Siêu âm thai nhiều có tốt không và các mốc siêu âm quan trọng

Siêu âm thai là gì?

Siêu âm thai sử dụng sóng âm thanh có tần số cao vượt ngưỡng nghe của tai người, hoàn toàn không sử dụng tia bức xạ ion hóa như chụp X-quang hay chụp cắt lớp vi tính. Khi đầu dò phát sóng âm vào cơ thể, các chùm sóng gặp các mô và cơ quan của thai nhi sẽ phản xạ trở lại, được hệ thống máy tính xử lý thành hình ảnh động hiển thị trên màn hình.

Kỹ thuật này đóng vai trò nền tảng trong chăm sóc tiền sản, cho phép bác sĩ sản khoa xác định thai trong hay ngoài tử cung, tuổi thai, số lượng thai, nhịp tim thai và phát hiện các dấu hiệu bất thường về mặt giải phẫu. Nhờ tính chất không xâm lấn và độ an toàn cao khi thực hiện đúng quy chuẩn y tế, siêu âm đã trở thành công cụ đắc lực đồng hành cùng quá trình theo dõi thai nghén của phụ nữ trên toàn thế giới.

Bản chất an toàn của sóng siêu âm đối với thai nhi

Về mặt khoa học, sóng siêu âm không tạo ra bức xạ ion hóa nên không gây nguy cơ đột biến gen hay ảnh hưởng tế bào như tia X. Đến nay, các tổ chức y tế chuyên khoa trên thế giới chưa ghi nhận bằng chứng cho thấy siêu âm chẩn đoán tiêu chuẩn theo chỉ định y khoa gây hại trực tiếp cho sự phát triển của thai nhi hoặc sức khỏe của người mẹ.

Tuy nhiên, sóng âm khi truyền qua các mô trong cơ thể có thể sinh ra nhiệt lượng nhẹ và hiện tượng tạo bọt khí vi mô. Trong các trường hợp siêu âm kéo dài thời gian hoặc sử dụng các chế độ siêu âm năng lượng cao không vì mục đích y tế, nguy cơ sinh nhiệt trên các mô nhạy cảm vẫn là một yếu tố cần thận trọng. Vì vậy, các bác sĩ luôn tuân thủ nguyên tắc sử dụng mức năng lượng thấp nhất và thời gian ngắn nhất nhưng vẫn đủ để thu được thông tin chẩn đoán chính xác.

Lạm dụng siêu âm thai nhiều có cần thiết không

Nhiều phụ nữ mang thai băn khoăn liệu siêu âm thai nhiều có tốt không và có xu hướng đi siêu âm hàng tuần hoặc mỗi khi cảm thấy bất an. Về phương diện y khoa, việc siêu âm quá thường xuyên mà không có chỉ định chuyên môn là không cần thiết, gây tốn kém thời gian và chi phí cho gia đình. Siêu âm chỉ ghi nhận hình ảnh tại một thời điểm nhất định và không thay thế được toàn bộ quá trình khám lâm sàng toàn diện của bác sĩ sản khoa.

Việc lạm dụng siêu âm màu 3D, 4D hoặc 5D chỉ nhằm mục đích quay video kỷ niệm cũng không được khuyến khích trong y khoa nếu không có nhu cầu chẩn đoán hình thái bệnh lý. Phụ nữ mang thai nên thực hiện siêu âm theo lịch hẹn định kỳ của bác sĩ, kết hợp với các xét nghiệm sàng lọc trước sinh, theo dõi huyết áp và cân nặng để có đánh giá sức khỏe thai kỳ toàn diện và an toàn nhất.

Mốc siêu âm quan trọng trong 3 tháng đầu thai kỳ

Trong tam cá nguyệt thứ nhất, hai thời điểm siêu âm có ý nghĩa then chốt mà thai phụ cần lưu ý:

Thời điểm 6 đến 8 tuần: Giúp xác định chính xác thai đã vào trong buồng tử cung hay chưa nhằm loại trừ thai ngoài tử cung. Bác sĩ kiểm tra sự hiện diện của túi thai, túi noãn hoàng, phôi thai và tim thai, đồng thời xác định số lượng thai đơn hay đa thai.

