Những sai lầm khi chăm sóc khiến trẻ bị sốt virus trở nặng

Trẻ bị sốt virus trở nặng là gì?

Sốt virus hay sốt siêu vi ở trẻ em là thuật ngữ dùng để chỉ tình trạng sốt do nhiễm các loại virus khác nhau gây nên, thường bùng phát vào thời điểm giao mùa hoặc thời tiết thay đổi đột ngột. Trong đa số các trường hợp, sốt virus là phản ứng tự nhiên của hệ miễn dịch nhằm chống lại tác nhân gây bệnh và sẽ tự giới hạn sau khoảng năm đến bảy ngày nếu trẻ được nghỉ ngơi, nâng cao thể trạng và hỗ trợ hạ sốt hợp lý.

Mặc dù bản chất bệnh đa phần lành tính, nhưng sức đề kháng và các cơ quan chức năng của trẻ nhỏ còn non nớt. Khi phụ huynh mắc phải những quan niệm chăm sóc sai lầm hoặc xử trí hoảng loạn, cơ chế điều hòa thân nhiệt và miễn dịch của trẻ có thể bị rối loạn nghiêm trọng. Hậu quả là trẻ dễ rơi vào tình trạng suy kiệt, bội nhiễm vi khuẩn, co giật do sốt cao, tổn thương gan thận do thuốc hoặc gặp phải các biến chứng nặng tại đường hô hấp, thần kinh và tim mạch. Do đó, việc trang bị kiến thức chăm sóc khoa học là yếu tố tiên quyết giúp trẻ vượt qua đợt bệnh an toàn.

Lạm dụng thuốc hạ sốt và phối hợp thuốc tùy tiện

Nhiều phụ huynh vì quá lo lắng khi thấy con sốt cao liên tục đã cho trẻ uống thuốc hạ sốt dồn dập hoặc tự ý phối hợp paracetamol với ibuprofen khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc dùng thuốc quá liều quy định hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống không làm trẻ hạ sốt nhanh hơn mà dễ dẫn đến ngộ độc cấp tính, đặc biệt là nguy cơ hoại tử tế bào gan do paracetamol hoặc viêm loét dạ dày, suy thận do ibuprofen.

Bên cạnh đó, thói quen vừa cho trẻ uống thuốc vừa đặt thuốc hạ sốt ở hậu môn cùng lúc rất dễ gây quá liều tích lũy. Thuốc hạ sốt chỉ có vai trò làm giảm cảm giác khó chịu và phòng ngừa co giật do sốt cao, không thể triệt tiêu hoàn toàn căn nguyên gây bệnh. Cha mẹ cần tuân thủ đúng liều lượng tính theo cân nặng thực tế của trẻ và khoảng cách tối thiểu giữa các lần dùng thuốc theo hướng dẫn y tế.

Tự ý sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định

Một sai lầm rất phổ biến là phụ huynh tự mua thuốc kháng sinh về cho trẻ uống ngay khi trẻ mới bắt đầu sốt. Sốt virus là tình trạng nhiễm trùng do các chủng virus như cúm, adenovirus, enterovirus hay rhinovirus gây ra, trong khi thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn. Do đó, kháng sinh hoàn toàn vô hiệu đối với virus.

Tự ý dùng kháng sinh không giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh mà còn tiêu diệt hệ vi sinh vật có lợi trong đường tiêu hóa, khiến trẻ dễ bị tiêu chảy, biếng ăn, suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ đề kháng kháng sinh. Trẻ chỉ nên dùng kháng sinh khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn được bác sĩ chuyên khoa nhi chẩn đoán và kê đơn sau khi thăm khám lâm sàng hoặc làm xét nghiệm máu cần thiết.

Ủ ấm quá mức và kiêng khem tắm rửa sai cách

Quan niệm dân gian kiêng nước, kiêng gió tuyệt đối khiến nhiều gia đình đóng kín cửa phòng, quấn nhiều lớp tã áo và đắp chăn dày cho trẻ đang sốt. Khi thân nhiệt đang tăng cao, việc ủ ấm quá mức làm cơ thể trẻ không thể thoát nhiệt ra môi trường ngoài, dẫn đến thân nhiệt tăng vọt mất kiểm soát và dễ kích phát cơn co giật do sốt cao, thậm chí gây suy hô hấp.

Tương tự, việc kiêng tắm rửa làm mồ hôi ứ đọng, bít tắc lỗ chân lông, gây ngứa ngáy, viêm da và tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ phát. Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, chất liệu thấm hút mồ hôi tốt. Nếu cần lau mát, chỉ sử dụng khăn ấm mềm lau nhẹ nhàng ở các vị trí có mạch máu lớn đi qua như cổ, nách, bẹn; tuyệt đối không dùng đá lạnh hoặc cồn vì có thể gây co mạch ngoại vi và bỏng lạnh.

Không bù đủ nước hoặc pha dung dịch điện giải sai tỷ lệ

Sốt cao khiến cơ thể trẻ mất nước và điện giải nhanh chóng qua mồ hôi và hơi thở. Nếu không được bù nước kịp thời, trẻ sẽ rơi vào trạng thái mất nước dẫn đến mệt lả, li bì, cô đặc máu và suy tuần hoàn. Sai lầm thường gặp là cha mẹ chỉ cho trẻ uống nước lọc thông thường thay vì bổ sung dung dịch bù nước và điện giải oresol hoặc pha oresol sai tỷ lệ hướng dẫn.

Việc pha dung dịch oresol quá đặc làm tăng nồng độ áp lực thẩm thấu trong máu, có thể gây tổn thương tế bào não, co giật và hôn mê. Ngược lại, pha quá loãng sẽ không cung cấp đủ lượng muối khoáng cần thiết. Khi trẻ bị sốt virus, cần khuyến khích trẻ uống từng ngụm nhỏ dung dịch oresol được pha đúng chuẩn tỷ lệ nước in trên bao bì, đồng thời bổ sung thêm nước hoa quả tươi, nước canh và tiếp tục duy trì cữ bú mẹ đối với trẻ nhỏ.

Chủ quan bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm

Nhiều cha mẹ có tâm lý chủ quan xem sốt virus là bệnh thông thường nên cố giữ trẻ ở nhà tự điều trị, ngay cả khi trẻ đã xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Trẻ em, đặc biệt là nhóm dưới sáu tháng tuổi, có thể chuyển biến bệnh rất nhanh từ sốt virus thông thường sang các biến chứng đe dọa tính mạng như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim, viêm thanh khí phế quản cấp hoặc sốc nhiễm trùng.

Việc chậm trễ đưa trẻ đi khám khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao liên tục khó hạ trên hai ngày, ngủ li bì, khó đánh thức, co giật, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, nôn tất cả mọi thứ hoặc bỏ bú có thể tước đi thời điểm vàng điều trị. Cha mẹ cần theo dõi nhịp thở, tri giác và màu sắc da của trẻ liên tục để kịp thời chuyển tuyến điều trị y tế chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho việc khám, chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng, không tự mua thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn y tế. Khi trẻ có biểu hiện sốt cao hoặc bất thường, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và tư vấn phác đồ phù hợp.

Tóm tắt

Chăm sóc trẻ bị sốt virus đòi hỏi sự bình tĩnh, theo dõi sát sao và tuân thủ đúng nguyên tắc y khoa. Phụ huynh không nên nóng vội hạ sốt bằng mọi giá hoặc tự ý can thiệp những phương pháp dân gian chưa kiểm chứng. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện khác lạ nào, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là cách an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe con trẻ.