Sai lầm khi ăn hàu và cách dùng an toàn cho sức khỏe

Sai lầm khi ăn hàu là gì?

Hàu là loài động vật thân mềm hai mảnh vỏ sinh sống chủ yếu ở các vùng duyên hải và cửa biển. Trong dinh dưỡng học, thịt hàu được đánh giá là nguồn cung cấp dồi dào kẽm sinh học, axit béo omega 3, vitamin B12 cùng các khoáng chất vi lượng cần thiết cho hệ thống miễn dịch, chức năng thần kinh và hoạt động nội tiết.

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, hàu cũng là loài động vật có tập tính ăn lọc. Chúng liên tục hấp thu và lọc các phần tử lơ lửng trong nước biển, đồng thời tích lũy cả các mầm bệnh sinh học như vi khuẩn, vi rút, bào tử nấm và kim loại nặng từ môi trường nước xung quanh. Do đó, nếu người tiêu dùng mắc phải những sai lầm khi ăn hàu từ khâu chọn lựa, bảo quản cho đến cách chế biến, nguy cơ phát sinh các phản ứng bất lợi như rối loạn tiêu hóa, dị ứng hoặc nhiễm trùng cấp tính là rất lớn.

Thói quen ăn hàu sống và ngộ nhận về tính sát khuẩn của chanh hoặc mù tạt

Nhiều người có thói quen ăn hàu sống tái kèm nước cốt chanh hoặc mù tạt vì cho rằng tính axit và vị cay nồng có thể khử trùng vi khuẩn. Tuy nhiên, các chất điều vị này hoàn toàn không có khả năng tiêu diệt các vi sinh vật gây hại ẩn sâu trong mô thịt của hàu.

Hàu là sinh vật ăn lọc, liên tục lọc nước biển để lấy dinh dưỡng nên dễ tích tụ vi khuẩn Vibrio vulnificus, vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus và nhiều loại ký sinh trùng, vi rút đường ruột. Việc tiêu thụ hàu sống chưa qua xử lý nhiệt tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm dạ dày ruột cấp tính, nhiễm trùng huyết hoặc tổn thương hoại tử da, đặc biệt nguy hiểm ở những người có bệnh nền. Biện pháp duy nhất để vô hiệu hóa các mầm bệnh này là nấu chín hàu ở nhiệt độ sôi thích hợp trước khi sử dụng.

Ăn quá nhiều hàu cùng lúc dẫn đến quá tải dưỡng chất

Một số người quan niệm hàu bổ dưỡng cho sinh lực nên cố gắng ăn thật nhiều trong một bữa hoặc dùng liên tục trong nhiều ngày. Đây là sai lầm phổ biến dẫn đến tình trạng quá tải dinh dưỡng cho cơ thể.

Thịt hàu chứa hàm lượng kẽm và đạm tự nhiên rất cao. Khi dung nạp lượng kẽm vượt quá nhu cầu sinh lý trong thời gian ngắn, cơ thể có thể xuất hiện phản ứng khó chịu như buồn nôn, đau quặn bụng, tiêu chảy, đắng miệng và suy giảm hấp thu đồng hoặc sắt. Ngoài ra, việc nạp quá nhiều đạm cùng lúc cũng gây áp lực lớn lên dạ dày, ruột và thận, khiến người dùng dễ bị đầy hơi, khó tiêu và làm gia tăng nồng độ axit uric máu ở những người có nguy cơ chuyển hóa.

Sử dụng hàu chết hoặc bảo quản sai quy cách

Hàu chết hoặc hàu bảo quản không đúng nhiệt độ rất nhanh bị phân hủy bởi các enzyme nội tại và sự sinh sôi ồ ạt của vi khuẩn hoại sinh. Khi hàu chết, protein bị biến chất sinh ra các amin độc hại như histamine, không thể phân hủy hoàn toàn dù đã được nấu chín.

Nhiều người vì tiếc rẻ vẫn tận dụng những con hàu đã há miệng, có mùi lạ hoặc không còn phản xạ khép vỏ khi chạm vào. Việc tiêu thụ loại hải sản này dễ dẫn đến ngộ độc thực phẩm cấp tính với các triệu chứng ngộ độc histamine như đỏ bừng mặt, nổi mề đay, hạ huyết áp, co thắt phế quản và rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng. Khi chọn mua, người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ độ tươi sống, loại bỏ ngay những con đã hở vỏ lâu hoặc bốc mùi ươn hỏng.

Sơ chế qua loa và làm lây nhiễm chéo vi khuẩn từ vỏ hàu

Hàu thường bám ở các vùng ven bờ, cửa sông hoặc vùng bãi triều, nơi có nhiều bùn đất và vi sinh vật bám quanh lớp vỏ gồ ghề. Sai lầm phổ biến khi sơ chế tại nhà là chỉ rửa sơ bên ngoài rồi đem cạy vỏ hoặc luộc ngay, khiến cặn bẩn và vi khuẩn từ vỏ ngoài xâm nhập trực tiếp vào phần thịt bên trong.

Quy trình sơ chế chuẩn đòi hỏi phải dùng bàn chải cứng cọ sạch bùn đất dưới vòi nước chảy xiết trước khi tách vỏ. Sau khi tách, phần thịt hàu cần được rửa nhẹ nhàng bằng nước muối loãng để loại bỏ vụn vỏ li ti và chất nhầy sót lại mà không làm vỡ bụng hàu. Tránh ngâm hàu quá lâu trong nước ngọt vì sẽ làm giảm độ tươi ngon và mất đi khoáng chất tự nhiên.

Bỏ qua các chống chỉ định sức khỏe cá nhân

Không phải ai cũng thích hợp để ăn hàu, đặc biệt là hàu sống hoặc chế biến tái. Những người mắc bệnh gan mạn tính, xơ gan, viêm gan, bệnh đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch thuộc nhóm nguy cơ cực kỳ cao trước vi khuẩn Vibrio vulnificus. Ở nhóm đối tượng này, mầm bệnh có thể nhanh chóng xâm nhập vào máu gây sốc nhiễm trùng nguy hiểm tính mạng.

Bên cạnh đó, người có tiền sử dị ứng hải sản, người mắc bệnh gút và phụ nữ đang mang thai cũng cần hết sức thận trọng. Lượng purin dồi dào trong hàu có thể kích hoạt cơn viêm khớp gút cấp, trong khi phụ nữ mang thai ăn hải sản sống có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của thai nhi. Nhóm người này cần kiêng hẳn hàu sống và tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi bổ sung hàu vào khẩu phần ăn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục kiến thức dinh dưỡng và vệ sinh an toàn thực phẩm, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người có cơ địa dị ứng, phụ nữ có thai, người mắc bệnh gan hoặc bệnh lý chuyển hóa cần thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi bổ sung hàu vào chế độ ăn. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn từ hải sản mà cần đến ngay cơ sở y tế.

Tóm tắt

Hàu là nguồn thực phẩm giàu dưỡng chất nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa trong lựa chọn, sơ chế và chế biến. Việc từ bỏ thói quen ăn hàu sống không đảm bảo vệ sinh, kiểm soát khẩu phần hợp lý và nắm rõ tình trạng sức khỏe của bản thân là giải pháp tốt nhất để tận dụng giá trị dinh dưỡng của hàu mà không gặp phải các rủi ro đáng tiếc.