Thời điểm 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày: Đây là thời điểm vàng để đo độ mờ da gáy nhằm đánh giá nguy cơ hội chứng Down và các bất thường nhiễm sắc thể khác. Bên cạnh đó, siêu âm ở tuần này còn giúp tính toán ngày dự sinh chuẩn xác nhất dựa trên chiều dài đầu mông của phôi thai, đồng thời quan sát bước đầu cấu trúc hộp sọ, thành bụng và tứ chi của thai nhi.

Mốc siêu âm khảo sát hình thái dị tật trong 3 tháng giữa thai kỳ

Giai đoạn từ tuần 20 đến tuần 24, tối ưu nhất là khoảng tuần 22, được xem là mốc siêu âm hình thái học quan trọng nhất trong toàn bộ thai kỳ. Lúc này, nước ối tương đối nhiều và các cơ quan nội tạng của thai nhi đã phát triển đầy đủ về mặt cấu trúc để bác sĩ quan sát chi tiết.

Bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ khảo sát kỹ lưỡng từ trên xuống dưới, bao gồm cấu trúc não bộ, gương mặt nhằm tầm soát sứt môi hở hàm ếch, cấu trúc tim bốn buồng, lồng ngực, dạ dày, thận, bàng quang, cột sống và các chi. Đồng thời, siêu âm cũng đánh giá chi tiết vị trí bám của bánh rau, tình trạng dây rốn và lượng nước ối để kịp thời phát hiện tình trạng rau tiền đạo hoặc thiểu ối.

Mốc siêu âm đánh giá tăng trưởng trong 3 tháng cuối thai kỳ

Trong tam cá nguyệt thứ ba, mốc siêu âm quan trọng thường diễn ra vào khoảng tuần 30 đến tuần 32 của thai kỳ. Mục tiêu trọng tâm của lần siêu âm này là đánh giá tốc độ tăng trưởng của thai nhi, ước tính cân nặng và phát hiện sớm tình trạng thai chậm phát triển trong tử cung hoặc thai to bất thường.

Đây cũng là thời điểm bác sĩ kiểm tra lại sự hoàn thiện của các cơ quan, phát hiện những dị tật xuất hiện muộn như bất thường hệ thần kinh hoặc tắc ruột. Bác sĩ sẽ khảo sát ngôi thai thuận hay ngược, độ trưởng thành của bánh rau, chỉ số nước ối và có thể thực hiện siêu âm Doppler mạch máu để đánh giá lưu lượng tuần hoàn từ mẹ sang con, phục vụ cho kế hoạch chuẩn bị sinh nở an toàn.

Lưu ý an toàn

Siêu âm là một phương pháp hỗ trợ chẩn đoán chứ không thể phát hiện được tất cả các bất thường bẩm sinh, đặc biệt là các rối loạn chức năng hoặc bệnh lý di truyền mức độ vi thể. Mẹ bầu không nên tự ý đi siêu âm tại các cơ sở không có chuyên khoa sản hoặc người thực hiện không đủ chứng chỉ hành nghề. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau bụng dưới dữ dội, ra máu âm đạo, hoa mắt chóng mặt hoặc thai máy giảm bất thường, thai phụ cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa sản để được thăm khám kịp thời, không nên chờ đến lịch hẹn siêu âm định kỳ.

Tóm tắt

Siêu âm thai là công cụ y học an toàn và giá trị khi được thực hiện đúng chỉ định chuyên môn và đúng thời điểm. Mẹ bầu không nên lo lắng thái quá dẫn đến việc lạm dụng siêu âm liên tục không cần thiết. Thay vào đó, sản phụ hãy duy trì lối sống lành mạnh, bổ sung dinh dưỡng hợp lý và tuân thủ chặt chẽ các mốc siêu âm quan trọng theo hướng dẫn của bác sĩ sản khoa để có một thai kỳ khỏe mạnh trọn vẹn.