Sinh thường lần 2 có bị rạch tầng sinh môn không?

Sinh thường lần 2 có bị rạch tầng sinh môn không là gì?

Rạch tầng sinh môn là một thủ thuật sản khoa ngoại khoa nhỏ, trong đó bác sĩ dùng kéo cắt một đường ngắn tại vùng đáy chậu, nằm giữa âm đạo và hậu môn, ngay thời điểm đầu thai nhi chuẩn bị lọt ra ngoài. Mục đích chính của thủ thuật này là mở rộng lối thoát cho em bé, rút ngắn giai đoạn rặn đẻ và hạn chế tình trạng rách tầng sinh môn nghiêm trọng không kiểm soát.

Ở người sinh con so, cơ vòng âm đạo và các mô nâng đỡ vùng chậu còn rất săn chắc, khiến tỷ lệ chỉ định cắt tầng sinh môn tương đối cao. Tuy nhiên, ở lần sinh thứ hai trở đi, ống sinh sản đã từng trải qua một lần giãn rộng toàn diện, giúp đường ra của thai nhi thông thoáng hơn. Y học hiện đại hiện nay không còn áp dụng rạch tầng sinh môn như một thủ thuật thường quy, mà chỉ thực hiện khi có chỉ định y khoa cụ thể nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho mẹ và bé.

Sự thay đổi độ đàn hồi của tầng sinh môn ở lần sinh thứ hai

Ở lần sinh con đầu lòng, cấu trúc cơ đáy chậu và âm đạo còn khá chặt chẽ, chưa từng trải qua sự giãn nở lớn nên nguy cơ rách tầng sinh môn tự nhiên thường cao hơn. Vì vậy, thủ thuật cắt tầng sinh môn thường được cân nhắc nhiều ở sản phụ sinh con so nhằm hỗ trợ đầu thai nhi lọt ra dễ dàng và tránh rách cơ vòng hậu môn.

Bước sang lần sinh thứ hai, các dải cơ và mô liên kết vùng đáy chậu đã từng giãn rộng trong lần sinh trước nên có xu hướng mềm mại, đàn hồi và dễ co giãn hơn. Nhờ đó, đường kính ống đẻ mở rộng thuận lợi hơn khi có cơn co tử cung, giúp đầu em bé di chuyển xuống nhịp nhàng. Khi các mô xung quanh thích ứng tốt với áp lực đầu thai, tỷ lệ cần can thiệp rạch chủ động sẽ giảm đi rõ rệt so với lần đầu.

Các trường hợp cần chỉ định rạch tầng sinh môn khi sinh lần hai

Dù cơ địa đã có độ giãn nở thuận lợi hơn, bác sĩ sản khoa và nữ hộ sinh vẫn có thể quyết định cắt tầng sinh môn nếu phát hiện các yếu tố cản trở cuộc chuyển dạ an toàn.

Trường hợp thai nhi có cân nặng ước tính lớn hơn lần sinh trước hoặc vòng đầu to, áp lực đè lên đáy chậu vượt quá mức đàn hồi tối đa, can thiệp cắt chủ động giúp ngăn ngừa nguy cơ rách rải rác độ ba hoặc độ bốn lan đến cơ vòng trực tràng.

Ngoài ra, nếu nhịp tim thai suy giảm trong giai đoạn rặn đẻ đòi hỏi phải rút ngắn thời gian sinh khẩn cấp, hoặc khi bắt buộc phải sử dụng giác hút hay kẹp sản khoa, bác sĩ sẽ rạch tầng sinh môn để thao tác nhanh chóng và chính xác. Tình trạng sẹo rạch cũ bị xơ cứng, co rút hay đáy chậu quá ngắn cũng là những yếu tố khiến việc cắt lại trở nên cần thiết.

Cân nhắc giữa rạch chủ động và để rách tự nhiên khi chuyển dạ

Quan điểm sản khoa hiện đại trên thế giới không còn khuyến cáo cắt tầng sinh môn đại trà cho mọi ca sinh thường, mà ưu tiên bảo tồn tối đa cấu trúc tự nhiên của cơ sàn chậu.

Việc rạch chủ động tạo ra một đường cắt sắc gọn với bờ mép rõ ràng, giúp thao tác khâu phục hồi tầng sinh môn diễn ra thuận tiện, đồng thời kiểm soát được hướng cắt tránh tổn thương trực tràng. Tuy nhiên, vết rạch thường ăn sâu qua lớp cơ, gây đau đớn nhiều sau sinh, tăng nguy cơ mất máu và kéo dài thời gian phục hồi.

Ngược lại, việc để rách tự nhiên nếu chỉ dừng lại ở mức độ nhẹ, nông trên lớp niêm mạc và da thì vết thương lành rất nhanh, ít đau và bảo toàn cấu trúc nâng đỡ sàn chậu tốt hơn. Bác sĩ chuyên khoa sẽ theo dõi sát độ căng của đáy chậu trong từng cơn rặn để quyết định linh hoạt giữa bảo tồn và can thiệp.

Các biện pháp giúp giảm thiểu nguy cơ phải rạch tầng sinh môn

Để tăng khả năng sinh thường nguyên vẹn mà không cần can thiệp dao kéo ở lần sinh thứ hai, sản phụ có thể chủ động áp dụng một số phương pháp chuẩn bị từ trước ngày chuyển dạ.

Bắt đầu từ tuần thai thứ 34 đến 36, mẹ bầu có thể thực hiện bài mát xa tầng sinh môn đều đặn với dầu thực vật an toàn theo hướng dẫn của nhân viên y tế nhằm tăng độ co giãn của các mô đáy chậu. Bên cạnh đó, việc duy trì các bài tập cơ sàn chậu như bài tập Kegel trong suốt thai kỳ giúp mẹ kiểm soát tốt lực siết và thả lỏng cơ đáy chậu khi chuyển dạ.

Trong phòng sinh, việc tuân thủ nhịp thở và phối hợp nhịp nhàng theo hiệu lệnh của nữ hộ sinh có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi đầu thai nhi thập thò ở âm hộ, sản phụ ngừng rặn mạnh và chuyển sang thở nông, thở hắt để đầu em bé từ từ trượt ra ngoài, giúp các mô thích nghi dần mà không bị xé rách đột ngột.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định rạch tầng sinh môn đều dựa trên đánh giá trực tiếp của bác sĩ sản khoa ngay tại thời điểm đỡ đẻ, không thể dự đoán tuyệt đối trước khi chuyển dạ. Sản phụ tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để làm mềm cổ tử cung hay bôi trơn đường sinh khi chưa có hướng dẫn y tế. Sau khi sinh, nếu vết khâu có dấu hiệu sưng đỏ, chảy mủ, rỉ máu nhiều, bốc mùi hôi hoặc kèm theo sốt cao, sản phụ cần đến cơ sở y tế kiểm tra ngay lập tức.

Tóm tắt

Phụ nữ sinh con thứ hai không nhất thiết phải rạch tầng sinh môn nếu cuộc chuyển dạ tiến triển thuận lợi. Quyết định can thiệp luôn phụ thuộc vào kích thước thai nhi, tình trạng vết sẹo cũ và nhịp tim thai trong lúc rặn đẻ. Sản phụ nên duy trì tâm lý thoải mái, tích cực trao đổi cùng bác sĩ sản khoa và nữ hộ sinh để có kế hoạch vượt cạn an toàn nhất cho cả mẹ và bé.