Siêu âm trị liệu là gì và những trường hợp nào nên thực hiện

Siêu âm trị liệu là gì?

Siêu âm trị liệu là phương thức điều trị bảo tồn sử dụng sóng siêu âm có tần số dao động nằm ngoài ngưỡng nghe của tai người, thường từ 0,7 MHz đến 3,3 MHz, tác động trực tiếp vào các mô liên kết, cơ bắp và dây chằng sâu trong cơ thể. Khác với siêu âm chẩn đoán hình ảnh vốn sử dụng cường độ sóng rất thấp để ghi nhận cấu trúc giải phẫu, siêu âm trong vật lý trị liệu sử dụng mức năng lượng cao hơn nhằm tạo ra những biến đổi sinh học có lợi.

Nhờ khả năng thâm nhập sâu vào các cấu trúc dưới da mà nhiệt bề mặt không thể chạm tới, sóng siêu âm kích thích lưu lượng máu cục bộ, gia tăng độ đàn hồi của các sợi collagen và hỗ trợ giải phóng các điểm co thắt cơ. Đây là công cụ đắc lực trong phác đồ phục hồi chức năng cho các bệnh lý cơ xương khớp mạn tính hoặc chấn thương mô mềm giai đoạn phục hồi.

Cơ chế tác động sinh học của sóng siêu âm trong điều trị

Sóng siêu âm sử dụng trong điều trị cơ xương khớp thường có tần số từ 1 MHz đến 3 MHz. Khi đầu dò phát sóng tiếp xúc với bề mặt da thông qua lớp gel dẫn truyền, các dao động cơ học sẽ lan truyền vào các lớp mô mềm sâu bên dưới.

Tác động của sóng siêu âm bao gồm hiệu ứng nhiệt và hiệu ứng phi nhiệt. Hiệu ứng nhiệt sinh ra do sự ma sát nội tại của các phần tử mô khi hấp thụ năng lượng âm, giúp tăng nhiệt độ cục bộ tại vùng cơ, gân và dây chằng, từ đó làm giãn mạch máu, cải thiện tuần hoàn và giảm co thắt cơ. Hiệu ứng phi nhiệt tạo ra hiện tượng vi dao động và tạo bọt khí vi mô, kích thích tính thấm của màng tế bào, thúc đẩy tổng hợp protein và đẩy nhanh quá trình tự sửa chữa của các mô tổn thương.

Những trường hợp thường được chỉ định siêu âm trị liệu

Siêu âm trị liệu được áp dụng rộng rãi trong chuyên khoa phục hồi chức năng cho nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau, đặc biệt là giai đoạn bán cấp và mạn tính.

Phương pháp này thường được chỉ định cho những người bị viêm gân như viêm gân gót, viêm gân chóp xoay vai, viêm lồi cầu xương cánh tay; người bị co thắt cơ vân sau chấn thương hoặc do căng thẳng cơ học kéo dài; người mắc thoái hóa khớp gối, thoái hóa cột sống kèm cứng khớp; và người có sẹo xơ dính sau phẫu thuật hoặc chấn thương phần mềm. Ngoài ra, siêu âm còn hỗ trợ dẫn thuốc qua da trong kỹ thuật siêu âm dẫn thuốc nhằm đưa các hoạt chất chống viêm thẩm thấu trực tiếp vào ổ tổn thương cục bộ.

Các trường hợp chống chỉ định và đối tượng không nên áp dụng

Dù là phương pháp điều trị không xâm lấn, siêu âm trị liệu vẫn có những chống chỉ định nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Kỹ thuật này tuyệt đối không được thực hiện trực tiếp lên các vùng có khối u ác tính, vùng viêm nhiễm khuẩn cấp tính, vết thương hở chảy máu hoặc vùng có huyết khối tĩnh mạch sâu vì nguy cơ làm lan rộng tổn thương hoặc di chuyển cục máu đông. Ngoài ra, không chiếu sóng siêu âm trực tiếp lên vùng bụng hoặc lưng dưới của phụ nữ mang thai, vùng mắt, tim, tủy sống, não bộ, vùng mang máy tạo nhịp tim, cũng như vùng sụn tiếp hợp đầu xương ở trẻ em đang trong giai đoạn phát triển chiều cao. Người có suy giảm cảm giác nhiệt hoặc rối loạn tuần hoàn ngoại vi nặng cũng cần được cân nhắc cẩn trọng.

Quy trình thực hiện siêu âm trị liệu điển hình

Một buổi điều trị siêu âm thường diễn ra nhanh chóng và nhẹ nhàng tại các phòng khám hoặc khoa vật lý trị liệu phục hồi chức năng.

Kỹ thuật viên sẽ bôi một lượng gel chuyên dụng lên vùng da cần điều trị để loại bỏ không khí và tối ưu hóa khả năng truyền sóng âm từ đầu phát vào cơ thể. Trong suốt quá trình can thiệp, kỹ thuật viên di chuyển đầu dò liên tục theo hình xoắn ốc hoặc đường thẳng tịnh tiến nhằm phân bổ đều năng lượng và tránh tích tụ nhiệt cục bộ gây bỏng màng xương. Thời gian điều trị thường kéo dài khoảng 5 đến 15 phút tùy diện tích tổn thương và mục tiêu can thiệp cụ thể do bác sĩ chỉ định.

Lưu ý an toàn

Siêu âm trị liệu phải được thực hiện bởi kỹ thuật viên vật lý trị liệu hoặc nhân viên y tế đã qua đào tạo chuyên môn. Trong quá trình điều trị, nếu người bệnh cảm thấy đau nhói hoặc nóng rát khó chịu, cần báo ngay cho kỹ thuật viên để điều chỉnh cường độ hoặc tốc độ di chuyển đầu dò. Tuyệt đối không tự ý dùng các thiết bị siêu âm trôi nổi tại nhà khi chưa có chẩn đoán chính xác từ bác sĩ.

Tóm tắt

Siêu âm trị liệu là phương pháp vật lý trị liệu an toàn và hữu ích giúp giảm đau, giãn cơ và hỗ trợ phục hồi tổn thương cơ xương khớp khi được chỉ định đúng. Để đạt hiệu quả tốt nhất và phòng ngừa rủi ro, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng thăm khám kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ với các bài tập vận động phù hợp.