Rung thất là gì: Nguyên nhân, biểu hiện và cách xử trí cấp cứu

Rung thất là gì?

Rung thất xảy ra khi hệ thống dẫn truyền điện thế của tim gặp sự cố, tạo ra các xung điện loạn nhịp khiến cơ tim tâm thất rung lên liên tục với tần số rất nhanh. Trong trạng thái này, tim hoàn toàn không thể thực hiện phản xạ co bóp bình thường để tống máu vào động mạch chủ. Hệ tuần hoàn bị đình trệ đột ngột khiến huyết áp tụt về mức nguy hiểm, các tế bào cơ thể bị gián đoạn nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất ngay lập tức. Trong số các dạng rối loạn nhịp tim, rung thất được xếp vào nhóm biến chứng tim mạch nguy hiểm nhất vì khả năng gây tử vong tức thì nếu không được sốc điện giải rung và hồi sức tim phổi kịp thời. Việc cấp cứu đúng cách trong những phút đầu tiên có ý nghĩa sống còn đối với sự sống của bệnh nhân.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến rung thất

Rung thất thường bùng phát trên nền các tổn thương cấu trúc tim hoặc rối loạn dẫn truyền điện thế sẵn có. Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra rung thất là bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ và nhồi máu cơ tim cấp. Khi một vùng cơ tim bị thiếu máu nuôi dưỡng do tắc nghẽn động mạch vành, tổn thương này sẽ làm xáo trộn các xung điện tự nhiên của tim, kích hoạt các cơn rung thất nguy hiểm.

Bên cạnh nhồi máu cơ tim, các tình trạng như suy tim, bệnh cơ tim giãn, bệnh cơ tim phì đại hoặc viêm cơ tim cũng làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện biến chứng này. Một số hội chứng di truyền liên quan đến kênh ion của tế bào cơ tim như hội chứng Brugada, hội chứng QT kéo dài cũng có thể dẫn đến biến dạng xung điện thế. Ngoài ra, sự mất cân bằng điện giải nghiêm trọng trong máu như hạ kali máu, hạ magiê máu, ngộ độc một số loại thuốc điều trị hoặc điện giật cũng là những yếu tố nguy cơ trực tiếp thúc đẩy nhịp tim rơi vào trạng thái rung thất loạn đả.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết tình trạng rung thất

Hiện tượng rung thất thường xảy ra đột ngột và khiến người bệnh rơi vào trạng thái mất ý thức chỉ sau vài giây. Trước khi ngất xỉu hoàn toàn, một số người bệnh có thể trải qua các triệu chứng báo trước ngắn ngắt như đau thắt ngực dữ dội, hồi hộp đánh trống ngực, thở dốc, hoa mắt, chóng mặt hoặc buồn nôn. Tuy nhiên, trong đa số các trường hợp, tình trạng rung thất bộc phát mà không có bất kỳ dấu hiệu báo trước rõ ràng nào.

Khi cơn rung thất thực sự diễn ra, biểu hiện đặc trưng nhất là bệnh nhân ngã gục đột ngột, không còn phản ứng khi được gọi hỏi, mất mạch đập ở các động mạch lớn như động mạch cảnh hay động mạch bẹn, và ngừng thở hoặc chỉ còn thở ngáp cá. Da của người bệnh có thể nhanh chóng tái nhạt hoặc tím tái do thiếu oxy máu nghiêm trọng. Do diễn biến cực kỳ nhanh chóng, bất kỳ trường hợp đột ngột mất ý thức kèm ngưng thở nào cũng cần được nghi ngờ do ngừng tim đột ngột và phải tiến hành kiểm tra y tế ngay lập tức.

Phương pháp chẩn đoán và quy trình xử trí y tế

Trong tình huống cấp cứu ngoài bệnh viện, việc xác định rung thất dựa trên các biểu hiện lâm sàng ngưng tim và được xác nhận chính xác thông qua thiết bị phân tích nhịp tim hoặc máy phá rung tự động ngoài cơ thể. Tại cơ sở y tế, các bác sĩ sử dụng điện tâm đồ liên tục để ghi nhận hình ảnh sóng rung thất đặc trưng với các phức bộ điện thế biến dạng hoàn toàn, không có dạng sóng P, QRS hay T rõ ràng.

Quy trình xử trí y tế đối với rung thất đòi hỏi sự phối hợp khẩn cấp giữa hồi sức tim phổi ấn ngực liên tục và sốc điện phá rung. Phá rung bằng dòng điện là phương pháp duy nhất có thể khôi phục lại nhịp đập bình thường cho tim khi đang bị rung thất. Thời gian thực hiện phá rung càng sớm thì tỷ lệ sống sót của bệnh nhân càng cao. Sau khi khôi phục được nhịp tim, bác sĩ chuyên khoa tim mạch sẽ tiếp tục chỉ định các thuốc chống rối loạn nhịp, can thiệp tái thông động mạch vành hoặc cấy máy phá rung tự động vào cơ thể để ngăn ngừa nguy cơ tái phát cơn rung thất trong tương lai.

Lưu ý an toàn

Rung thất là tình huống nguy cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng và không thể tự điều trị tại nhà. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hay áp dụng mẹo dân gian khi gặp người bị ngất xỉu ngưng tim. Mọi thông tin y tế chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chung và không thay thế cho chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Người có tiền sử bệnh lý tim mạch cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch khám định kỳ, dùng thuốc đúng theo đơn của bác sĩ chuyên khoa và chủ động trao đổi với y bác sĩ ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường về nhịp tim.

Tóm tắt

Rung thất là dạng rối loạn nhịp tim nguy hiểm có thể dẫn đến đột tử do tim chỉ trong vòng vài phút. Việc hiểu biết về nguyên nhân, sớm nhận biết tình trạng ngưng tuần hoàn và trang bị kỹ năng hồi sức tim phổi ban đầu có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với cộng đồng. Nhờ sự phát triển của y học hiện đại, việc chẩn đoán kịp thời và điều trị dự phòng đúng hướng sẽ giúp kiểm soát hiệu quả nguy cơ rung thất cho bệnh nhân tim mạch.