Rối loạn tiêu hóa ở trẻ và những điều cha mẹ cần đặc biệt lưu ý

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ là gì?

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ thực chất không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là tập hợp các triệu chứng bất thường xảy ra tại ống tiêu hóa. Do hàng rào niêm mạc ruột của trẻ còn mỏng manh, hệ enzyme tiêu hóa tiết ra chưa đủ về số lượng cũng như hoạt lực, cơ thể bé rất nhạy cảm trước mọi thay đổi từ chế độ dinh dưỡng, môi trường sống hoặc sự xâm nhập của mầm bệnh.

Tình trạng này có thể bắt nguồn từ việc thay đổi sữa công thức đột ngột, ăn dặm quá sớm, chế độ ăn thiếu chất xơ, nhiễm khuẩn đường ruột do vệ sinh kém, hoặc tác dụng phụ sau khi dùng kháng sinh đường uống. Mặc dù phần lớn các trường hợp rối loạn tiêu hóa nhẹ có thể tự cải thiện khi điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt, sự chủ quan trong theo dõi có thể khiến trẻ bị mất nước cấp tính hoặc rối loạn điện giải nghiêm trọng.

Biểu hiện rối loạn tiêu hóa thường gặp ở trẻ nhỏ

Biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở trẻ rất đa dạng, tùy thuộc vào độ tuổi và nguyên nhân gây ra. Trẻ sơ sinh thường dễ bị trớ sữa liên tục sau khi bú, quấy khóc do đầy hơi chướng bụng hoặc co thắt ruột.

Ở trẻ lớn hơn, các vấn đề thường biểu hiện rõ rệt qua phân và thói quen đi tiêu. Trẻ có thể đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, phân lẫn nhầy bọt hoặc thức ăn chưa tiêu hóa. Ngược lại, một số trẻ lại gặp tình trạng táo bón, phân khô cứng khiến bé phải rặn đỏ mặt, đau rát hậu môn và sợ đi vệ sinh. Kèm theo đó, trẻ thường chán ăn, bỏ bú, bụng căng trướng và quấy khóc nhiều vào ban đêm.

Nguyên nhân khiến hệ tiêu hóa của trẻ dễ bị tổn thương

Nguyên nhân phổ biến nhất là sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Đường ruột của trẻ nhỏ đang trong giai đoạn hoàn thiện hệ khuẩn chí tự nhiên, do đó rất dễ bị rối loạn sau các đợt sử dụng thuốc kháng sinh hoặc khi gặp phải tác nhân nhiễm trùng từ thức ăn, đồ chơi mất vệ sinh.

Chế độ dinh dưỡng không hợp lý cũng là yếu tố hàng đầu. Việc cho trẻ ăn dặm trước 6 tháng tuổi, ép ăn quá no, thực đơn dư thừa đạm hoặc thiếu hụt chất xơ đều tạo áp lực lớn lên dạ dày và ruột. Ngoài ra, việc pha sữa công thức sai tỷ lệ hoặc trẻ mắc hội chứng không dung nạp đường lactose trong sữa cũng trực tiếp dẫn đến hiện tượng chướng bụng và tiêu chảy kéo dài.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ tiêu hóa cho trẻ tại nhà

Khi chăm sóc trẻ bị rối loạn tiêu hóa, việc quan trọng nhất là duy trì đủ lượng dịch cho cơ thể để phòng tránh nguy cơ mất nước, đặc biệt khi trẻ bị nôn trớ hoặc tiêu chảy. Cha mẹ nên tăng cường cữ bú mẹ hoặc bổ sung dung dịch bù nước và điện giải đường uống theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Về chế độ ăn, nên cho trẻ ăn các món ăn mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo loãng, súp và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ép trẻ ăn lượng lớn cùng lúc. Tránh các thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và nước ngọt có gas. Phụ huynh có thể trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung men vi sinh chứa các chủng lợi khuẩn phù hợp nhằm hỗ trợ tái lập cân bằng vi sinh đường ruột.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế

Cha mẹ không nên tự theo dõi tại nhà nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu mất nước hoặc nhiễm trùng nặng. Cần đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế ngay lập tức khi phát hiện trẻ nôn tất cả mọi thứ nuốt vào, nôn ra dịch xanh rêu hoặc dịch có lẫn máu.

Ngoài ra, các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm khác bao gồm sốt cao khó hạ, li bì, mệt lả, khó đánh thức hoặc quấy khóc liên tục không thể dỗ dành. Tình trạng đi tiêu phân lỏng nhiều hơn tám lần mỗi ngày, phân có lẫn máu tươi, mắt trũng sâu, môi khô nứt nẻ, khóc không có nước mắt và không đi tiểu trong suốt sáu giờ là những dấu hiệu mất nước cấp tính cần được nhân viên y tế can thiệp khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy, thuốc chống nôn hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa, vì những loại thuốc này có thể che lấp triệu chứng nguy hiểm hoặc gây liệt ruột. Khi trẻ có biểu hiện bất thường kéo dài, việc đưa trẻ đi khám là cần thiết để xác định đúng nguyên nhân.

Tóm tắt

Rối loạn tiêu hóa là tình trạng thường gặp nhưng đòi hỏi sự chăm sóc kiên nhẫn và cẩn trọng từ phía phụ huynh. Nắm vững cách bù dịch an toàn, điều chỉnh thực đơn dinh dưỡng thanh nhẹ và kịp thời nhận biết các dấu hiệu mất nước sẽ giúp bảo vệ tối ưu hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ.