Sinh mổ không có sữa phải làm sao và cách gọi sữa về
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều sản phụ sau phẫu thuật lấy thai thường rơi vào trạng thái lo lắng khi thấy bầu ngực vẫn mềm, không tiết sữa hoặc lượng sữa tiết ra rất ít trong những ngày đầu. Tình trạng sinh mổ không có sữa thực chất là hiện tượng chậm về sữa sinh lý khá phổ biến, xuất phát từ tác động của thuốc can thiệp, cơn đau vết mổ và sự trì hoãn tiếp xúc mẹ con. Việc hiểu rõ cơ chế vận hành của tuyến vú và áp dụng đúng các biện pháp kích thích tự nhiên sẽ giúp dòng sữa mẹ sớm được khơi thông an toàn, đảm bảo dinh dưỡng khởi đầu cho trẻ sơ sinh.
Sinh mổ không có sữa là gì?
Hiện tượng chậm bài tiết sữa sau mổ đẻ thường được hiểu là sự trì hoãn giai đoạn tạo sữa thứ hai, khi dòng sữa chuyển tiếp dồi dào chưa xuất hiện sau mốc bảy mươi hai giờ hậu phẫu. Khác với sinh thường, phẫu thuật mổ bắt con là một can thiệp ngoại khoa lớn, đòi hỏi cơ thể người mẹ phải tiêu tốn nhiều năng lượng để làm lành mô tổn thương và đào thải thuốc hỗ trợ. Trong giai đoạn này, các nang sữa vẫn hoạt động nhưng phản xạ giải phóng sữa bị cản trở do nồng độ các hormone căng thẳng tăng cao. Sự thiếu hụt tạm thời này không phản ánh khả năng nuôi con bằng sữa mẹ lâu dài của sản phụ. Nếu được can thiệp kích thích cơ học đúng cách và giải tỏa áp lực tâm lý, tuyến vú sẽ nhanh chóng điều chỉnh và đáp ứng tốt nhu cầu dinh dưỡng của trẻ sơ sinh.
Nguyên nhân khiến sữa chậm về sau phẫu thuật sinh mổ
Quá trình sản xuất sữa mẹ chịu sự chi phối mạnh mẽ của hai hormone chính là prolactin và oxytocin. Khi chuyển dạ tự nhiên, sự sụt giảm progesterone sau khi sổ nhau thai sẽ phát tín hiệu khởi động quá trình bài tiết sữa mạnh mẽ. Tuy nhiên, ở các ca sinh mổ, cơ thể người mẹ thường phải chịu tác động từ thuốc gây tê tủy sống hoặc thuốc mê, làm chậm sự thức tỉnh của hệ nội tiết. Cơn đau co rút tử cung và đau từ vết mổ ở thành bụng tạo ra phản ứng căng thẳng, kích hoạt tuyến thượng thận tiết cortisol và adrenaline, những chất ức chế trực tiếp sự giải phóng oxytocin cần thiết để tống sữa ra ngoài. Ngoài ra, việc người mẹ và em bé bị cách ly y tế tạm thời trong những giờ đầu sau mổ khiến cơ thể thiếu đi sự kích thích xúc giác từ động tác mút vú của trẻ, dẫn đến hiện tượng sữa về muộn hơn so với sinh thường.
Tăng cường tiếp xúc da kề da và cho bé bú mớm sớm
Tiếp xúc da kề da ngay khi mẹ và bé ổn định sức khỏe là phương pháp kích hoạt phản xạ tiết sữa tự nhiên vô cùng hiệu quả. Khi da của bé áp sát vào ngực mẹ, cơ thể mẹ sẽ giải phóng lượng lớn hormone oxytocin, giúp tử cung co hồi tốt và thúc đẩy các nang sữa co bóp. Dù ban đầu bầu ngực có vẻ mềm và chưa tiết ra sữa dạng lỏng, người mẹ vẫn nên đặt bé lên ngực và tập cho bé ngậm bắt vú đúng cách. Trong những ngày đầu, tuyến vú thực chất đã có sẵn một lượng nhỏ sữa non đậm đặc, giàu kháng thể và dưỡng chất hoàn hảo cho dạ dày nhỏ của trẻ sơ sinh. Động tác mút của bé truyền xung thần kinh về tuyến yên của mẹ để sản sinh prolactin, ra tín hiệu cho cơ thể hiểu rằng nhu cầu nuôi dưỡng đã bắt đầu và cần đẩy nhanh tốc độ tạo sữa.
Massage bầu ngực và hút sữa đúng cữ để kích thích tuyến sữa
Nếu trẻ chưa thể phối hợp bú mẹ tốt hoặc mẹ còn đau nhiều chưa thể bế con lâu, việc sử dụng máy hút sữa hoặc vắt sữa bằng tay là giải pháp duy trì kích thích thiết yếu. Người mẹ có thể thực hiện các động tác massage xoay tròn nhẹ nhàng từ chân bầu ngực hướng về phía núm vú, vuốt nhẹ theo chiều các nang tuyến sữa để lưu thông khí huyết. Sau khi massage và chườm ấm nhẹ vài phút, mẹ hãy tiến hành hút sữa theo lịch trình đều đặn khoảng hai đến ba giờ một lần, mỗi cữ kéo dài mười lăm đến hai mươi phút. Điều quan trọng không nằm ở lượng sữa thu được trong những lần đầu mà là việc tạo phản xạ thần kinh lặp đi lặp lại. Việc hút kiệt và kích thích thường xuyên sẽ mô phỏng nhu cầu bú của trẻ, giúp kích hoạt các thụ thể tạo sữa hoạt động mạnh mẽ hơn trong những ngày tiếp theo.
