Rụng tóc trong điều trị ung thư và cách chăm sóc da đầu

Rụng tóc trong điều trị ung thư là gì?

Rụng tóc do điều trị ung thư là phản ứng thứ phát khi các biện pháp can thiệp y khoa tác động lên chu kỳ phát triển tự nhiên của nang tóc. Trong cơ thể, nang tóc thuộc nhóm tế bào có tốc độ phân chia rất mạnh, khiến chúng dễ bị tổn thương bởi các hóa chất điều trị ung thư hoặc tia bức xạ liều cao. Mức độ rụng tóc có thể dao động từ rụng thưa từng mảng đến rụng toàn bộ lông tóc trên cơ thể, bao gồm tóc, lông mày, lông mi và lông nách. Tùy thuộc vào nhóm hóa chất, liều lượng, vị trí xạ trị và cơ địa của từng người bệnh, phản ứng này có biểu hiện khác nhau. Đa phần các trường hợp rụng tóc liên quan đến hóa trị không gây tổn thương vĩnh viễn cấu trúc nang tóc, do đó tóc sẽ có khả năng phục hồi dần khi phác đồ điều trị hoàn tất.

Cơ chế gây rụng tóc của hóa trị và xạ trị

Thuốc hóa trị lưu hành khắp cơ thể theo đường máu để ngăn chặn hoặc tiêu diệt các tế bào ung thư đang phân chia nhanh. Do cơ chế tác động không chọn lọc tuyệt đối, hóa chất cũng tấn công các tế bào lành có chu kỳ nhân đôi ngắn, trong đó có tế bào biểu mô mầm tóc tại chân tóc. Khi quá trình phân bào bị đình trệ đột ngột, thân tóc bị suy yếu tại gốc và dễ gãy rụng hàng loạt khi chải đầu hoặc gội đầu.

Đối với xạ trị, rụng tóc chỉ xảy ra cục bộ tại vùng da nằm trong trường chiếu của tia bức xạ. Nếu xạ trị tập trung ở vùng não hoặc đầu cổ, tóc trên da đầu sẽ rụng tương ứng với vị trí hấp thụ tia xạ. Khác với hóa trị tác động toàn thân, xạ trị ở các cơ quan khác như phổi, vú hoặc ổ bụng sẽ không gây rụng tóc trên đầu. Liều xạ và kỹ thuật điều trị quyết định mức độ tổn thương nang tóc tại chỗ.

Diễn tiến rụng tóc và quá trình mọc lại

Tình trạng rụng tóc thường bắt đầu xuất hiện sau khoảng hai đến ba tuần kể từ chu kỳ hóa trị đầu tiên. Người bệnh có thể nhận thấy tóc rụng nhiều khi thức dậy, bám trên gối hoặc rụng từng chùm khi gội đầu. Da đầu đôi khi kèm theo cảm giác châm chích, ngứa hoặc căng rát nhẹ trong những ngày đầu tóc rụng nhanh. Hiện tượng này thường tiếp diễn trong suốt thời gian nhận thuốc và đạt đỉnh điểm sau một vài đợt điều trị liên tiếp.

Sau khi kết thúc phác đồ điều trị ung thư, nang tóc sẽ dần bước vào chu kỳ phục hồi. Tóc mới thường bắt đầu nhú lại sau khoảng ba đến sáu tuần và mọc rõ nét sau hai đến ba tháng. Đôi khi, sợi tóc mới mọc có thể có sự thay đổi nhẹ về màu sắc, độ xoăn hoặc kết cấu so với ban đầu do nang tóc chưa ổn định hoàn toàn. Sau một thời gian, tóc thường sẽ dần trở lại trạng thái bình thường tương tự như trước điều trị.

Biện pháp chăm sóc tóc và da đầu nhạy cảm

Trong giai đoạn điều trị, da đầu trở nên rất nhạy cảm và dễ kích ứng, do đó việc chăm sóc cần hướng tới sự dịu nhẹ tối đa. Người bệnh nên sử dụng dầu gội dịu nhẹ, không chứa hương liệu nồng hoặc chất tẩy rửa mạnh, gội bằng nước ấm và dùng khăn mềm thấm nhẹ thay vì chà xát. Hãy hạn chế chải tóc quá nhiều, sử dụng lược răng thưa mềm và tuyệt đối tránh dùng máy sấy nhiệt độ cao, uốn, nhuộm hoặc ép tóc bằng hóa chất.

Khi tóc rụng nhiều, da đầu mất đi lớp che phủ tự nhiên nên rất dễ bị khô ráp, cháy nắng hoặc nhiễm lạnh. Người bệnh cần thoa kem chống nắng hoặc đội mũ mềm rộng vành khi ra ngoài trời nắng, đồng thời giữ ấm đầu bằng mũ len mỏng hoặc khăn cotton mềm vào ban đêm. Thoa một lớp mỏng kem dưỡng ẩm lành tính theo tư vấn của nhân viên y tế sẽ giúp làm dịu cảm giác khô ngứa và bảo vệ hàng rào da đầu.

Chuẩn bị tâm lý và phương tiện hỗ trợ

Rụng tóc có thể ảnh hưởng đáng kể đến diện mạo và tâm lý của người bệnh ung thư, gây ra cảm giác tự ti, lo lắng hoặc căng thẳng. Việc chủ động cắt tóc ngắn trước khi bước vào đợt truyền hóa chất giúp giảm bớt cảm giác hụt hẫng khi tóc rụng nhiều, đồng thời thuận tiện hơn cho việc vệ sinh da đầu hàng ngày.

Người bệnh có thể chuẩn bị trước các phụ kiện như tóc giả, khăn quàng lụa, khăn turban hoặc mũ vải mềm với kiểu dáng yêu thích để tạo sự thoải mái và tự tin khi giao tiếp. Ở một số cơ sở y tế, phương pháp đội mũ làm lạnh da đầu trong lúc truyền hóa chất có thể được cân nhắc để giảm lượng thuốc đến nang tóc, từ đó hạn chế mức độ rụng tóc. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ điều trị để được tư vấn xem bản thân có phù hợp với phương pháp làm lạnh này hay không.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bôi kích thích mọc tóc, tinh dầu đậm đặc hoặc thuốc uống thảo dược khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Những sản phẩm này có thể gây kích ứng nghiêm trọng cho vùng da đầu đang tổn thương hoặc tương tác bất lợi với phác đồ điều trị. Nếu da đầu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sưng đỏ dữ dội, mụn mủ, lở loét hoặc đau rát kéo dài, người bệnh cần thông báo ngay cho đội ngũ y tế để được xử trí an toàn.

Tóm tắt

Rụng tóc là thử thách thường gặp nhưng chỉ mang tính chất tạm thời trong hành trình điều trị ung thư. Việc chủ động tìm hiểu thông tin, chăm sóc da đầu đúng cách và chuẩn bị tâm lý vững vàng sẽ giúp người bệnh vượt qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng hơn, sẵn sàng chờ đón sự phục hồi của mái tóc sau khi kết thúc liệu trình.