Vi khuẩn Salmonella là gì và những thông tin cần biết để phòng tránh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vi khuẩn Salmonella là một trong những tác nhân hàng đầu gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm và nhiễm trùng đường tiêu hóa trên toàn thế giới. Khi xâm nhập vào đường ruột, loại vi khuẩn này có thể gây ra phản ứng viêm cấp tính, dẫn đến hàng loạt triệu chứng khó chịu như sốt, đau quặn bụng, buồn nôn và tiêu chảy kéo dài nhiều ngày. Mặc dù phần lớn các ca nhiễm khuẩn có thể tự hồi phục nếu được chăm sóc và bù nước đúng cách, tình trạng nhiễm khuẩn vẫn tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nặng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy yếu. Việc trang bị kiến thức đầy đủ về vi khuẩn Salmonella, đường lây truyền cũng như các biện pháp dự phòng là chìa khóa thiết thực để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa cho bản thân và gia đình.
Vi khuẩn Salmonella là gì?
Vi khuẩn Salmonella là một giống vi khuẩn hình que, thuộc họ vi khuẩn đường ruột Enterobacteriaceae, có khả năng sống sót tốt trong môi trường tự nhiên như đất, nước và thực phẩm. Giống vi khuẩn này được chia thành nhiều chủng khác nhau, trong đó các chủng không gây sốt thương hàn thường gây ra bệnh viêm dạ dày ruột cấp tính sau khi xâm nhập qua đường tiêu hóa. Khi người bệnh nuốt phải thực phẩm hoặc nước uống có chứa vi khuẩn Salmonella với số lượng đủ lớn, vi khuẩn sẽ vượt qua hàng rào acid dạ dày, bám dính vào niêm mạc ruột non và ruột già rồi nhân lên nhanh chóng. Tại đây, chúng kích thích phản ứng viêm của hệ miễn dịch, gây tổn thương biểu mô ruột và làm suy giảm khả năng hấp thu nước, dẫn đến tình trạng tiêu chảy và co thắt cơ trơn đường ruột đặc trưng.
Nguồn lây truyền chính của vi khuẩn Salmonella trong đời sống
Vi khuẩn Salmonella xâm nhập vào cơ thể con người chủ yếu thông qua đường ăn uống khi sử dụng các loại thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm. Những nguồn lây phổ biến bao gồm thịt gia súc, thịt gia cầm chưa nấu chín kỹ, trứng sống hoặc các sản phẩm chế biến từ sữa chưa qua tiệt trùng. Bên cạnh đó, rau củ quả tươi được tưới bằng nguồn nước ô nhiễm hoặc sơ chế trên bề mặt không sạch cũng có thể mang mầm bệnh. Một đường lây truyền khác cần lưu ý là sự lây nhiễm chéo trong nhà bếp, xảy ra khi dùng chung dao thớt thái thịt sống cho thức ăn chín hoặc không rửa sạch tay sau khi tiếp xúc với phân của các loại thú cưng như rùa, thằn lằn, chó, mèo và gia cầm. Vi khuẩn cũng có thể truyền từ người sang người qua đường phân miệng nếu người mắc bệnh không giữ vệ sinh cá nhân cẩn thận.
Biểu hiện thường gặp khi bị nhiễm vi khuẩn Salmonella
Thời gian ủ bệnh sau khi nhiễm vi khuẩn Salmonella thường dao động từ 6 giờ đến 6 ngày, nhưng phần lớn các biểu hiện sẽ bùng phát trong vòng 12 đến 72 giờ sau khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng viêm dạ dày ruột cấp tính bao gồm tiêu chảy nhiều lần, phân lỏng có thể kèm chất nhầy, đau quặn bụng từng cơn, sốt nhẹ đến sốt cao kèm cảm giác ớn lạnh. Ngoài ra, cảm giác buồn nôn, nôn mửa, mệt mỏi toàn thân và đau nhức cơ bắp cũng rất hay gặp. Trong các ca nhiễm trùng đường ruột điển hình, triệu chứng tiêu chảy và đau bụng có xu hướng kéo dài từ vài ngày đến một tuần. Nếu tiêu chảy và nôn mửa diễn ra dồn dập mà không được bù nước kịp thời, cơ thể sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng.
Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ phục hồi sức khỏe tại nhà
Đối với phần lớn các trường hợp nhiễm khuẩn tiêu hóa do Salmonella ở mức độ nhẹ đến trung bình, mục tiêu chăm sóc then chốt là bù đủ nước và các chất điện giải đã mất qua đường tiêu chảy và nôn ói. Người bệnh có thể uống dung dịch oresol được pha đúng tỷ lệ hướng dẫn, nước canh thanh đạm hoặc nước lọc từng ngụm nhỏ, tránh các loại nước ngọt có gas, đồ uống chứa cồn hoặc cà phê. Chế độ dinh dưỡng nên ưu tiên các món mềm, dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp, cơm nhão và chuối chín, đồng thời chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày. Cần hạn chế các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng hoặc sữa chưa tách béo vì có thể kích thích đường ruột đang tổn thương. Bệnh nhân cần nghỉ ngơi tối đa tại giường để cơ thể nhanh chóng phục hồi thể lực.
Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm vi khuẩn Salmonella hiệu quả
Để ngăn ngừa vi khuẩn Salmonella xâm nhập vào chuỗi bữa ăn gia đình, nguyên tắc quan trọng nhất là tuân thủ vệ sinh an toàn thực phẩm theo tiêu chuẩn y tế. Mọi người cần rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với động vật. Luôn nấu chín kỹ các loại thịt gia cầm, thịt gia súc, hải sản và trứng, tránh ăn các món tái sống như gỏi cá hay tiết canh. Trong quá trình sơ chế, cần tách biệt hoàn toàn dao thớt và dụng cụ chứa thực phẩm sống với thực phẩm chín để triệt tiêu nguy cơ lây nhiễm chéo. Thực phẩm thừa cần được cất vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu và đun sôi lại trước khi dùng, đồng thời chỉ sử dụng nguồn nước sạch đã qua xử lý hoặc đun sôi để ăn uống.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán và chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy vì có thể làm chậm quá trình đào thải độc tố và vi khuẩn ra ngoài cơ thể. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, phân có lẫn máu, nôn mửa liên tục không thể uống nước, tiểu rất ít hoặc lơ mơ mệt lả, cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc trung tâm y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Tóm tắt
Vi khuẩn Salmonella là tác nhân gây nhiễm trùng đường tiêu hóa phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu tuân thủ nghiêm ngặt vệ sinh an toàn thực phẩm. Khi xuất hiện các dấu hiệu rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc biểu hiện mất nước, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc tại nhà.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nhiễm vi khuẩn Salmonella bao lâu thì khỏi?
Phần lớn các trường hợp viêm dạ dày ruột do Salmonella ở người trưởng thành khỏe mạnh sẽ thuyên giảm sau khoảng 4 đến 7 ngày nếu được bù nước và điện giải đầy đủ. Tuy nhiên, các đối tượng có miễn dịch suy giảm có thể mất nhiều thời gian hơn để hồi phục.
Bị nhiễm trùng do Salmonella có cần uống kháng sinh không?
Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Việc lạm dụng kháng sinh trong các ca nhiễm khuẩn tiêu hóa nhẹ không rút ngắn thời gian bệnh mà còn dễ làm tăng nguy cơ kháng thuốc và kéo dài thời gian đào thải vi khuẩn qua phân.
Bảo quản thức ăn trong tủ lạnh có diệt được vi khuẩn Salmonella không?
Nhiệt độ tủ lạnh dưới 4 độ C chỉ làm ức chế hoặc làm chậm sự phát triển của vi khuẩn Salmonella chứ không tiêu diệt được hoàn toàn vi khuẩn. Do đó, thực phẩm sau khi lấy ra khỏi tủ lạnh vẫn cần được chế biến và nấu chín kỹ trước khi sử dụng.
Khỏi bệnh rồi thì vi khuẩn Salmonella còn lây lan sang người khác không?
Sau khi các triệu chứng tiêu hóa biến mất, người bệnh vẫn có thể tiếp tục đào thải vi khuẩn Salmonella qua phân trong vài ngày đến vài tuần. Vì vậy, việc duy trì rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước khi chế biến món ăn là điều bắt buộc.
Ăn trứng sống hoặc trứng lòng đào có nguy cơ nhiễm Salmonella không?
Trứng gà hoàn toàn có thể nhiễm vi khuẩn Salmonella từ bên ngoài vỏ hoặc ngay từ bên trong buồng trứng của gia cầm. Việc ăn trứng sống hoặc lòng đào tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn cao, do đó nên nấu chín lòng trắng và lòng đỏ trước khi ăn.
