Sau sinh bị trĩ cần làm gì và bệnh có tự khỏi được không?

Trĩ sau sinh là gì?

Bệnh trĩ ở phụ nữ sau sinh là tình trạng các đám rối tĩnh mạch ở vùng hậu môn và trực tràng dưới bị giãn nở quá mức, phồng to rồi tạo thành các búi trĩ nội hoặc trĩ ngoại. Trong quá trình mang thai, tử cung lớn dần gây chèn ép lên tĩnh mạch chủ dưới, kết hợp với sự gia tăng nồng độ hormone progesterone làm giãn thành mạch và chậm nhu động ruột. Đến khi chuyển dạ, áp lực rặn kéo dài càng làm tăng đột ngột áp lực trong ổ bụng, đẩy các búi trĩ sa ra ngoài. Sau khi sinh, chế độ ăn kiêng khem thiếu chất xơ, việc uống ít nước, tâm lý sợ đau tầng sinh môn dẫn đến nhịn đại tiện hoặc tình trạng ít vận động khiến phân khô cứng, làm tình trạng ứ trệ tuần hoàn tại vùng đáy chậu thêm trầm trọng. Việc hiểu rõ bản chất tổn thương giúp sản phụ bình tĩnh theo dõi và áp dụng các giải pháp giảm áp lực phù hợp.

Khả năng tự hồi phục của búi trĩ sau giai đoạn sinh nở

Khả năng tự hồi phục của trĩ sau sinh chịu ảnh hưởng lớn từ mức độ tổn thương tĩnh mạch và thời điểm khởi phát bệnh. Trường hợp các búi trĩ chỉ mới sưng nề trong những ngày chuyển dạ do lực rặn, khi tử cung co hồi và áp lực ổ bụng giảm bớt, tình trạng phù nề có xu hướng giảm dần sau vài tuần. Nếu người mẹ duy trì được phân mềm xốp và không để táo bón tái diễn, cảm giác đau rát và kích thước búi trĩ có thể co nhỏ lại đáng kể mà không cần can thiệp ngoại khoa.

Ngược lại, ở những sản phụ đã bị trĩ độ ba, độ bốn kéo dài từ trước thai kỳ hoặc các búi trĩ ngoại lớn, cấu trúc mô liên kết nâng đỡ tĩnh mạch đã bị thoái hóa và giãn quá mức. Các búi trĩ này rất khó tự co hoàn toàn về vị trí ban đầu. Một số trường hợp có thể xuất hiện huyết khối tĩnh mạch trĩ gây nên những cục máu đông nhỏ màu tím sẫm, đau nhói dữ dội và không thể tự tiêu nhanh chóng. Lúc này, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa hậu môn trực tràng là điều bắt buộc để đánh giá đúng tổn thương và xây dựng kế hoạch điều trị an toàn cho phụ nữ đang cho con bú.

Các biện pháp chăm sóc tại nhà giúp giảm sưng đau búi trĩ

Để làm dịu cảm giác khó chịu và tạo điều kiện cho búi trĩ co nhỏ, sản phụ có thể áp dụng các bước chăm sóc không dùng thuốc tại chỗ. Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm sạch khoảng mười đến mười lăm phút mỗi lần, thực hiện hai đến ba lần mỗi ngày, là phương pháp hiệu quả giúp cải thiện lưu thông máu, giãn cơ thắt hậu môn và giảm phù nề. Sau khi ngâm hoặc đi vệ sinh, cần dùng khăn mềm thấm khô nhẹ nhàng, tuyệt đối không chà xát mạnh làm trầy xước niêm mạc.

