Rối loạn vị giác là gì và các cách khắc phục

Rối loạn vị giác là gì?

Lưỡi và khoang miệng của con người được bao phủ bởi hàng nghìn nụ vị giác, giúp nhận biết năm vị cơ bản gồm ngọt, chua, mặn, đắng và umami. Khi các tế bào thụ cảm hoặc dây thần kinh dẫn truyền tín hiệu vị giác bị tổn thương hay gián đoạn, chứng rối loạn vị giác sẽ xuất hiện. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như giảm vị giác, mất vị giác hoàn toàn, loạn vị giác khiến nhận thức sai mùi vị thực phẩm, hoặc cảm nhận thấy vị lạ liên tục dù không ăn uống. Vị giác liên quan mật thiết với khứu giác, bởi mùi thơm chiếm phần lớn trải nghiệm thưởng thức món ăn. Rối loạn vị giác có thể chỉ là tạm thời sau đợt cảm lạnh thông thường, nhưng cũng có thể kéo dài nếu xuất phát từ bệnh lý mạn tính hoặc tổn thương thần kinh.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến rối loạn vị giác

Khả năng cảm nhận mùi vị có thể bị xáo trộn do nhiều yếu tố tác động trực tiếp lên khoang miệng hoặc gián tiếp qua hệ thần kinh và hô hấp. Viêm nhiễm đường hô hấp trên như cảm lạnh, cảm cúm, viêm xoang và viêm mũi dị ứng là nguyên nhân phổ biến nhất, làm nghẹt mũi và gián đoạn sự phối hợp nhịp nhàng giữa khứu giác với vị giác.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tại khoang miệng như viêm nướu, viêm nha chu, sâu răng, nấm miệng hoặc tình trạng khô miệng do giảm tiết nước bọt cũng làm tổn thương các nụ vị giác. Nước bọt đóng vai trò hòa tan các phân tử thức ăn để kích thích thụ thể, nên khi thiếu hụt nước bọt, khả năng cảm nhận vị sẽ suy giảm rõ rệt.

Ngoài ra, một số nhóm thuốc điều trị như kháng sinh, thuốc hạ huyết áp, thuốc chống trầm cảm hoặc hóa trị liệu có thể để lại dư vị kim loại kéo dài. Thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu, đặc biệt là kẽm và vitamin nhóm B, cùng thói quen hút thuốc lá thường xuyên cũng là những tác nhân làm giảm độ nhạy của các gai vị giác.

Biện pháp chăm sóc vệ sinh khoang miệng để cải thiện vị giác

Vệ sinh khoang miệng đúng cách là bước nền tảng hỗ trợ phục hồi hoạt động của các nụ vị giác. Người bệnh nên duy trì thói quen đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày bằng bàn chải lông mềm để tránh làm trầy xước niêm mạc. Khi chải răng, cần chải nhẹ nhàng cả bề mặt lưỡi hoặc sử dụng dụng cụ cạo lưỡi chuyên dụng để loại bỏ mảng bám, vi khuẩn và tế bào chết tích tụ.

Sử dụng chỉ nha khoa hằng ngày giúp làm sạch vụn thức ăn giắt ở kẽ răng, nơi bàn chải khó chạm tới, ngăn ngừa vi khuẩn gây viêm nướu và mùi hôi khó chịu. Người bệnh có thể súc miệng bằng nước muối sinh lý ấm nhiều lần trong ngày để kháng khuẩn dịu nhẹ.

Nên tránh các loại nước súc miệng chứa nồng độ cồn cao vì cồn dễ làm khô niêm mạc và gây kích ứng thêm. Nếu gặp tình trạng khô miệng, việc uống từng ngụm nước nhỏ thường xuyên hoặc nhai kẹo cao su không đường sẽ giúp kích thích tuyến nước bọt tiết ra tự nhiên.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng khi bị thay đổi vị giác

Khi việc ăn uống trở nên kém hấp dẫn, việc thay đổi cách chế biến và lựa chọn thực phẩm đóng vai trò quan trọng giúp kích thích sự thèm ăn và đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất. Người gặp tình trạng giảm vị giác có thể sử dụng các loại thảo mộc, gia vị tự nhiên như gừng, sả, quế, tỏi hoặc một chút nước cốt chanh để tạo mùi thơm và vị thanh cho món ăn mà không cần nêm quá nhiều muối hay đường.

Nên chế biến thức ăn ở dạng mềm, ẩm, có nước sốt hoặc canh súp để thức ăn dễ hòa tan với nước bọt hơn. Thử nghiệm ăn các món ở nhiệt độ nguội hoặc mát có thể giúp giảm bớt cảm giác buồn nôn hoặc cảm giác đắng nồng đối với người đang cảm thấy vị kim loại trong miệng.

Chia nhỏ các bữa ăn thành nhiều bữa phụ trong ngày thay vì các bữa lớn giúp giảm áp lực ăn uống. Đồng thời, cần bổ sung các thực phẩm giàu kẽm như thịt nạc, đậu, trứng và ngũ cốc nguyên hạt để hỗ trợ quá trình tái tạo tế bào nụ vị giác.

Thời điểm cần thăm khám y tế chuyên khoa

Phần lớn các trường hợp rối loạn vị giác sau cảm cúm hay nhiễm trùng hô hấp sẽ tự hồi phục dần sau một đến hai tuần khi niêm mạc lành lặn. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu tình trạng mất vị giác kéo dài liên tục trên hai tuần mà không thấy dấu hiệu cải thiện, hoặc xuất hiện đột ngột mà không rõ lý do.

Cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt hoặc Thần kinh kiểm tra nếu rối loạn vị giác đi kèm với các dấu hiệu bất thường khác. Các triệu chứng cảnh báo bao gồm sụt cân nhanh không chủ đích, khó nuốt, đau rát dữ dội trong khoang miệng, xuất hiện vết loét lâu lành, tê bì một bên mặt hoặc suy giảm thị lực và thính lực.

Bác sĩ sẽ tiến hành nội soi, kiểm tra thần kinh sọ não hoặc làm các xét nghiệm vi chất để tìm ra căn nguyên chính xác, từ đó đưa ra hướng theo dõi và xử trí phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ biến, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bổ trợ hoặc bổ sung vi chất liều cao khi chưa có chỉ định y tế. Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính và nghi ngờ thuốc gây đắng miệng hay biến đổi vị giác, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được cân nhắc điều chỉnh hợp lý, không được tự ý ngừng thuốc.

Tóm tắt

Rối loạn vị giác tuy gây ra nhiều bất tiện trong ăn uống và sinh hoạt nhưng phần lớn trường hợp có thể cải thiện khi nguyên nhân nền được giải quyết. Việc duy trì vệ sinh khoang miệng cẩn thận, uống đủ nước và ăn uống đủ chất là nền tảng quan trọng giúp phục hồi vị giác. Khi tình trạng kéo dài, bạn nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn giải pháp an toàn.