Rụng tóc từng mảng: Nguyên nhân, biểu hiện và các phương pháp xử trí

Rụng tóc từng mảng là gì?

Rụng tóc từng mảng, có tên y học là Alopecia Areata, là một rối loạn tự miễn không gây sẹo ở nang tóc. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi và giới tính, trong đó phổ biến ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Ở người mắc bệnh, các tế bào bạch cầu Lympho T tập trung quanh vùng đáy nang tóc, giải phóng các yếu tố viêm gây gián đoạn giai đoạn phát triển anagen và đẩy nang tóc sớm chuyển sang giai đoạn nghỉ telogen.

Mức độ rụng tóc ở mỗi cá thể rất đa dạng, từ một vài mảng rụng nhỏ kích thước vài centimet đến tình trạng mất toàn bộ tóc trên da đầu hoặc toàn bộ lông trên cơ thể. Mặc dù nang tóc không bị tổn thương vĩnh viễn và vẫn duy trì khả năng tái tạo, diễn tiến của bệnh thường khó dự đoán và có thể xuất hiện các đợt tái phát theo thời gian.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến rụng tóc từng mảng

Tổn thương nang tóc trong bệnh rụng tóc từng mảng xuất phát chính từ sự rối loạn điều hòa của hệ thống miễn dịch. Thay vì bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân ngoại lai, hệ miễn dịch lại nhận diện nhầm các cấu trúc protein trong nang tóc là vật thể lạ và khởi phát phản ứng tấn công.

Yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể trong cơ chế phát sinh bệnh. Những cá nhân có tiền sử gia đình mắc rụng tóc từng mảng hoặc các bệnh lý tự miễn khác như viêm giáp Hashimoto, bạch biến, bệnh đái tháo đường tuýp một hay viêm da cơ địa có nguy cơ khởi phát bệnh cao hơn. Ngoài ra, các yếu tố môi trường như áp lực tâm lý kéo dài, chấn thương thể chất, nhiễm trùng cấp tính hoặc sự thay đổi nội tiết tố đột ngột cũng có thể trở thành yếu tố kích hoạt đợt rụng tóc ở những người có sẵn cơ địa nhạy cảm.

Dấu hiệu lâm sàng và tác động của bệnh lên nang tóc

Tình trạng rụng tóc từng mảng thường bắt đầu bằng sự xuất hiện của một hoặc nhiều đốm rụng tóc nhẵn, ranh giới rõ ràng, hình tròn hoặc hình bầu dục trên da đầu. Da vùng rụng tóc thường duy trì màu sắc bình thường, không xuất hiện dấu hiệu sẹo, teo da hay vảy gàu.

Khi quan sát kỹ vùng rìa mảng rụng, có thể thấy các sợi tóc ngắn, đứt đoạn với phần gốc thu nhỏ và phần ngọn thô gãy, được gọi là dấu hiệu tóc hình dấu chấm cảm. Một số trường hợp có thể đi kèm cảm giác ngứa nhẹ hoặc châm chít rát tại vùng da sắp rụng tóc. Ngoài da đầu, bệnh có thể ảnh hưởng đến lông râu, lông mày, lông mi. Khoảng mười đến hai mươi phần trăm người bệnh có tổn thương móng tay hoặc móng chân như xuất hiện các vết lõm nhỏ trên bề mặt móng, móng giòn dính hoặc có dải sọc ngang.

Quy trình chẩn đoán rụng tóc từng mảng tại chuyên khoa da liễu

Khi thăm khám rụng tóc từng mảng, bác sĩ da liễu sẽ tiến hành khai thác tiền sử bệnh lý cá nhân, gia đình và quan sát hình thái tổn thương bằng kính soi da đầu dermoscopy. Phương pháp quan sát phóng đại này giúp phát hiện chính xác các dấu hiệu đặc trưng như điểm đen, điểm vàng, tóc dấu chấm cảm hay sợi tóc hình chấm phẩy.

Trong những trường hợp tổn thương không điển hình hoặc cần phân biệt với các nguyên nhân rụng tóc khác như nấm da đầu, rụng tóc xơ hóa hay rụng tóc do kéo giãn, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết một phần da đầu để kiểm tra mô bệnh học. Bên cạnh đó, các xét nghiệm máu đánh giá chức năng tuyến giáp, công thức máu toàn bộ hoặc định lượng kháng thể tự miễn có thể được thực hiện nhằm tầm soát các bệnh lý đồng mắc có liên quan.

Các phương pháp can thiệp y tế giúp hỗ trợ phục hồi nang tóc

Mục tiêu chính của các biện pháp can thiệp y khoa là ức chế phản ứng viêm tự miễn xung quanh nang tóc và kích thích quá trình phát triển trở lại của sợi tóc. Tùy thuộc vào độ tuổi, diện tích mảng rụng và thời gian mắc bệnh, bác sĩ da liễu sẽ xây dựng lộ trình phù hợp cho từng cá nhân.

Đối với các tổn thương khu trú nhỏ, việc sử dụng thuốc bôi ngoài da chứa corticosteroid hoặc tiêm corticosteroid trực tiếp vào mô da vùng mảng rụng thường được cân nhắc để giảm viêm tại chỗ. Thuốc kích thích mọc tóc minoxidil nồng độ thích hợp có thể được phối hợp để gia tăng lưu lượng máu nuôi dưỡng nang tóc. Trong các trường hợp bệnh diện rộng hoặc tiến triển nhanh, bác sĩ có thể xem xét liệu pháp miễn dịch tiếp xúc tại chỗ, liệu pháp ánh sáng hoặc các thuốc điều hòa miễn dịch đường toàn thân sau khi đã cân nhắc kỹ giữa lợi ích và tác dụng phụ.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticosteroid liều cao hoặc áp dụng các liệu pháp tiêm tại nhà mà không có sự chỉ định của bác sĩ da liễu, vì nguy cơ gây teo da, giãn mạch và tác dụng phụ toàn thân. Tránh chà xát mạnh, dán các loại lá cây, tỏi hay hóa chất không rõ nguồn gốc lên mảng rụng tóc do có thể gây kích ứng, nhiễm trùng và làm tổn thương nang tóc nặng nề hơn.

Tóm tắt

Rụng tóc từng mảng là tình trạng da liễu lành tính nhưng ảnh hưởng nhiều đến thẩm mỹ và tâm lý. Việc thăm khám sớm tại chuyên khoa da liễu giúp xác định đúng nguyên nhân, theo dõi sát tiến triển và áp dụng các giải pháp chăm sóc, can thiệp phù hợp với tình trạng của từng cá nhân.