Rửa tay bằng xà phòng hay nước rửa tay khô: Cách lựa chọn đúng để phòng bệnh

Rửa tay bằng xà phòng hay nước rửa tay khô là gì?

Vệ sinh tay đúng cách là một trong những biện pháp cơ bản nhưng mang tính quyết định trong kiểm soát nhiễm khuẩn và phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp, bao gồm bệnh do virus corona gây ra. Bàn tay của con người liên tục tiếp xúc với nhiều bề mặt khác nhau trong sinh hoạt hàng ngày, qua đó dễ dàng thu gom các hạt dịch bắn chứa mầm bệnh, vi khuẩn và các chất hữu cơ bám dính. Nếu chạm tay bẩn lên mắt, mũi hoặc miệng, các tác nhân gây hại có thể nhanh chóng xâm nhập vào cơ thể. Hai phương pháp vệ sinh tay phổ biến nhất hiện nay là rửa tay bằng nước sạch với xà phòng thông thường và chà sát tay bằng dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn. Mặc dù cả hai biện pháp đều có khả năng giảm thiểu đáng kể số lượng vi sinh vật gây bệnh, mỗi phương thức lại có cơ chế hoạt động, ưu điểm và phạm vi ứng dụng riêng biệt. Việc hiểu rõ khi nào nên ưu tiên nước xà phòng và khi nào có thể dùng cồn khô sẽ giúp bạn bảo vệ sức khỏe bản thân một cách tối ưu.

Khi nào cần ưu tiên rửa tay bằng nước sạch và xà phòng

Rửa tay bằng nước sạch và xà phòng là phương pháp cơ học kết hợp hóa học mang lại hiệu quả toàn diện nhất. Xà phòng hoạt động như một chất hoạt động bề mặt, có khả năng phá vỡ cấu trúc màng lipid của virus và cuốn trôi toàn bộ vi sinh vật, bụi đất, chất nhờn ra khỏi da tay dưới dòng nước chảy.

Bạn cần ưu tiên rửa tay bằng nước và xà phòng trong các trường hợp sau:

• Thứ nhất, khi bàn tay có vết bẩn nhìn thấy rõ bằng mắt thường hoặc dính đất cát, dầu mỡ.
• Thứ hai, sau khi đi vệ sinh, hỗ trợ trẻ nhỏ đi vệ sinh hoặc thay tã lót.
• Thứ ba, sau khi xì mũi, ho hoặc hắt hơi làm dịch tiết hô hấp dính vào tay.
• Thứ tư, trước và sau khi chuẩn bị thực phẩm, đặc biệt là khi xử lý thịt sống hoặc thủy hải sản.
• Thứ năm, sau khi chạm vào rác thải hoặc sau khi chăm sóc người bệnh gặp vấn đề tiêu hóa.

Thao tác rửa tay với xà phòng nên được thực hiện tối thiểu trong hai mươi giây, chà xát kỹ mọi vị trí từ mu bàn tay, kẽ ngón tay đến các đầu ngón tay.

Thời điểm thích hợp để sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh

Dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa cồn là giải pháp hỗ trợ đắc lực nhờ tính tiện dụng và khả năng bất hoạt nhanh chóng nhiều loại vi khuẩn cùng virus có vỏ bọc lipid như virus corona. Phương pháp này đặc biệt phù hợp trong sinh hoạt hàng ngày khi việc tiếp cận nguồn nước sạch gặp nhiều hạn chế.

Bạn nên sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh trong những tình huống sau:

• Thứ nhất, khi đang di chuyển trên các phương tiện giao thông công cộng như tàu xe hoặc máy bay.
• Thứ hai, sau khi chạm vào các bề mặt dùng chung có tần suất tiếp xúc cao như nút bấm thang máy, tay nắm cửa, thanh vịn cầu thang hoặc máy rút tiền.
• Thứ ba, sau khi giao dịch tiền mặt hoặc nhận hàng hóa nơi công cộng.
• Thứ tư, trước khi vào phòng khám hoặc sau khi tiếp xúc bề mặt tại khu vực đông người mà tay không dính bẩn thấy rõ.

Để đạt hiệu quả, dung dịch cần có nồng độ cồn tối thiểu từ sáu mươi phần trăm trở lên. Bạn cần lấy đủ lượng dung dịch và chà xát toàn bộ hai bàn tay cho đến khi da khô hoàn toàn.

