Sổ mũi ho có đờm ở người lớn do nguyên nhân nào và cách phòng tránh

Sổ mũi ho có đờm ở người lớn là gì?

Sổ mũi ho có đờm ở người lớn là sự kết hợp của hai phản xạ sinh lý tại đường hô hấp. Sổ mũi xảy ra khi các tuyến nhầy dưới niêm mạc khoang mũi tăng tiết dịch bất thường do tình trạng giãn mạch và viêm nhiễm kích ứng. Trong khi đó, ho có đờm là phản xạ tống xuất luồng không khí mạnh kèm theo chất nhầy nhớt được bài tiết từ khí quản, phế quản hoặc do dịch mũi chảy ngược xuống họng.

Chất nhầy bình thường có nhiệm vụ giữ ẩm, làm ấm không khí và bẫy giữ bụi bẩn cùng vi sinh vật lạ. Khi có yếu tố bệnh lý tác động, thành phần và khối lượng dịch nhầy thay đổi đáng kể, chuyển từ dạng dịch lỏng trong suốt sang chất nhầy đặc quánh màu trắng, vàng hoặc xanh lục. Đây là chỉ dấu trực tiếp cho thấy hệ thống miễn dịch đang phản ứng tích cực với tình trạng viêm nhiễm cục bộ hoặc dị nguyên xâm nhập.

Viêm đường hô hấp trên do virus và cảm lạnh thông thường

Cảm lạnh và cảm cúm là thủ phạm phổ biến hàng đầu khiến người lớn bị nghẹt mũi, chảy nước mũi trong sau đó đặc dần, kèm ho đờm lỏng hoặc trắng đục. Vi khuẩn hoặc virus xâm nhập làm niêm mạc mũi họng sung huyết, tăng sinh tế bào biểu mô tiết chất nhầy để bẫy mầm bệnh. Khi dịch tiết tích tụ ở vùng ngã ba hầu họng, cơ thể kích hoạt phản xạ ho nhằm đẩy dị vật và chất nhầy ra khỏi khí phế quản. Trong đa số trường hợp do cảm cúm thông thường, tình trạng này có xu hướng thuyên giảm sau bảy đến mười ngày nếu được nghỉ ngơi hợp lý và chăm sóc tốt.

Hội chứng chảy dịch mũi sau bắt nguồn từ viêm mũi xoang

Hội chứng chảy dịch mũi sau xảy ra khi lượng dịch nhầy dư thừa từ các hốc xoang hoặc khoang mũi không thoát ra cửa mũi trước mà chảy nhỏ giọt liên tục xuống thành sau họng. Lượng chất nhầy này chứa các chất gây viêm, gây cảm giác ngứa ngáy, vướng cộm và kích ứng niêm mạc thanh quản liên tục. Người bệnh thường có phản xạ ho khạc đờm nhiều nhất vào sáng sớm sau khi ngủ dậy hoặc khi nằm ngửa vào ban đêm. Viêm xoang cấp, viêm xoang mạn tính và viêm mũi dị ứng kéo dài là những nguyên nhân nền phổ biến nhất dẫn đến hiện tượng chảy dịch mũi sau này.

Ảnh hưởng từ viêm phế quản và đường hô hấp dưới

Khi quá trình viêm lan xuống đường hô hấp dưới, niêm mạc phế quản bị tổn thương dẫn đến hiện tượng phù nề, co thắt và tăng tiết dịch nhầy nghiêm trọng. Viêm phế quản cấp tính thường bắt đầu sau một đợt cảm nhiễm hô hấp trên với triệu chứng ho khan, sau đó chuyển nhanh thành ho có đờm đặc màu vàng, xanh hoặc trắng đục. Người bệnh có thể cảm thấy rát bỏng sau xương ức, thở khò khè nhẹ và mệt mỏi. Nếu không được kiểm soát tốt, đặc biệt ở người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc hút thuốc lá, viêm phế quản dễ tái phát và chuyển thành thể mạn tính khó điều trị.

Vệ sinh mũi họng và làm loãng đờm tự nhiên tại nhà

Rửa mũi hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương giúp làm sạch bụi bẩn, tống xuất chất nhầy tồn đọng trong các khe cuốn mũi và giảm tải lượng vi sinh vật bám dính. Uống nhiều nước ấm, nước súp hoặc trà thảo mộc có tác dụng làm loãng độ nhớt của đờm, hỗ trợ biểu mô lông chuyển hoạt động hiệu quả hơn để đẩy đờm ra ngoài tự nhiên. Sử dụng máy tạo độ ẩm không khí trong phòng ngủ hoặc xông mũi họng bằng hơi nước ấm cũng đem lại cảm giác dễ chịu tức thì, ngăn chặn tình trạng niêm mạc hô hấp bị khô rát do thời tiết lạnh hoặc phòng điều hòa.

Biện pháp phòng ngừa và nâng cao sức đề kháng đường thở

Để phòng ngừa đợt tái phát, người lớn cần chủ động đeo khẩu trang y tế khi ra đường hoặc khi tiếp xúc với môi trường nhiều khói bụi, hóa chất độc hại và nấm mốc. Giữ ấm vùng cổ ngực và bàn chân khi thời tiết chuyển mùa đóng vai trò thiết thực giúp bảo vệ tuần hoàn niêm mạc hô hấp. Bên cạnh đó, việc từ bỏ thuốc lá, hạn chế tiếp xúc khói thuốc lá thụ động, duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin C, kẽm và tiêm vắc xin cúm, phế cầu hàng năm sẽ củng cố vững chắc hàng rào miễn dịch của hệ hô hấp.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho ức chế trung ương hoặc thuốc corticoid khi chưa có đơn của bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục, khó thở, thở rít, đau thắt ngực hoặc khạc đờm có lẫn máu tươi, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng hoặc hô hấp để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Sổ mũi đi kèm ho có đờm ở người lớn phần lớn liên quan đến các vấn đề viêm nhiễm đường hô hấp thường gặp hoặc phản ứng dị ứng. Việc chủ động nhận diện sớm các yếu tố khởi phát, duy trì thói quen vệ sinh mũi họng sạch sẽ và thăm khám y tế khi triệu chứng kéo dài sẽ giúp bảo vệ đường thở hiệu quả, ngăn chặn biến chứng nguy hiểm.