệnh thường khởi phát bằng cơn sốt cao đột ngột, nhiệt độ cơ thể có thể dao động từ 38,5 đến trên 39,5 độ C. Giai đoạn sốt kéo dài liên tục trong khoảng 3 đến 5 ngày. Trong thời gian này, người bệnh hoặc trẻ nhỏ có thể kèm theo một số triệu chứng nhẹ như sưng mí mắt, chảy nước mũi, đau họng nhẹ, chán ăn hoặc tiêu chảy nhẹ.

Khi nhiệt độ cơ thể bắt đầu hạ nhiệt và trở về mức bình thường, các nốt phát ban mới chính thức xuất hiện. Ban dạng sởi thường là những mảng hoặc chấm nhỏ màu hồng nhạt, hơi gồ nhẹ trên mặt da hoặc phẳng. Ban thường nổi đầu tiên ở vùng ngực, lưng và bụng, sau đó lan rộng lên cổ, mặt và các chi. Khác với một số bệnh da liễu khác, ban do sốt phát ban thường không gây ngứa, không đau và sẽ mờ dần, biến mất hoàn toàn sau 1 đến 3 ngày mà không để lại sẹo hay thâm da.

Cách phân biệt sốt phát ban dạng sởi với bệnh sởi thực sự

Dù có hình thái nốt ban khá giống nhau, sốt phát ban dạng sởi và bệnh sởi do hai loại vi-rút khác nhau gây ra với mức độ nguy hiểm khác biệt. Việc phân biệt hai tình trạng này dựa vào trình tự xuất hiện của sốt và ban. Đối với sốt phát ban dạng sởi, nốt ban chỉ mọc sau khi cơn sốt đã hoàn toàn chấm dứt. Trẻ thường tỉnh táo, ăn uống trở lại ngay khi phát ban.

Trái lại, bệnh sởi do vi-rút sởi (Measles virus) gây ra có trình tự mọc ban khi người bệnh vẫn đang sốt cao. Ban sởi mọc theo thứ tự từ sau tai, lan ra mặt, xuống ngực, lưng và cuối cùng tới tay chân. Đồng thời, bệnh sởi luôn đi kèm các triệu chứng viêm đường hô hấp nặng như ho hắt hơi liên tục, đỏ mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng và xuất hiện hạt Koplik trắng nhỏ trong niêm mạc má. Bệnh sởi có nguy cơ cao dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm não hay tiêu chảy cấp.

Hướng dẫn chăm sóc và theo dõi người bệnh tại nhà

Hiện tại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho vi-rút gây sốt phát ban dạng sởi, do đó mục tiêu chính trong chăm sóc là giảm nhẹ triệu chứng và tăng cường sức đề kháng. Người bệnh cần được nghỉ ngơi ở không gian thoáng mát, sạch sẽ. Khi có biểu hiện sốt cao, có thể lau mát bằng nước ấm ở các vùng nách, bẹn hoặc dùng thuốc hạ sốt paracetamol theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Đặc biệt lưu ý việc bù nước và điện giải liên tục bằng oresol, nước trái cây hoặc canh bổ dưỡng để tránh tình trạng mất nước do sốt cao. Cho người bệnh ăn các thức ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Không tự ý dùng thuốc kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng đối với vi-rút. Đồng thời, giữ vệ sinh da sạch sẽ bằng cách tắm rửa nhanh với nước ấm trong phòng kín gió, tránh gãi hay chà xát mạnh lên mảng phát ban.

Phòng ngừa lây nhiễm sốt phát ban trong cộng đồng

Do vi-rút lây truyền qua đường hô hấp và tiếp xúc, việc thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân là chìa khóa quan trọng để ngăn ngừa bệnh bùng phát. Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Giữ cho đồ chơi, đồ dùng cá nhân và không gian sống luôn sạch sẽ, thông thoáng.

Khi trong gia đình hoặc lớp học có người bị sốt phát ban, nên chủ động cách ly tương đối người bệnh để tránh lây nhiễm cho các thành viên khác, đặc biệt là trẻ sơ sinh và người có hệ miễn dịch suy giảm. Ngoài ra, việc tiêm chủng đầy đủ các vắc-xin phòng bệnh đường hô hấp theo khuyến cáo y tế cũng giúp tăng cường hệ miễn dịch chung cho trẻ nhỏ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa chung, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng vi-rút hay các loại thuốc kê đơn khi chưa có sự khám xét của bác sĩ. Nếu người bệnh có các dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài không hạ, co giật, lơ mơ, thở nhanh hóp ngực hoặc nôn trớ nhiều, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Sốt phát ban dạng sởi là tình trạng nhiễm trùng vi-rút lành tính và thường tự hồi phục sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Việc nhận biết sớm triệu chứng, phân biệt đúng với bệnh sởi nguy hiểm và duy trì chế độ dinh dưỡng, bù nước hợp lý sẽ giúp người bệnh nhanh chóng bình phục. Khi có dấu hiệu nghi ngờ biến chứng, việc tham khảo ý kiến bác sĩ là điều bắt buộc.