Rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân và cách chăm sóc

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh là gì?

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh là thuật ngữ dùng để chỉ sự suy giảm hoặc rối loạn tạm thời các chức năng bình thường của hệ tiêu hóa, bao gồm quá trình tiếp nhận sữa, co bóp dạ dày, hấp thu chất dinh dưỡng và bài tiết chất thải. Ở lứa tuổi sơ sinh từ 0 đến 28 ngày tuổi, các cơ quan nội tạng đều đang trong giai đoạn thích nghi từ môi trường tử cung sang việc tự tiêu hóa thức ăn dạng lỏng.

Hiện tượng này rất phổ biến và phần lớn các trường hợp chỉ là phản ứng sinh lý lành tính do hệ thần kinh thực vật điều hòa nhu động ruột chưa ổn định hoặc hệ enzym tiêu hóa chưa đủ phong phú. Tuy nhiên, nếu không được chú ý theo dõi và chăm sóc đúng cách, các rối loạn kéo dài có thể gây khó chịu cho trẻ, làm gián đoạn giấc ngủ, giảm hấp thu dưỡng chất và ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng thể chất của bé trong những tháng đầu đời.

Nguyên nhân dẫn đến rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh

Hệ thống đường tiêu hóa của trẻ sơ sinh trong những tháng đầu đời vẫn chưa phát triển hoàn chỉnh về cấu trúc và chức năng men tiêu hóa. Thể tích dạ dày của trẻ còn nhỏ, nằm ngang và cơ thắt tâm vị co bóp chưa đủ mạnh nên rất dễ xảy ra hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản sinh lý. Bên cạnh đó, hệ vi sinh vật đường ruột của trẻ mới hình thành nên khả năng thích ứng với các thay đổi dinh dưỡng còn hạn chế.

Một nguyên nhân phổ biến khác là kỹ thuật cho bú chưa đúng cách. Trẻ ngậm bắt núm vú không chuẩn hoặc bình sữa có nhiều bọt khí khiến trẻ nuốt phải lượng lớn không khí vào dạ dày, dẫn đến đầy hơi và trướng bụng. Đối với trẻ bú sữa công thức, việc pha sữa sai tỷ lệ nước và bột, thay đổi loại sữa đột ngột hoặc cơ thể trẻ không dung nạp đường lactose cũng có thể gây kích ứng đường ruột. Ngoài ra, việc vệ sinh bình sữa và dụng cụ hút sữa chưa đảm bảo sạch khuẩn cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây xáo trộn tiêu hóa.

Biểu hiện điển hình của rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh gặp vấn đề về tiêu hóa thường biểu hiện qua nhiều dấu hiệu khác nhau tùy theo mức độ và cơ địa của từng bé. Biểu hiện thường thấy nhất là tình trạng ọc sữa, nôn trớ thường xuyên ngay sau cữ bú hoặc khi thay đổi tư thế đột ngột. Trẻ có thể quấy khóc nhiều, ưỡn người, co gập hai chân về phía bụng do cảm giác đau tức và chướng hơi ở vùng bụng.

Đặc điểm phân và tần suất đi tiêu của trẻ cũng là chỉ dấu quan trọng giúp phụ huynh nhận biết bất thường. Trẻ có thể bị tiêu chảy với biểu hiện phân lỏng toàn nước, đi tiêu nhiều lần đột biến so với thói quen hàng ngày, phân có mùi chua nồng hoặc sủi bọt nhiều bọt khí. Ngược lại, một số trẻ lại gặp tình trạng phân khô cứng, trẻ phải rặn đỏ mặt khóc lóc khó khăn khi đi ngoài. Ngoài ra, bụng trẻ có thể căng cứng khi sờ nhẹ, kèm theo hiện tượng xì hơi nhiều lần nhưng vẫn không giảm cảm giác bứt rứt khó chịu.

Biện pháp chăm sóc và hỗ trợ tiêu hóa cho trẻ sơ sinh

Chăm sóc trẻ sơ sinh bị rối loạn tiêu hóa đòi hỏi sự kiên nhẫn và thao tác cẩn trọng từ phía gia đình. Ưu tiên hàng đầu là duy trì nguồn sữa mẹ vì sữa mẹ chứa nhiều kháng thể tự nhiên và các enzym hỗ trợ đường ruột non nớt. Người mẹ cần đảm bảo chế độ ăn uống lành mạnh, tránh các thực phẩm ôi thiu hoặc đồ uống chứa chất kích thích có thể ảnh hưởng tiêu cực qua sữa mẹ.

Khi cho trẻ bú, cần đảm bảo trẻ ngậm sâu quầng vú mẹ hoặc giữ bình sữa nghiêng để sữa luôn ngập núm vú, hạn chế tối đa việc nuốt khí thừa. Sau mỗi cữ ăn, cha mẹ nên bế đứng trẻ tựa đầu vào vai và vỗ nhẹ lưng để trẻ ợ hơi trước khi đặt nằm. Việc massage bụng nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ quanh rốn sau cữ bú khoảng một giờ cũng giúp kích thích nhu động ruột và đẩy bớt hơi ứ đọng ra ngoài. Luôn tiệt trùng bình sữa, núm ti và rửa sạch tay trước khi chuẩn bị bữa ăn cho trẻ nhằm ngăn chặn vi khuẩn gây bệnh.

Thời điểm cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế

Mặc dù nhiều biểu hiện tiêu hóa ở trẻ sơ sinh chỉ mang tính chất sinh lý tạm thời, phụ huynh cần hết sức cảnh giác trước các dấu hiệu nguy hiểm. Cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa nhi khi thấy trẻ nôn trớ liên tục, dịch nôn có màu xanh rêu, vàng đậm hoặc lẫn vệt máu tươi.

Tình trạng đi ngoài ra phân lẫn máu, phân có chất nhầy nhiều hoặc trẻ đi ngoài phân lỏng liên tục dẫn đến dấu hiệu mất nước như thóp lõm, môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt và không ướt tã trong nhiều giờ cũng là tình huống khẩn cấp. Trẻ sơ sinh bị sốt cao, li bì khó đánh thức, bỏ bú hoàn toàn hoặc bụng trướng căng bóng đều cần được bác sĩ kiểm tra ngay để loại trừ các bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm như lồng ruột, tắc ruột hoặc nhiễm khuẩn đường ruột nặng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay can thiệp y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc cầm tiêu chảy, thuốc nhuận tràng, kháng sinh hoặc men tiêu hóa cho trẻ sơ sinh uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Trẻ sơ sinh có diễn tiến bệnh rất nhanh nên việc thăm khám y tế kịp thời luôn là ưu tiên hàng đầu.

Tóm tắt

Rối loạn tiêu hóa ở trẻ sơ sinh phần lớn xuất phát từ sự chưa hoàn thiện về mặt sinh lý của hệ tiêu hóa hoặc do chế độ dinh dưỡng chưa thực sự phù hợp. Phụ huynh nên bình tĩnh theo dõi các biểu hiện thường ngày của trẻ, điều chỉnh thói quen bú đúng cách và vệ sinh sạch sẽ dụng cụ ăn uống. Nếu có bất kỳ dấu hiệu lo ngại nào, việc tham vấn bác sĩ nhi khoa là lựa chọn an toàn nhất.