Siêu âm khớp vai giúp phát hiện bệnh gì và khi nào nên thực hiện?

Siêu âm khớp vai là gì?

Khớp vai là cấu trúc giải phẫu phức tạp có biên độ vận động lớn nhất trong cơ thể, được giữ vững chủ yếu bởi hệ thống phần mềm gồm các cơ chóp xoay, gân, dây chằng và bao khớp. Do hoạt động liên tục và chịu lực đa hướng, vùng vai rất dễ gặp chấn thương hoặc tổn thương thoái hóa theo thời gian.

Siêu âm khớp vai sử dụng đầu dò phẳng tần số cao phát ra các chùm sóng âm phản xạ lại từ các mô để tái tạo hình ảnh mặt cắt ngang và dọc của từng cấu trúc giải phẫu. Kỹ thuật này giúp phân biệt rõ ràng giữa mô gân lành lặn và các vùng bị viêm, thoái hóa xơ hay rách đứt. Nhờ không dùng tia X và có thể thực hiện tại giường bệnh hoặc phòng khám ngoại trú, siêu âm trở thành công cụ đầu tay trong sàng lọc và theo dõi bệnh lý cơ xương khớp.

Phát hiện tổn thương gân cơ chóp xoay và viêm bao hoạt dịch

Khớp vai là một trong những khớp chuyển động linh hoạt nhất trên cơ thể nhưng cũng rất dễ bị tổn thương gân và cơ. Siêu âm khớp vai đặc biệt nhạy bén trong việc ghi nhận các bệnh lý tại nhóm gân chóp xoay, bao gồm gân trên gai, gân dưới gai, gân dưới vai và gân cơ tròn bé. Kỹ thuật này giúp bác sĩ phát hiện các mức độ tổn thương từ viêm gân, thoái hóa gân, lắng đọng canxi trong gân cho đến các vết rách bán phần hoặc rách toàn bộ bề dày gân.

Bên cạnh đó, viêm bao hoạt dịch dưới mỏm cùng vai hoặc quanh gân cơ nhị đầu cánh tay cũng là nguyên nhân phổ biến gây đau khớp vai được làm rõ qua hình ảnh siêu âm. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có thể quan sát hiện tượng dày bao hoạt dịch, tăng sinh mạch máu bất thường hoặc tình trạng tụ dịch viêm bao quanh gân, từ đó giúp người bệnh hiểu rõ nguồn gốc gây đau và cứng khớp khi cử động.

Đánh giá tình trạng tràn dịch khớp và tổn thương phần mềm quanh vai

Tràn dịch khớp vai là phản ứng thường gặp sau chấn thương, viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc các bệnh lý thoái hóa khớp vai mạn tính. Siêu âm có độ nhạy rất cao trong việc phát hiện dịch khớp tự do ngay cả ở lượng nhỏ tại ngách dưới cơ delta, ngách sau khớp cánh tay chày hoặc rãnh gân nhị đầu.

Không chỉ ghi nhận sự hiện diện của dịch, siêu âm còn phân tích được đặc điểm của dịch như dịch trong, dịch có cặn vôi hóa hoặc máu tụ sau chấn thương. Dưới sự hướng dẫn của đầu dò siêu âm thời gian thực, bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp có thể thực hiện chọc hút dịch làm xét nghiệm hoặc tiêm thuốc điều trị trúng đích vào khoang khớp một cách an toàn và chuẩn xác. Ngoài ra, hình ảnh siêu âm còn hỗ trợ nhận diện các ổ nang bao hoạt dịch, nang ngoại vi sụn viền chèn ép thần kinh gây yếu tay.

Ưu thế đánh giá cử động khớp vai trong thời gian thực

Một ưu điểm vượt trội của siêu âm khớp vai so với chụp cộng hưởng từ hoặc chụp X-quang là khả năng đánh giá động học. Bác sĩ có thể yêu cầu người bệnh xoay trong, xoay ngoài, dạng hoặc giơ cánh tay lên cao trong lúc đang đặt đầu dò siêu âm trực tiếp lên vị trí nghi ngờ.

Đánh giá động học này hỗ trợ đắc lực trong việc phát hiện hội chứng xung đột dưới mỏm cùng vai, hiện tượng trật gân cơ nhị đầu ra khỏi rãnh gian củ hoặc sự mất vững cơ học của khớp vai khi cử động. Ngoài ra, siêu âm cơ xương khớp là kỹ thuật không xâm lấn, không sử dụng bức xạ ion hóa, an toàn cho phụ nữ mang thai và người mang các thiết bị kim loại như máy tạo nhịp tim vốn bị hạn chế khi chụp cộng hưởng từ. Chi phí thực hiện siêu âm cũng tiết kiệm hơn và cho kết quả nhanh chóng ngay sau khi quét.

Thời điểm người bệnh nên đi khám và siêu âm khớp vai

Người bệnh nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ để thực hiện siêu âm khớp vai khi gặp phải tình trạng đau vai kéo dài không thuyên giảm, đặc biệt là đau tăng dần về đêm hoặc đau lan xuống cánh tay. Những người khó khăn khi thực hiện các động tác sinh hoạt thường ngày như với tay lấy đồ trên cao, chải đầu hoặc đưa tay ra sau lưng cũng cần được kiểm tra sớm.

Những trường hợp bị ngã chống tay, va đập trực tiếp vùng vai trong sinh hoạt thể thao gây đau nhức đột ngột, sưng nề hoặc cảm giác khớp vai lỏng lẻo đều là đối tượng thích hợp để chỉ định siêu âm. Thăm khám sớm giúp phát hiện kịp thời các vết rách gân khi còn nhỏ, ngăn chặn nguy cơ gân bị thoái hóa mỡ hoặc đứt hoàn toàn gây mất chức năng vận động cánh tay.

Lưu ý an toàn

Kết quả siêu âm khớp vai phụ thuộc rất lớn vào chất lượng máy móc và kinh nghiệm chuyên môn của bác sĩ thực hiện. Người bệnh không nên tự ý chẩn đoán dựa trên kết quả hình ảnh đơn thuần hoặc tự mua thuốc giảm đau, thuốc tiêm khi chưa có hướng dẫn y tế. Trong một số trường hợp tổn thương sâu ở sụn viền hay xương xốp, bác sĩ có thể yêu cầu kết hợp thêm chụp X-quang hoặc chụp cộng hưởng từ để có kết luận chính xác nhất.

Tóm tắt

Siêu âm khớp vai là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giá trị cao, an toàn và dễ tiếp cận cho người gặp các vấn đề đau nhức hoặc hạn chế vận động vùng vai. Khi có dấu hiệu đau kéo dài, cứng khớp hoặc chấn thương, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám lâm sàng và chỉ định phương pháp kiểm tra phù hợp.