Giới hạn của nước rửa tay khô cần biết

Mặc dù dung dịch sát khuẩn tay nhanh rất tiện lợi, sản phẩm này không thể thay thế hoàn toàn cho xà phòng và nước sạch trong mọi hoàn cảnh. Cồn phát huy tác dụng bằng cách làm biến tính protein của vi sinh vật, nhưng hiệu quả này suy giảm nếu bề mặt da tay có lớp dầu mỡ hoặc bụi đất che chắn mầm bệnh bên dưới.

Một số giới hạn quan trọng của nước rửa tay khô bao gồm:

• Thứ nhất, cồn khô không thể rửa trôi hoặc trung hòa các loại hóa chất độc hại, thuốc bảo vệ thực vật hay kim loại nặng bám trên da.
• Thứ hai, cồn không có khả năng tiêu diệt hiệu quả một số mầm bệnh đường ruột không có vỏ bọc như vi khuẩn Clostridioides difficile hoặc Norovirus.
• Thứ ba, việc lạm dụng dung dịch cồn liên tục có thể làm mất lớp lipid tự nhiên của biểu bì, dẫn đến tình trạng da tay bị khô ráp, bong tróc hoặc nứt nẻ. Do đó, nếu có điều kiện tiếp cận bồn rửa, hãy luôn ưu tiên nước sạch và xà phòng.

Các bước thực hiện vệ sinh tay đúng kỹ thuật y tế

Hiệu quả làm sạch của cả hai phương pháp đều phụ thuộc chặt chẽ vào kỹ thuật thực hiện có đủ thời gian và bao phủ trọn vẹn bề mặt hay không. Một sai lầm phổ biến là chỉ xoa nhẹ lòng bàn tay trong vài giây rồi vội vàng lau khô, khiến vi sinh vật tại các kẽ ngón và đầu móng vẫn tồn tại.

Quy trình vệ sinh tay chuẩn gồm các bước phối hợp:

• Đầu tiên, làm ướt tay dưới vòi nước rồi lấy xà phòng, hoặc lấy khoảng ba đến năm mililit dung dịch sát khuẩn vào lòng bàn tay.
• Tiếp theo, chà hai lòng bàn tay vào nhau để tạo bọt hoặc trải đều cồn.
• Sau đó, chà lòng bàn tay này lên mu bàn tay và kẽ ngoài các ngón tay của bàn tay kia rồi đổi bên.
• Kế tiếp, chà hai lòng bàn tay vào nhau, miết mạnh các kẽ ngón tay.
• Tiếp tục chà mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia theo tư thế móc khóa.
• Dùng lòng bàn tay xoay tròn từng ngón tay cái.
• Cuối cùng, chụm các đầu ngón tay lại và xoay tròn vào giữa lòng bàn tay để làm sạch các đầu móng.

Toàn bộ thao tác với xà phòng cần kéo dài tối thiểu hai mươi giây trước khi xả sạch bằng nước và lau khô bằng khăn sạch.

Lưu ý an toàn

Dung dịch sát khuẩn tay nhanh chứa nồng độ cồn cao nên rất dễ bắt lửa; tuyệt đối không sử dụng gần ngọn lửa trần, tàn thuốc hoặc bếp gas đang cháy và để cồn khô hoàn toàn trước khi tiếp xúc nguồn nhiệt. Cần bảo quản sản phẩm xa tầm tay trẻ nhỏ để tránh nguy cơ nuốt phải gây ngộ độc cồn hoặc để dung dịch bắn vào niêm mạc mắt. Khi da tay xuất hiện triệu chứng nứt nẻ, chàm hoặc viêm da tiếp xúc nặng do cồn, nên chuyển sang rửa tay bằng nước với xà phòng dịu nhẹ và trao đổi với bác sĩ da liễu để được hướng dẫn sử dụng kem phục hồi phù hợp.

Tóm tắt

Vệ sinh tay là thói quen đơn giản nhưng có ý nghĩa bảo vệ sức khỏe to lớn trước các nguy cơ truyền nhiễm hô hấp. Hãy ưu tiên rửa tay với nước sạch và xà phòng bất cứ khi nào có thể, đồng thời xem dung dịch sát khuẩn tay khô như một trợ thủ đắc lực khi phải di chuyển bên ngoài. Việc kết hợp linh hoạt và đúng kỹ thuật cả hai phương thức sẽ giúp bạn và người thân luôn an toàn trong sinh hoạt hàng ngày.