Kiểm soát cơn đau, nghỉ ngơi và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý
Sự hồi phục thể chất sau ca phẫu thuật lớn đóng vai trò then chốt trong việc tạo nguồn sữa dồi dào. Người mẹ cần được kiểm soát cơn đau hậu phẫu đầy đủ theo hướng dẫn của bác sĩ sản phụ khoa, vì việc chịu đựng đau đớn quá mức sẽ khiến các mạch máu co thắt và ngăn chặn sữa bài tiết. Về dinh dưỡng, mẹ nên uống đủ từ hai đến ba lít nước mỗi ngày, ưu tiên nước ấm, các loại nước luộc thịt nạc, canh rau củ nấu chín mềm hoặc sữa hạt. Chế độ ăn cần cân đối giữa chất đạm, tinh bột, chất xơ và vitamin, tránh kiêng khem quá mức nhưng cũng không nên ăn dồn dập các món nhiều dầu mỡ dễ gây khó tiêu hóa. Bên cạnh đó, việc phân bổ thời gian ngủ nghỉ, nhờ người thân hỗ trợ chăm sóc bé để mẹ chợp mắt đủ giấc sẽ giúp hệ thần kinh thư giãn, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình tổng hợp sữa.
Lưu ý an toàn
Người mẹ tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc hoặc thảo dược truyền miệng được quảng cáo là kích sữa nhanh mà chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi massage bầu ngực, cần thao tác nhẹ nhàng, tránh day ấn thô bạo gây dập nát mô tuyến vú hoặc làm rách nứt núm vú. Nếu sản phụ có dấu hiệu sốt cao, bầu ngực tấy đỏ, đau nhức dữ dội hoặc vết mổ có dấu hiệu nhiễm trùng, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời, không tự ý chườm nóng quá mức hay cố nặn bóp.
Tóm tắt
Tình trạng chậm về sữa sau khi mổ bắt con là hiện tượng sinh lý thường gặp và hoàn toàn có thể cải thiện khi kiên trì kích thích đúng phương pháp. Người mẹ hãy giữ tâm lý thoải mái, tích cực cho con bú hoặc hút sữa đều đặn kết hợp nghỉ ngơi hồi phục. Nếu tình trạng thiếu sữa kéo dài gây ảnh hưởng đến cân nặng của trẻ, gia đình nên tham khảo ý kiến chuyên gia tư vấn sữa mẹ hoặc bác sĩ sản phụ khoa để được hỗ trợ phù hợp.
Nguồn tham khảo
- Proceedings of the International Conference on Health Informatics and Medical Application Technology: Effects of Combination Hypnobreastfeeding and Oxytocin Massage to Postpartum Breast Milk Production
- Journal Center of Excellent : Health Assistive Technology: Oxytocin Massage on Pain Levels and Breast Milk Production in Post Cesarean Section (Case Study)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sau sinh mổ bao lâu thì sữa mẹ thường về?
Hiện tượng này rất phổ biến do tác động của thuốc tê, cơn đau sau phẫu thuật và phản xạ oxytocin bị ức chế tạm thời, phần lớn các mẹ sinh mổ sẽ có sữa trở lại sau ba đến năm ngày nếu kích thích đều đặn.
Chưa có sữa thì mẹ có nên tiếp tục cho con bú không?
Mẹ nên kiên trì cho trẻ bú mút trực tiếp vì lực bú của bé kích thích tuyến yên tiết prolactin tốt nhất, đồng thời có thể kết hợp thêm máy hút sữa theo cữ để tăng cường tín hiệu tạo sữa.
Ngực căng cứng nhưng vắt không ra sữa sau sinh mổ phải làm sao?
Căng tức ngực không đồng nghĩa với không có sữa, đây thường là phản ứng cương sữa sinh lý hoặc ứ trệ dịch bạch huyết. Mẹ nên chườm ấm nhẹ nhàng, massage và cho bé bú đúng khớp ngậm để thông dòng sữa.
Mẹ sau mổ nên ăn uống thế nào để nhanh về sữa?
Nên uống nhiều nước ấm, nước canh hoặc các loại nước hạt dinh dưỡng. Tránh ăn quá nhiều món quá nhiều chất béo đặc ngay từ đầu vì có thể gây đầy bụng và tăng nguy cơ tắc ống dẫn sữa.
Khi nào tình trạng thiếu sữa sau sinh mổ cần gặp bác sĩ?
Mẹ cần đến viện kiểm tra nếu ngực sưng đỏ, nóng rát dữ dội, sốt cao, ớn lạnh hoặc bé có biểu hiện mất nước, sụt cân quá mức do không nhận đủ lượng sữa cần thiết.