Chườm lạnh bọc qua khăn sạch lên vùng hậu môn trong vài phút cũng giúp giảm cảm giác đau buốt và sưng tấy tạm thời, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh. Khi nghỉ ngơi, sản phụ nên ưu tiên tư thế nằm nghiêng thay vì nằm ngửa hoặc ngồi lâu một chỗ để hạn chế dồn trọng lượng cơ thể lên vùng đáy chậu. Nếu bắt buộc phải ngồi cho con bú, việc sử dụng một chiếc đệm lót hình chữ U hoặc đệm tròn khoét rỗng ở giữa sẽ giúp giải tỏa áp lực trực tiếp lên búi trĩ và vết rạch tầng sinh môn.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và thói quen đại tiện để phòng ngừa táo bón

Táo bón là yếu tố hàng đầu khiến bệnh trĩ tiến triển nặng hơn, do đó kiểm soát độ mềm của phân giữ vai trò then chốt trong quá trình hồi phục. Sản phụ cần uống đủ nước ấm hàng ngày, duy trì từ hai đến hai lít rưỡi nước bao gồm nước lọc, nước canh thanh đạm và nước ép trái cây để hỗ trợ tạo sữa và làm mềm phân. Thực đơn cần bổ sung nhiều chất xơ hòa tan lẫn không hòa tan từ các loại rau có tính nhuận tràng như mồng tơi, rau dền, khoai lang, cùng các loại trái cây như thanh long, chuối, đu đủ chín.

Song song với dinh dưỡng, việc rèn luyện thói quen đi tiêu khoa học cũng rất cần thiết. Người mẹ nên cố gắng đi đại tiện vào một khung giờ cố định trong ngày, không nhịn tiêu khi có phản xạ buồn đại tiện và không mang theo điện thoại để tránh ngồi trên bồn cầu quá năm phút. Tư thế ngồi đại tiện với một chiếc ghế nhỏ kê dưới chân giúp góc hậu môn trực tràng mở rộng tự nhiên, giảm thiểu lực rặn. Sau khi đi vệ sinh, nên ưu tiên dùng vòi xịt nước ấm áp lực nhẹ hoặc giấy vệ sinh mềm nhúng ướt thay vì lau bằng giấy khô ráp.

Vận động nhẹ nhàng và các bài tập hỗ trợ hồi phục cơ đáy chậu

Sau khi vượt qua giai đoạn đau mỏi ban đầu, sản phụ không nên nằm bất động trên giường quá lâu vì sự trì trệ cơ thể sẽ làm giảm nhu động ruột và cản trở hồi lưu máu tĩnh mạch. Đi bộ chậm rãi xung quanh phòng hoặc trong nhà giúp kích thích tiêu hóa tự nhiên, giảm sinh hơi và tạo thuận lợi cho việc tống xuất phân mà không cần dùng sức rặn.

Khi sức khỏe thể chất ổn định và vết khâu tầng sinh môn bắt đầu liền sẹo, sản phụ có thể trao đổi với bác sĩ để tập bài tập Kegel. Động tác co thắt và thả lỏng các cơ sàn chậu nhịp nhàng có tác dụng thúc đẩy tuần hoàn máu đến vùng hậu môn, gia tăng độ săn chắc của các cơ nâng đỡ và hỗ trợ các tĩnh mạch trĩ co hồi tốt hơn. Tuy nhiên, người mẹ cần tránh các động tác nâng vật nặng, đứng quá lâu hoặc gập bụng mạnh trong thời gian ở cữ vì các hành động này sẽ làm tăng áp lực ổ bụng và khiến búi trĩ sa nhiều hơn.

Lưu ý an toàn

Phụ nữ đang trong thời kỳ hậu sản và nuôi con bằng sữa mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi trĩ, thuốc đặt hậu môn hay thảo dược ngâm rửa truyền miệng chưa được kiểm chứng y khoa. Nhiều hoạt chất có thể hấp thu vào tuần hoàn hoặc bài tiết qua sữa mẹ gây ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh. Khi búi trĩ có dấu hiệu đau nhức dữ dội, chuyển màu tím đen, rỉ dịch mủ, chảy máu thành tia hoặc kèm theo sốt cao, sản phụ cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa hậu môn trực tràng thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh trĩ sau sinh là vấn đề sức khỏe nhạy cảm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu sản phụ chủ động chăm sóc đúng cách từ sớm. Việc cân bằng dinh dưỡng, uống đủ nước, giữ vệ sinh vùng hậu môn và vận động hợp lý sẽ giúp các triệu chứng dần lắng dịu. Nếu tình trạng đau rát kéo dài hoặc gây trở ngại lớn cho sinh hoạt, người mẹ hãy thẳng thắn trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn hướng chăm sóc an toàn nhất.